Rękojmia – co to jest i czym różni się od gwarancji?

Kupujesz nowy telefon, pralkę albo samochód. Sprzęt przestaje działać, a sprzedawca odsyła Cię do producenta. Producent z kolei powołuje się na warunki gwarancji. W tym momencie pojawia się pytanie: czy korzystać z rękojmi, czy z gwarancji? Choć pojęcia te często używane są zamiennie, w rzeczywistości oznaczają dwa różne tryby dochodzenia swoich praw. W artykule wyjaśnimy, czym jest rękojmia, czym jest gwarancja, jakie są między nimi kluczowe różnice oraz kiedy bardziej opłaca się skorzystać z jednej, a kiedy z drugiej formy ochrony konsumenta.

Co to jest rękojmia?

Rękojmia to ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady fizyczne lub prawne sprzedanego towaru. Oznacza to, że jeśli zakupiony towar okaże się niezgodny z umową – na przykład nie działa prawidłowo, ma ukrytą wadę albo nie posiada cech, o których zapewniał sprzedawca – kupujący może dochodzić swoich praw bezpośrednio od sprzedawcy. Zasady rękojmi reguluje Kodeks cywilny, co oznacza, że obowiązuje ona z mocy prawa i nie zależy od dobrej woli sprzedawcy ani producenta. W ramach rękojmi konsument może żądać naprawy, wymiany towaru, obniżenia ceny, a w określonych sytuacjach także odstąpienia od umowy i zwrotu pieniędzy.

Główną podstawą regulacji rękojmi jest Kodeks cywilny, konkretnie art. 556–576 KC. Przepisy te określają odpowiedzialność sprzedawcy za niezgodność rzeczy z umową, w tym wady fizyczne (np. uszkodzenia) i prawne (np. obciążenia prawami osób trzecich). W relacjach z konsumentami rękojmia jest bezwzględnie obowiązująca i nie może być wyłączona ani ograniczona umową, chyba że zostało to umożliwione w przepisach szczególnych (art. 558 KC).

WAŻNE: Sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi zarówno w przypadku towarów nowych, jaki używanych. Nie może się uchylić od tego obowiązku, bo wynika on z przepisów Kodeksu cywilnego.

Rękojmia – ile trwa?

W przypadku sprzedaży konsumenckiej rękojmia trwa 2 lata od dnia wydania rzeczy kupującemu. Oznacza to, że przez ten okres sprzedawca ponosi odpowiedzialność za wady fizyczne i prawne rzeczy. Z kolei w przypadku nieruchomości okres rękojmi wynosi 5 lat. Co ważne, rękojmia obowiązuje niezależnie od gwarancji i nie można jej wyłączyć w umowie z konsumentem.

Przy sprzedaży między przedsiębiorcami rękojmia może zostać ograniczona lub nawet wyłączona w umowie, a przy rzeczach używanych sprzedawca może skrócić okres rękojmi, jednak nie mniej niż do 1 roku.

Kupując produkty, które mają określony termin przydatności do użycia, warto wiedzieć, jak działa w ich przypadku rękojmia. Zasady te reguluje art. 568¹ Kodeksu cywilnego, który rozszerza ochronę konsumenta w sytuacjach, gdy producent lub sprzedawca określił dłuższy okres przydatności niż standardowe 2 lata rękojmi. Zgodnie z tym przepisem, jeśli określony przez producenta termin przydatności rzeczy kończy się później niż po 2 latach od zakupu, sprzedawca odpowiada za wady fizyczne stwierdzone przed upływem tego terminu. Oznacza to, że rękojmia trwa tak długo, jak przewidziano, że produkt nadaje się do użycia, nawet jeśli jest to więcej lub mniej niż 2 lata.

👉 Zatrudniasz pracowników? Zamieść ogłoszenie o pracę!

Rękojmia – kiedy ma zastosowanie i do czego uprawnia?

