Wrzesień, ferie, koniec roku szkolnego – w edukacji rytm rekrutacji jest inny niż w większości branż. Ale to nie znaczy, że oferty pracy dla nauczycieli pojawiają się tylko sezonowo. Szkoły, przedszkola i placówki oświatowe szukają kadry praktycznie cały czas – bo ktoś idzie na urlop macierzyński, ktoś przechodzi na emeryturę, gmina otwiera nowy oddział przedszkolny albo dyrekcja po prostu dostaje więcej dzieci do klasy niż planowała.
Jeśli zastanawiasz się, gdzie i jak szukać pracy w zawodzie nauczyciela, ten tekst pokaże Ci, jak naprawdę wygląda ten rynek – z jego specyfiką, formalnościami i możliwościami, o których część kandydatów nawet nie wie.
Jak wygląda codzienna praca nauczyciela?
Zanim zaczniesz aplikować, warto wiedzieć, jak realnie wygląda dzień pracy – bo różni się on znacząco w zależności od grupy wiekowej, z którą pracujesz, i wykracza daleko poza same godziny lekcyjne.
W przedszkolu dzień zaczyna się zwykle od przyjmowania dzieci i pierwszych zabaw integrujących grupę, po czym następują zajęcia dydaktyczne podzielone na krótkie, kilkunastominutowe bloki – bo tyle zazwyczaj trwa skupienie najmłodszych. Nauczyciel przedszkolny odpowiada nie tylko za naukę przez zabawę, ale też za codzienne czynności opiekuńcze – posiłki, odpoczynek, higienę – a do tego musi być gotowy na nieprzewidziane sytuacje: czyjeś łzy, konflikt o zabawkę czy nagłą zmianę planu zajęć. Dzień kończy się zwykle przygotowaniem materiałów na kolejny dzień i krótką rozmową z rodzicami odbierającymi dzieci.
W edukacji wczesnoszkolnej (klasy I–III) nauczyciel spędza większość dnia z jedną, tą samą grupą, prowadząc kilka różnych przedmiotów po kolei – od polskiego przez matematykę do zajęć plastycznych. To wymaga sporej elastyczności w przechodzeniu między tematami i pilnowania, żeby dzieci nie straciły koncentracji. Poza samymi lekcjami nauczyciel wczesnoszkolny zwykle odpowiada też za sprawdzanie zeszytów i prac domowych, przygotowywanie materiałów dydaktycznych i bieżący kontakt z rodzicami – często codzienny, choćby przez dziennik elektroniczny.
W starszych klasach szkoły podstawowej i w szkołach średnich dzień pracy wygląda inaczej – nauczyciel prowadzi swój przedmiot w wielu różnych klasach, co oznacza częste przechodzenie między salami i grupami o różnym poziomie i tempie pracy. Czas poza lekcjami pochłaniają tu przede wszystkim sprawdzanie klasówek i wypracowań, przygotowywanie sprawdzianów, a także udział w radach pedagogicznych, zebraniach z rodzicami czy pracach komisji egzaminacyjnych w okresie egzaminów. Nauczyciele przedmiotów często opiekują się też dodatkowo jedną klasą jako wychowawcy, co dodaje obowiązki organizacyjne i administracyjne wykraczające poza sam przedmiot.
Niezależnie od grupy wiekowej, część pracy nauczyciela pozostaje niewidoczna w samym planie lekcji – przygotowanie się do zajęć, ocenianie, dokumentacja, kontakt z rodzicami i udział w życiu szkoły. To realny czas pracy, który warto brać pod uwagę, oceniając, ile faktycznie godzin tygodniowo zajmie dane stanowisko.
Kwalifikacje, które naprawdę się liczą
Formalne wymagania do pracy nauczyciela są jasno określone przepisami – dyplom studiów na odpowiednim kierunku (zazwyczaj pedagogika lub kierunek związany z nauczanym przedmiotem), przygotowanie pedagogiczne potwierdzone odpowiednim kursem lub modułem zrealizowanym na studiach, a w zależności od przedmiotu czasem także dodatkowe uprawnienia, na przykład certyfikat językowy na określonym poziomie przy nauczaniu języka obcego. Wymagana jest też pełna zdolność do czynności prawnych i korzystanie z praw publicznych, odpowiedni stan zdrowia pozwalający na wykonywanie zawodu, a w przypadku pracy z dzieckiem – aktualne zaświadczenie o niekaralności, bez którego nie można podjąć zatrudnienia. Ale w praktyce dyrektorzy oceniają kandydatów nie tylko przez pryzmat papierów, lecz też przez to, jak radzą sobie z konkretną grupą wiekową i jak komunikują się z rodzicami.
