Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe – co to jest, ile kosztuje i czy warto?

Choć na co dzień wolimy nie myśleć o zabezpieczeniu finansowym w razie wypadku czy śmierci, to warto mieć tę sprawę na uwadze. Dzięki dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu możemy zadbać o siebie i najbliższych. Kto może z niego skorzystać i ile wynosi składka?

Co to jest dobrowolne ubezpieczenie chorobowe?

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe to element systemu ubezpieczeń społecznych, który daje prawo do świadczeń pieniężnych w razie choroby, macierzyństwa lub konieczności sprawowania opieki. W przeciwieństwie do ubezpieczenia chorobowego pracowników etatowych, nie powstaje ono automatycznie – wymaga świadomego zgłoszenia do ZUS.

Dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym mogą zostać objęte jednostki, które z tytułu swojej aktywności zawodowej obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Dotyczy to m.in. następujących sytuacji:

• wykonujesz pracę nakładczą,

• pracujesz na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług, do której – zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego – stosuje się regulacje dotyczące zlecenia, a także gdy współpracujesz przy realizacji takich umów,

• prowadzisz pozarolniczą działalność gospodarczą albo współpracujesz przy jej prowadzeniu,

• współpracujesz z przedsiębiorcą korzystającym z tzw. ulgi na start,

• wykonujesz pracę odpłatną na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,

• jesteś osobą duchowną,

• jesteś doktorantem pobierającym stypendium doktoranckie.

Szukasz pracy? Sprawdź najnowsze ogłoszenia na Asistwork.

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe a różne umowy

Charakter umowy ma zasadnicze znaczenie dla tego, czy ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe, czy dobrowolne. System ubezpieczeń społecznych w Polsce różnicuje sytuację ubezpieczonych w zależności od tytułu do ubezpieczenia.

Umowa o pracę

Przy umowie o pracę ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe. Pracownik nie musi składać żadnych wniosków – składka jest automatycznie odprowadzana przez pracodawcę, a prawo do świadczeń wynika wprost z przepisów.

Umowa zlecenie

W przypadku umowy zlecenia ubezpieczenie chorobowe ma charakter dobrowolny. Zleceniobiorca może, ale nie musi do niego przystąpić. Warunkiem jest podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zlecenia. Brak zgłoszenia oznacza brak prawa do zasiłku chorobowego czy macierzyńskiego.

Działalność gospodarcza

Osoby prowadzące działalność gospodarczą również mogą podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu – muszą same zgłosić się do ubezpieczenia i terminowo opłacać składki.

Opóźnienie w opłaceniu składki może skutkować ustaniem ubezpieczenia chorobowego. W praktyce ZUS może jednak – na wniosek ubezpieczonego – wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie i zachowanie ciągłości ubezpieczenia.

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe a dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne

Te dwa pojęcia są często mylone, choć pełnią zupełnie różne funkcje.

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe:

• zapewnia wypłatę świadczeń pieniężnych (zasiłek chorobowy, macierzyński, opiekuńczy),

• chroni dochód w czasie niezdolności do pracy,

• jest częścią systemu ubezpieczeń społecznych.

Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne:

• daje dostęp do publicznej opieki zdrowotnej,

• nie zapewnia żadnych świadczeń pieniężnych,

• nie zastępuje ubezpieczenia chorobowego.

Częstym błędem jest przekonanie, że posiadanie dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego wystarczy, aby otrzymać zasiłek w razie choroby – w rzeczywistości są to dwa odrębne systemy, które się uzupełniają, ale nie zastępują.

Co daje dobrowolne ubezpieczenie chorobowe?

Przystąpienie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego otwiera dostęp do konkretnych świadczeń pieniężnych, których brak może znacząco obniżyć bezpieczeństwo finansowe w razie choroby lub przerwy w pracy.

Zasiłek chorobowy

Podstawowym świadczeniem jest zasiłek chorobowy, przysługujący w razie niezdolności do pracy potwierdzonej zwolnieniem lekarskim. Prawo do niego powstaje po tzw. okresie wyczekiwania, który przy dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym wynosi 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia.

Zasiłek wypłacany jest przez ZUS i stanowi określony procent podstawy wymiaru składek.

Zasiłek opiekuńczy

Ubezpieczeni mają również prawo do zasiłku opiekuńczego, np. w przypadku konieczności sprawowania opieki nad chorym dzieckiem lub innym członkiem rodziny. Jest to istotne świadczenie dla osób, które nie mają zagwarantowanych płatnych dni opieki.

Zasiłek macierzyński

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe daje także prawo do zasiłku macierzyńskiego, który przysługuje m.in. zleceniobiorcom i osobom prowadzącym działalność gospodarczą. Warunkiem jest objęcie ubezpieczeniem chorobowym w dniu porodu lub przyjęcia dziecka na wychowanie.