Rękojmia ma zastosowanie wtedy, gdy zakupiony towar jest wadliwy, czyli niezgodny z umową. Może chodzić zarówno o wadę fizyczną (np. sprzęt nie działa, ma uszkodzenie, nie posiada deklarowanych właściwości), jak i wadę prawną (np. rzecz stanowi własność osoby trzeciej albo jest obciążona prawem, o którym kupujący nie wiedział). Odpowiedzialność sprzedawcy z tego tytułu wynika wprost z przepisów Kodeksu cywilnego i obowiązuje z mocy prawa.

W ramach rękojmi kupujący może:

• żądać naprawy rzeczy,

• żądać wymiany rzeczy na nową, wolną od wad,

• złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny,

• odstąpić od umowy (jeśli wada jest istotna).

Co istotne, to kupujący w pierwszej kolejności decyduje, z którego uprawnienia chce skorzystać, choć sprzedawca może zaproponować inne rozwiązanie (np. naprawę zamiast wymiany), jeśli będzie ono równie skuteczne i nie spowoduje nadmiernych niedogodności dla klienta.

WAŻNE: Rękojmia ma zastosowanie niezależnie od gwarancji – nawet jeśli producent udzielił gwarancji, konsument może wybrać dochodzenie roszczeń bezpośrednio od sprzedawcy.

Niezgodność towaru z umową – wady fizyczne i prawne

Kupując produkt, oczekujesz, że będzie działał poprawnie i że nikt nie będzie rościł do niego praw. Niestety czasem zdarzają się problemy – sprzęt się psuje, meble mają ukryte uszkodzenia, a nawet okazuje się, że sprzedany przedmiot należy do kogoś innego.

W takich sytuacjach z pomocą przychodzi rękojmia, która chroni kupującego przed wadami towaru. Aby łatwiej zrozumieć, kiedy możesz skorzystać z tego prawa, warto podzielić wady na fizyczne (dotyczące stanu i właściwości rzeczy) oraz prawne (związane z problemami własności lub ograniczeniami wynikającymi z prawa).

Wady fizyczne

To wszelkie problemy związane ze stanem technicznym lub właściwościami rzeczy:

• sprzęt elektroniczny nie działa lub często się zawiesza,

• pralka przecieka, mimo że była nowa,

• meble mają uszkodzenia, zadrapania, krzywe elementy,

• samochód ma ukrytą awarię silnika,

• ubranie jest z innego materiału niż deklarowany,

• produkt nie ma cech, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego (np. telewizor nie obsługuje obiecywanych funkcji).

Wady prawne

To sytuacje, gdy z zakupionym towarem wiążą się problemy prawne, których kupujący nie był świadomy:

• rzecz należy do innej osoby (np. kupujesz rower, a okazuje się, że został skradziony),

• towar jest obciążony prawami osób trzecich (np. sprzęt pod zastaw, nieruchomość z hipoteką),

• ograniczenia w użytkowaniu wynikające z prawa (np. sprzedany pojazd nie ma dopuszczenia do ruchu drogowego).

Kiedy sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności z tytułu rękojmi?

Istnieją sytuacje, w których sprzedawca nie odpowiada za wadę towaru. Zasady te określa Kodeks cywilny. Sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności z tytułu rękojmi wtedy, gdy:

• kupujący wiedział o wadzie w chwili zakupu – jeśli wada była wyraźnie wskazana, a klient mimo to zdecydował się na zakup, nie może później powoływać się na rękojmię w tym zakresie,

• wada powstała z winy kupującego – np. wskutek niewłaściwego użytkowania, uszkodzenia mechanicznego czy dokonania montażu niezgodnego z instrukcją,

• towar został uszkodzony po wydaniu kupującemu z przyczyn, za które sprzedawca nie odpowiada,

• rękojmia została skutecznie wyłączona lub ograniczona – co jest możliwe w relacjach między przedsiębiorcami (B2B), ale nie wobec konsumenta,

• upłynął ustawowy termin odpowiedzialności (co do zasady 2 lata przy sprzedaży konsumenckiej).