Dla osób bez pełnych kwalifikacji formalnych, ale z doświadczeniem – na przykład po pracy jako wychowawca na koloniach, w świetlicy szkolnej czy jako korepetytor – dobrym pomysłem jest wprost wskazanie tego doświadczenia w dokumentach aplikacyjnych. Wiele placówek, zwłaszcza niepublicznych, traktuje praktyczne doświadczenie z dziećmi jako równie ważny argument co sam dyplom, szczególnie jeśli brakuje kandydatów z pełnymi uprawnieniami na dany przedmiot.
Warto też wiedzieć, że niektóre stanowiska – na przykład nauczyciel wspomagający, pomoc nauczyciela czy asystent w grupie integracyjnej – mają nieco inne, często mniej rygorystyczne wymagania formalne niż stanowisko nauczyciela prowadzącego. To dobra droga wejścia do zawodu dla osób, które dopiero kończą studia pedagogiczne albo zmieniają ścieżkę kariery.
Rozwój zawodowy i zmiana ścieżki w trakcie kariery
Praca nauczyciela rzadko oznacza stagnację – system awansu zawodowego (od nauczyciela początkującego przez mianowanego do dyplomowanego) daje jasną strukturę rozwoju, a dodatkowo wielu nauczycieli decyduje się na poszerzanie kompetencji przez kolejne kierunki studiów podyplomowych, kursy kwalifikacyjne czy certyfikaty językowe.
To może otworzyć dostęp do ofert pracy, które wcześniej były niedostępne – na przykład nauczyciel języka polskiego, który zdobędzie uprawnienia do nauczania języka obcego, znacząco poszerza swoje możliwości zatrudnienia. Podobnie nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej, który uzupełni kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej, staje się atrakcyjnym kandydatem do pracy z dzieckiem o specjalnych potrzebach edukacyjnych – obszar, w którym zapotrzebowanie na specjalistów stale rośnie.
Część nauczycieli z czasem przechodzi też do ról koordynujących lub administracyjnych w placówce – wicedyrektora, koordynatora projektów edukacyjnych czy lidera zespołu przedmiotowego. To naturalna ścieżka dla osób, które oprócz pracy z dziećmi chcą też wpływać na organizację pracy całej szkoły.
Jeśli właśnie zaczynasz szukać pracy w edukacji – pierwsza oferta nie musi być tą ostateczną. Wielu doświadczonych nauczycieli zaczynało od niepełnego wymiaru godzin, zastępstwa albo pracy w mniej wymarzonej lokalizacji, żeby zdobyć doświadczenie i z czasem przejść do placówki bardziej odpowiadającej ich oczekiwaniom. Systematyczne sprawdzanie dostępnych ofert i otwartość na różne formy zatrudnienia na starcie kariery zwykle szybko się opłacają.
Dlaczego szukanie pracy nauczyciela różni się od innych branż?
W większości zawodów wystarczy jeden dobry portal z ogłoszeniami. W edukacji jest inaczej – i warto to zrozumieć, zanim zaczniesz szukać ofert pracy. System oświaty w Polsce jest silnie zdecentralizowany: każda gmina, każda szkoła, każde przedszkole ma swojego organizatora i swoją dyrekcję, która samodzielnie decyduje o rekrutacji. Nie istnieje jeden centralny portal, na którym znajdziesz wszystkie wolne stanowiska pracy w edukacji w całej Polsce.
To sprawia, że dobra strategia szukania ofert pracy nauczyciel polega na łączeniu kilku źródeł naraz, a nie poleganiu wyłącznie na jednym. Dyrektorzy szkół i placówek oświatowych przekazują informacje o wolnych stanowiskach na kilka sposobów – i każdy z nich ma swoje miejsce w skutecznym poszukiwaniu pracy.
Kuratorium oświaty – formalne źródło, które łatwo przeoczyć
Mało kandydatów wie, że to właśnie kuratorium oświaty jest głównym, formalnym kanałem informacji o wolnych stanowiskach pracy w szkołach publicznych. Zgodnie z przepisami, dyrektorzy placówek mają obowiązek przekazywać informację o wolnych stanowiskach do kuratorium właściwego dla danego regionu – i to właśnie tam, na stronie głównej kuratorium oświaty, w sekcji dotyczącej rekrutacji, najczęściej oznaczonej poniższym banerem prowadzącym do wykazu ofert, można znaleźć aktualne ogłoszenia z całego województwa.
To źródło bywa niedoceniane, bo wygląda mniej przyjaźnie niż komercyjny portal pracy – ale jest najbardziej wiarygodne i kompletne, jeśli chodzi o szkoły publiczne. Kuratoria w różnych regionach – od Podlaskiego po Śląskie – publikują te informacje w nieco innym formacie, ale zasada jest zawsze podobna: placówki oświatowe przekazują informacje do kuratorium, a kuratorium udostępnia je publicznie.
Warto sprawdzać tę stronę regularnie, najlepiej w poniedziałku, kiedy wiele nowych ogłoszeń jest dodawanych po weekendzie i po radach pedagogicznych z poprzedniego tygodnia.
Strony internetowe szkół i przedszkoli – mniej oczywiste, ale często szybsze
Drugim, równie ważnym źródłem są strony internetowe konkretnych placówek. Wiele szkół i przedszkoli zamieszcza ogłoszenia o naborze bezpośrednio na swojej stronie – czasem zanim trafią one do kuratorium, czasem nawet bez przekazywania ich tam wcale (dotyczy to głównie placówek niepublicznych, które nie mają takiego obowiązku).
Jeśli masz na oku konkretną szkołę podstawową, konkretne przedszkole albo konkretną gminę, warto regularnie zaglądać na ich stronę – sekcja „praca” lub „dla nauczycieli” bywa aktualizowana zanim ogłoszenie pojawi się gdziekolwiek indziej. To strategia szczególnie skuteczna, jeśli chcesz pracować blisko domu albo masz sentyment do konkretnej placówki, w której np. sam się uczyłeś.
Część gmin prowadzi też wspólną stronę dla wszystkich podległych jej placówek oświatowych – to wygodne rozwiązanie, bo jednym spojrzeniem obejmujesz wszystkie szkoły i przedszkola na danym terenie.
Portale pracy i ich rola w rekrutacji nauczycieli
Komercyjne portale pracy, w tym ten, na którym właśnie jesteś, odgrywają coraz większą rolę w rekrutacji nauczycieli – szczególnie w sektorze niepublicznym (szkoły prywatne, językowe, przedszkola niepubliczne) oraz w dużych miastach, gdzie konkurencja o dobrych pracowników jest większa.
Dyrektorzy szkół coraz częściej decydują się na dodanie oferty pracy na portalu ogłoszeniowym równolegle z przekazaniem informacji do kuratorium – po prostu po to, żeby zwiększyć liczbę kandydatów. Proces dodania oferty pracy poprzez portal jest dla pracodawcy prostszy i szybszy niż formalna procedura przez kuratorium, dlatego placówki niepubliczne często wybierają właśnie tę ścieżkę jako główną.
Z perspektywy osoby szukającej pracy oznacza to, że warto ustawić alert na słowo kluczowe „nauczyciel” lub konkretny przedmiot, którego uczysz, i regularnie wracać do wyników wyszukiwania – nowe ogłoszenia pojawiają się tu czasem szybciej niż w kanałach formalnych.
Czego dowiesz się z dobrego ogłoszenia, a czego nie?
Dobre ogłoszenie o pracę dla nauczyciela powinno jasno wskazywać wymiar godzin, przedmiot lub grupę wiekową, wymagane kwalifikacje oraz orientacyjny termin rozpoczęcia pracy. W praktyce wiele ogłoszeń, zwłaszcza tych przekazywanych przez kuratorium, jest dość zwięzłych i formalnych – nie znajdziesz w nich informacji o atmosferze w zespole, podejściu dyrekcji czy realnych warunkach pracy.