W jakim czasie trzeba zgłosić reklamację z tytułu rękojmi?

Sama rękojmia trwa 2 lata od wydania towaru, a przy nieruchomościach – 5 lat. To jest okres odpowiedzialności sprzedawcy. Natomiast na dochodzenie roszczeń masz rok od dnia, w którym zauważysz wadę – pod warunkiem, że wada ujawniła się w czasie trwania rękojmi. Choć przepisy dają rok, najlepiej zgłosić reklamację niezwłocznie po wykryciu wady. Szybka reakcja zmniejsza ryzyko sporu i ułatwia wykazanie, że problem nie powstał z Twojej winy.

Jak zgłosić reklamację z tytułu rękojmi krok po kroku?

Pamiętaj, że reklamację z tytułu rękojmi składasz do sprzedawcy, a nie do producenta. Oto jak zrobić to sprawnie i bez błędów:

1. Sprawdź, czy mieścisz się w terminie. Upewnij się, że od wydania towaru nie minęły 2 lata, a od momentu zauważenia wady nie minął rok.

2. Wybierz swoje żądanie. W ramach rękojmi możesz zażądać naprawy, wymiany na nowy towar, domagać się obniżenia ceny, a przy wadzie istotnej – odstąpić od umowy (czyli żądać zwrotu pieniędzy). Warto jasno wskazać jedno konkretne żądanie.

3. Przygotuj zgłoszenie. Reklamację możesz złożyć osobiście w sklepie, e-mailem lub listownie. Prawo nie wymaga formy pisemnej, ale dla własnego bezpieczeństwa najlepiej zrobić to na piśmie (np. mailowo). Nie musisz mieć paragonu – wystarczy inny dowód zakupu (np. potwierdzenie przelewu).

4. Opisz wadę. W zgłoszeniu podaj datę zakupu, opisz, na czym polega wada, wskaż, kiedy została zauważona oraz napisz wyraźnie, czego się domagasz. Im dokładniejszy opis, tym mniejsze ryzyko nieporozumień.

5. Dostarcz sprzedającemu wadliwy towar. Jesteś zobowiązany dostarczyć sprzedającemu rzecz, której dotyczy rękojmia. Wysyłasz ją na koszt sprzedawcy do miejsca oznaczonego w umowie sprzedaży.

6. Poczekaj na odpowiedź. Sprzedawca powinien ustosunkować się do Twojego żądania. W przypadku konsumenta brak odpowiedzi w ciągu 14 dni oznacza, że reklamacja została uznana automatycznie (dotyczy żądania naprawy, wymiany lub obniżenia ceny).

Sprzedawca jest zobowiązany do wymiany rzeczy wadliwej lub usunięcia wady w rozsądnym czasie i bez powodowania nadmiernych niedogodności dla kupującego. Koszty związane z naprawą lub wymianą rzeczy, w tym także koszty transportu i pakowania, ponosi sprzedający.

Rękojmia między przedsiębiorcami

Rękojmia obowiązuje również w transakcjach B2B, czyli między przedsiębiorcami, ale w tym przypadku zasady są mniej restrykcyjne niż przy sprzedaży konsumenckiej. Główne różnice to:

• Możliwość ograniczenia lub wyłączenia rękojmi – w umowie strony mogą ustalić, że sprzedawca nie odpowiada za wady lub że odpowiedzialność jest skrócona.

• Krótsze terminy zgłaszania wad – kupujący powinien zbadać towar niezwłocznie po otrzymaniu i zgłosić wadę w odpowiednio szybkim czasie, inaczej może utracić prawo do roszczeń.

• Brak automatycznej ochrony konsumenta – przedsiębiorca nie korzysta z ustawowych przywilejów konsumenta, np. nie ma prawa do odstąpienia od umowy w przypadku wad istotnych.

W praktyce oznacza to, że w relacjach B2B bardzo ważne jest dokładne określenie w umowie warunków rękojmi, w tym terminów zgłaszania wad i zakresu odpowiedzialności sprzedawcy.

Rękojmia od osoby prywatnej

Zakup rzeczy od osoby prywatnej (czyli takiej, która nie prowadzi działalności gospodarczej) to częsta sytuacja, np. przy okazji kupowania samochodu, sprzętu elektronicznego czy mebli z drugiej ręki. Wielu kupujących myśli, że rękojmia działa tu jak w sklepie – niestety to nie do końca prawda. Chociaż rękojmia generalnie obowiązuje także w transakcjach między osobami prywatnymi, to jej działanie i skutki są inne niż w relacji kupujący → przedsiębiorca.

W umowie między osobami prywatnymi sprzedawca może skutecznie ograniczyć lub nawet wyłączyć swoją odpowiedzialność z tytułu rękojmi, o ile kupujący wyrazi na to zgodę przed zakupem (zwykle poprzez podpisanie umowy).

To bardzo ważne: jeśli w umowie widnieje zapis typu „Sprzedający nie ponosi odpowiedzialności za wady” albo „Kupujący zna stan rzeczy i rezygnuje z rękojmi”, to taka klauzula zwykle będzie skuteczna w obrocie prywatnym. Jeśli jednak sprzedawca zataił wadę celowo, wyłączenie rękojmi jest nieważne, a kupujący nadal może dochodzić swoich praw pomimo takiej klauzuli.

Rękojmia a gwarancja

W praktyce wielu konsumentów myli rękojmię z gwarancją, a to dwa różne sposoby ochrony prawnej przy zakupie towaru. Wiedza o ich różnicach pozwala świadomie wybierać, z którego uprawnienia skorzystać i kiedy.

Rękojmia wynika z przepisów Kodeksu cywilnego i obowiązuje z mocy prawa, niezależnie od dobrej woli sprzedawcy. Nie można jej wyłączyć wobec konsumenta. Z kolei gwarancja jest dobrowolna. Udziela jej producent, importer lub sprzedawca i obowiązuje tylko na warunkach określonych w dokumencie gwarancyjnym. W przypadku rękojmi odpowiedzialny jest zawsze sprzedawca, a w przypadku gwarancji – gwarant, którym może być producent, importer lub sprzedawca wskazany w karcie gwarancyjnej.

Rękojmia obejmuje wady prawne i wady fizyczne rzeczy, czyli sytuacje, gdy towar jest niezgodny z umową. Zakres jest określony przepisami i dotyczy naprawy, wymiany, obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy. W przypadku gwarancji zakres ochrony zależy od warunków gwarancji. Może obejmować np. naprawy serwisowe, wymianę części, dodatkowe świadczenia, a czasem nie obejmuje np. uszkodzeń mechanicznych powstałych z winy użytkownika.

Jeśli chodzi o czas trwania odpowiedzialności, to rękojmia trwa standardowo 2 lata od wydania towaru, z możliwością dochodzenia roszczeń przez rok od wykrycia wady. Gwarancja, jako dobrowolne zobowiązanie producenta, trwa przez czas określony w umowie gwarancyjnej. Czas ten może być krótszy lub dłuższy niż rękojmia, np. 1 rok, 3 lata, a nawet 5 lat przy niektórych produktach.

W przypadku roszczenia z tytułu rękojmi składasz reklamację bezpośrednio do sprzedawcy. Masz prawo wskazać, czego żądasz (naprawa, wymiana, obniżenie ceny, odstąpienie od umowy). Natomiast przy gwarancji postępujesz zgodnie z warunkami karty gwarancyjnej, zwykle kontaktując się z serwisem gwarancyjnym lub producentem. Procedura może być bardziej formalna i ograniczona do określonych rodzajów napraw.