Te informacje warto zdobyć inną drogą – kontakt telefoniczny z sekretariatem przed wysłaniem dokumentów jest często lepszym pierwszym krokiem niż samo wysłanie CV w ciemno. Pytanie o szczegóły stanowiska, ewentualną możliwość rozmowy z przyszłym przełożonym czy nawet krótkiej wizyty w placówce, pokazuje zaangażowanie i pozwala uniknąć rozczarowania już po podjęciu pracy.
Wynagrodzenie i to, co poza pensją
Wynagrodzenie nauczyciela w szkole publicznej wynika ze stawek określonych przepisami oświatowymi i zależy od stopnia awansu zawodowego – nauczyciel początkujący, mianowany i dyplomowany zarabiają inaczej, a dodatkowo gminy mogą różnić się wysokością dodatków motywacyjnych czy funkcyjnych, co sprawia, że ta sama oferta pracy w dwóch różnych gminach może się różnić finansowo, mimo identycznego stanowiska i wymiaru godzin.
W placówkach niepublicznych wynagrodzenie jest ustalane indywidualnie i często bywa wyższe niż w sektorze publicznym, szczególnie w szkołach językowych czy międzynarodowych, gdzie dodatkowo liczy się znajomość języków obcych. Z drugiej strony te stanowiska rzadziej oferują pełen pakiet socjalny znany z sektora publicznego – warto dopytać o szczegóły już na etapie rozmowy kwalifikacyjnej.
Niezależnie od typu placówki warto pamiętać, że praca nauczyciela to nie tylko godziny lekcyjne. Czas na przygotowanie zajęć, sprawdzanie prac, kontakt z rodzicami i udział w radach pedagogicznych to realna część obowiązków, która wpływa na codzienny rytm pracy – i którą warto uwzględnić, oceniając atrakcyjność konkretnej oferty, niezależnie od podanej w niej stawki godzinowej.
Wymiar zatrudnienia – pełny etat, część etatu i łączenie placówek
Praca nauczyciel nie zawsze oznacza pełnego wymiaru godzin w jednej szkole. To jedna z cech tego zawodu, która odróżnia go od wielu innych profesji – nauczyciele danego przedmiotu, szczególnie w mniejszych placówkach, często nie mają wystarczającej liczby godzin, żeby wypełnić cały etat w jednym miejscu.
W praktyce oznacza to, że spora część ofert pracy dotyczy niepełnego wymiaru godzin – pół etatu, kilkanaście godzin tygodniowo albo zastępstwo na czas określony. Niektórzy nauczyciele decydują się na łączenie pracy w dwóch placówkach jednocześnie, żeby uzyskać pełny wymiar godzin i odpowiadające mu wynagrodzenie. To rozwiązanie wymaga dobrej organizacji czasu, ale jest powszechną praktyką, szczególnie w przypadku nauczycieli przedmiotów o mniejszej liczbie godzin w planie nauczania (np. drugi język obcy, plastyka, muzyka).
Gminy, zwłaszcza te mniejsze, czasem koordynują obsadę kadrową między kilkoma podległymi sobie szkołami właśnie po to, żeby umożliwić nauczycielom pracę na pełen etat bez konieczności samodzielnego szukania dodatkowych godzin w innej placówce.
Sezonowość rekrutacji – kiedy szukać i kiedy aplikować
Choć oferty pracy dla nauczycieli pojawiają się przez cały rok, istnieją momenty zwiększonej aktywności rekrutacyjnej, które warto znać.
Sierpień i wrzesień to oczywisty szczyt – tuż przed startem roku szkolnego placówki finalizują obsadę kadrową, czasem w ostatniej chwili, gdy okazuje się, że któryś z nauczycieli zmienił plany albo liczba uczniów w danym roczniku przekroczyła prognozy. To dobry moment dla osób elastycznych i gotowych do szybkiego startu.
Mniej oczywisty, ale równie istotny jest okres zimowo-wiosenny – styczeń, luty, marzec – kiedy dyrekcje planują obsadę na kolejny rok szkolny i czasem już teraz prowadzą rekrutację z wyprzedzeniem, szczególnie na stanowiska wymagające rzadszych kwalifikacji. Warto też pamiętać o nagłych wakatach w trakcie roku szkolnego – zastępstwa za urlopy macierzyńskie, zwolnienia chorobowe czy nieoczekiwane odejścia zdarzają się regularnie i bywają świetną okazją dla osób, które chcą zacząć pracę od razu, niezależnie od kalendarza.