Kiedy warto korzystać z którego prawa?

• Rękojmia – opłaca się, gdy zależy Ci na pełnej ochronie konsumenckiej, np. odstąpieniu od umowy przy wadzie istotnej, lub gdy gwarancja jest krótsza lub nie obejmuje danej wady.

• Gwarancja – przydatna, gdy oferuje dłuższy okres ochrony, wygodne serwisy lub dodatkowe świadczenia, np. door-to-door, serwis na miejscu.

Poniższa tabela pokazuje najważniejsze różnice między rękojmią a gwarancją, dzięki czemu łatwo zobaczysz, kiedy i z którego prawa najlepiej skorzystać w danej sytuacji.

Rękojmia – często zadawane pytania

Czy rękojmia obejmuje wady ukryte?

Tak. Rękojmia obejmuje wady fizyczne i prawne rzeczy, w tym wady ukryte, czyli takie, które nie były widoczne podczas zakupu i uniemożliwiają prawidłowe korzystanie z rzeczy lub znacząco obniżają jej wartość.

Kiedy rękojmia nie działa?

Rękojmia nie działa, jeśli:

• Wada została ujawniona i kupujący ją zaakceptował (np. świadome kupno uszkodzonego przedmiotu).

• Wada powstała po zakupie na skutek niewłaściwego użytkowania przez kupującego.

• W umowie sprzedaży między osobami fizycznymi rękojmia została skutecznie wyłączona lub ograniczona zgodnie z art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jakie wady podlegają rękojmi?

Rękojmi podlegają towary, które są niezgodne z umową, czyli posiadają:

• Wady fizyczne – gdy rzecz nie ma właściwości, które powinna mieć, np. nie działa zgodnie z umową lub przeznaczeniem.

• Wady prawne – gdy rzecz jest obciążona prawami osób trzecich, np. kupujesz samochód, który ma niespłacony kredyt.

• Wady ukryte – jak wyżej, wady nieoczywiste przy odbiorze, które ujawniają się później.

Czy przy rękojmi można żądać zwrotu pieniędzy?

Przy rękojmi kupujący może żądać zwrotu pieniędzy, jeśli wada rzeczy jest istotna i uniemożliwia prawidłowe korzystanie z niej lub znacząco obniża jej wartość. W takim przypadku kupujący może odstąpić od umowy, a sprzedawca jest zobowiązany zwrócić całą kwotę zapłaconą za przedmiot.

Co jest lepsze: reklamacja czy rękojmia?

Rękojmia jest zwykle korzystniejsza, bo wynika z ustawy, obejmuje wady ukryte i pozwala np. odstąpić od umowy, podczas gdy reklamacja zależy od dobrowolnej gwarancji producenta. Wszystko jednak zależy od sytuacji, dlatego warto przeanalizować korzyści wynikające z obu tych form odpowiedzialności sprzedawcy i wybrać taką, która najlepiej pasuje do konkretnej sytuacji.

Kiedy reklamacja, a kiedy rękojmia?

Reklamacja dotyczy sytuacji, gdy producent lub sprzedawca dobrowolnie oferuje gwarancję – czyli zobowiązuje się do naprawy, wymiany lub innego świadczenia w określonym czasie i na określonych warunkach. Jest to prawo wynikające z umowy gwarancyjnej, więc jego zakres i długość zależą od decyzji gwaranta. Z kolei rękojmia jest ustawowym prawem konsumenta i przysługuje niezależnie od gwarancji. Chroni w przypadku wad fizycznych i prawnych. Konsument może w ramach rękojmi domagać się naprawy, wymiany, obniżenia ceny lub nawet odstąpienia od umowy z pełnym zwrotem pieniędzy. Dla konsumentów okres ochrony wynosi co najmniej 2 lata od daty zakupu, co daje pewną i niezależną od producenta ochronę praw konsumenta.