Szkoły publiczne kontra placówki niepubliczne – różnice, o których warto wiedzieć
Wybór między pracą w szkole publicznej a placówce niepublicznej to nie tylko kwestia formalności rekrutacyjnych, ale też realnie różny charakter pracy.
Szkoły publiczne, podlegające gminie i nadzorowi kuratorium, oferują zazwyczaj większą stabilność zatrudnienia i jasno określoną strukturę wynagrodzenia wynikającą z przepisów oświatowych. Proces rekrutacji jest tu bardziej sformalizowany – z konkretnymi terminami, wymaganymi dokumentami i czasem dłuższym czasem oczekiwania na decyzję, bo dyrekcja musi przejść przez określoną procedurę.
Placówki niepubliczne – szkoły prywatne, międzynarodowe, językowe czy przedszkola prowadzone przez fundacje i osoby prywatne – mają więcej swobody w ustalaniu zarówno warunków pracy, jak i procesu rekrutacyjnego. Decyzje podejmowane są często szybciej, a same rozmowy kwalifikacyjne bywają mniej formalne. Z drugiej strony warunki zatrudnienia mogą się znacznie różnić między poszczególnymi placówkami – warto dokładnie sprawdzić warunki finansowe i organizacyjne przed podjęciem decyzji, bo nie obowiązują tu jednolite zasady wynagradzania znane z sektora publicznego.
Dla wielu nauczycieli na początku kariery dobrym rozwiązaniem jest spróbowanie obu ścieżek – czasem dorywczo, czasem przez pracę na część etatu – żeby zorientować się, który model bardziej odpowiada ich stylowi pracy i priorytetom życiowym.
Regionalne różnice w dostępności ofert
Rynek pracy dla nauczycieli nie wygląda jednakowo w całej Polsce. W dużych miastach – Warszawie, Krakowie, Wrocławiu – konkurencja o etat w dobrej szkole bywa duża, ale jednocześnie dostępność ofert, zwłaszcza w placówkach niepublicznych i językowych, jest znacznie wyższa niż w mniejszych miejscowościach.
W regionach o mniejszej gęstości zaludnienia, na przykład w części województwa podlaskiego czy innych obszarach wiejskich i małomiasteczkowych, sytuacja bywa odwrotna – placówki borykają się z niedoborem kadry, szczególnie na przedmioty, które trudniej obsadzić (języki obce, matematyka, fizyka, informatyka). To oznacza realnie większe szanse na szybkie zatrudnienie, czasem z dodatkowymi zachętami w postaci dofinansowania dojazdu czy mieszkania służbowego, choć wynagrodzenie bazowe pozostaje zwykle zgodne ze stawkami obowiązującymi w całym kraju.
Jeśli jesteś otwarty na pracę poza dużym miastem, warto rozszerzyć obszar poszukiwań – mniejsze gminy często mają trudności z dotarciem do kandydatów przez ogólnopolskie kanały i chętnie przyjmują zgłoszenia od osób gotowych dojeżdżać albo przeprowadzić się na stałe.
Zastępstwa i praca dorywcza jako wejście do zawodu
Wiele osób na początku kariery pedagogicznej zdobywa pierwsze doświadczenie właśnie przez zastępstwa – krótkoterminowe umowy obejmujące zwolnienie chorobowe, urlop macierzyński czy inną nieobecność etatowego nauczyciela. To rozwiązanie ma swoje plusy i minusy, które warto znać przed podjęciem decyzji.
Zaletą pracy na zastępstwo jest szybkość zatrudnienia – dyrekcja potrzebuje kogoś od razu, więc proces rekrutacyjny bywa krótszy i mniej sformalizowany niż przy stałym etacie. To też dobra okazja, żeby sprawdzić, jak wygląda praca w konkretnej placówce, bez długoterminowego zobowiązania. Część zastępstw przekształca się później w stały etat, jeśli dyrekcja jest zadowolona ze współpracy i pojawia się kolejny wakat.
Minusem jest oczywiście brak stabilności – zastępstwo kończy się z powrotem osoby, którą zastępowałeś, a znalezienie kolejnej oferty wymaga ponownego poszukiwania. Dla osób gotowych na taką elastyczność, szczególnie na początku kariery albo w okresie, gdy nie szukają jeszcze stałego zaangażowania w jednym miejscu, praca na zastępstwo bywa jednak skutecznym sposobem na budowanie doświadczenia i sieci kontaktów w lokalnym środowisku edukacyjnym.
Jak wygląda proces aplikowania na stanowisko nauczyciela?
Złożenie aplikacji wymaga aktywnego upoważnienia do przetwarzania danych osobowych – to formalność, o której część kandydatów zapomina, a która jest absolutnie konieczna przy aplikowaniu do placówek publicznych. Bez zgody na przetwarzanie danych osobowych dokumenty aplikacyjne nie mogą być formalnie rozpatrzone, a w skrajnych przypadkach mogą zostać odrzucone wyłącznie z tego powodu.
Co powinny zawierać dokumenty aplikacyjne?
Standardowy komplet dokumentów przy aplikowaniu na stanowisko nauczyciela obejmuje CV, list motywacyjny, kopie dyplomów potwierdzających kwalifikacje pedagogiczne oraz – co istotne – klauzulę zgody na przetwarzanie danych osobowych zgodnie z obowiązującymi przepisami o ochronie danych. W przypadku nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej lub wychowania przedszkolnego dyrekcja może też prosić o dodatkowe certyfikaty związane z pracą z najmłodszymi dziećmi, np. kursy pierwszej pomocy czy szkolenia z zakresu pracy z dziećmi o specjalnych potrzebach.
Specyfika rekrutacji w różnych typach placówek
W przedszkolu rekrutacja często kładzie większy nacisk na doświadczenie praktyczne i podejście do najmłodszych – rozmowa kwalifikacyjna może obejmować obserwację interakcji kandydata z dziećmi albo pytania o konkretne sytuacje wychowawcze. W szkole podstawowej, zwłaszcza przy nauczaniu starszych klas, większą wagę przykłada się do merytorycznego przygotowania z danego przedmiotu oraz do doświadczenia w pracy z grupą.
Warto pamiętać, że organizacja procesu rekrutacyjnego zależy w dużej mierze od konkretnej dyrekcji – jedne szkoły przeprowadzają jedną rozmowę, inne organizują dłuższy proces z lekcją próbną czy spotkaniem z radą pedagogiczną.
Jak wygląda rozmowa kwalifikacyjna w szkole?
Rozmowa o pracę w placówce oświatowej różni się od typowej rozmowy biznesowej – i warto być na to przygotowanym. Dyrektorzy szkół i przedszkoli rzadko ograniczają się do pytań o doświadczenie i kwalifikacje formalne. Częściej interesuje ich, jak kandydat poradzi sobie w konkretnej, realnej sytuacji: jak zareaguje na konflikt między uczniami, jak zbuduje relację z rodzicem niezadowolonym z oceny, jak zaplanuje lekcję dla zróżnicowanej grupy.
W rozmowie często pojawia się pytanie o filozofię pracy z dzieckiem czy uczniem – nie chodzi tu o cytowanie teorii pedagogicznych, ale o pokazanie własnego, autentycznego podejścia. Dyrektorzy cenią konkretne przykłady z dotychczasowej praktyki bardziej niż ogólne deklaracje – jeśli masz za sobą jakiekolwiek doświadczenie z dzieckiem w danej grupie wiekowej, warto przygotować sobie kilka historii, które dobrze to ilustrują.
W niektórych placówkach, zwłaszcza tych większych lub bardziej sformalizowanych, rozmowa kwalifikacyjna bywa dwuetapowa – pierwsza, ogólna rozmowa z działem kadr lub wicedyrektorem, druga, bardziej merytoryczna, z przyszłym przełożonym albo zespołem przedmiotowym. Czasem proces obejmuje też przeprowadzenie próbnej lekcji lub zajęć – to dobra okazja, żeby pokazać realne umiejętności, a nie tylko opowiadać o nich.
Warto też pamiętać, że rozmowa to dwustronny proces – masz prawo zadawać pytania o organizację pracy, wsparcie dla nowych nauczycieli, atmosferę w zespole czy podejście dyrekcji do rozwoju zawodowego kadry. Dobrze przygotowane pytania świadczą o realnym zainteresowaniu pracą w tej konkretnej placówce, a nie tylko o potrzebie znalezienia jakiejkolwiek pracy.