W tym kontekście ubezpieczenie chorobowe pełni kluczową funkcję w zabezpieczeniu dochodu w okresie sprawowania opieki nad dzieckiem.

👉️ Przeczytaj więcej: Urlop macierzyński: Kompleksowy przewodnik dla przyszłych mam

Świadczenie rehabilitacyjne

Świadczenie rehabilitacyjne to świadczenie z ubezpieczenia chorobowego, które przysługuje osobie ubezpieczonej po wyczerpaniu prawa do zasiłku chorobowego, jeżeli nadal pozostaje ona niezdolna do pracy, a jednocześnie dalsze leczenie lub rehabilitacja dają rokowania odzyskania zdolności do pracy.

Celem świadczenia rehabilitacyjnego jest zapewnienie środków utrzymania w okresie kontynuowania procesu leczenia lub rehabilitacji, zanim możliwy będzie powrót do aktywności zawodowej.

Ile wynosi dobrowolne ubezpieczenie chorobowe?

Składka na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe jest jednolita procentowo, ale jej wysokość zależy od podstawy wymiaru składek.

Ile wynosi składka?

Składka na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe stanowi 2,45% podstawy, od której naliczane są składki na ubezpieczenia społeczne. Podstawa ta nie może być jednak dowolna – obowiązuje jej górny limit.

Warto również pamiętać, że składka na ubezpieczenie chorobowe jest w całości pokrywana przez zleceniobiorcę. Oznacza to, że jej wysokość bezpośrednio obniża kwotę wynagrodzenia wypłacanego „na rękę”, ponieważ nie jest finansowana ani współfinansowana przez zleceniodawcę.

Co wpływa na wysokość świadczeń?

Do czynników, które wpływają na wysokość świadczeń zaliczamy:

• zadeklarowaną podstawę wymiaru składek,

• ciągłość ubezpieczenia,

• terminowość opłacania składek,

• okres podlegania ubezpieczeniu.

Warto pamiętać, że nawet krótkie przerwy w opłacaniu składek mogą skutkować utratą prawa do świadczeń, co jest jedną z najczęstszych przyczyn problemów z wypłatą zasiłków przez ZUS.

Jak przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego?

Przystąpienie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego nie następuje automatycznie. W przeciwieństwie do pracowników etatowych, osoby wykonujące umowę zlecenie czy prowadzące działalność gospodarczą muszą samodzielnie zgłosić się do ubezpieczenia w ZUS. Brak formalnego zgłoszenia oznacza brak ochrony – nawet jeśli składki emerytalne i rentowe są opłacane.

Sprawdzenie tytułu do ubezpieczenia

Warunkiem przystąpienia do ubezpieczenia chorobowego jest podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Bez tego ZUS nie obejmie ubezpieczeniem chorobowym.

Zgłoszenie do ZUS

Zgłoszenie następuje poprzez formularz ZUS ZUA, w którym zaznacza się dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. W przypadku zmiany zakresu ubezpieczeń (np. wcześniejsze zgłoszenie bez chorobowego) konieczne jest najpierw wyrejestrowanie na druku ZUS ZWUA, a następnie ponowne zgłoszenie.

Termin zgłoszenia

Aby ubezpieczenie obowiązywało od konkretnego dnia, wniosek należy złożyć najpóźniej w dniu, od którego ma rozpocząć się ochrona. Spóźnienie skutkuje objęciem ubezpieczeniem dopiero od dnia złożenia dokumentów (ubezpieczenie nie obejmuje wcześniejszych okresów).

Od kiedy obowiązuje ochrona ubezpieczeniowa?

Ochrona z tytułu dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego obowiązuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu, nie wcześniej jednak niż od dnia złożenia dokumentów. Prawo do świadczeń (np. zasiłku chorobowego) powstaje dopiero po spełnieniu warunku ciągłości ubezpieczenia, czyli po upływie okresu wyczekiwania.

Jednym z kluczowych elementów dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego jest tzw. okres wyczekiwania, który decyduje o tym, kiedy można skorzystać ze świadczeń.

Kiedy przysługuje zasiłek chorobowy?

Prawo do zasiłku chorobowego powstaje po 90 dniach nieprzerwanego podlegania ubezpieczeniu chorobowemu. Oznacza to, że choroba w pierwszych trzech miesiącach ubezpieczenia nie daje prawa do wypłaty świadczenia (z pewnymi wyjątkami określonymi w przepisach).

Terminowe opłacanie składek

Samo zgłoszenie nie wystarczy. Warunkiem zachowania prawa do świadczeń jest regularne i terminowe opłacanie składek. Nawet jednodniowe opóźnienie może spowodować ustanie ubezpieczenia chorobowego.

Przerwy w opłacaniu składek i ich konsekwencje

Najczęstszą przyczyną utraty prawa do świadczeń jest:

• opóźnienie w opłaceniu składki,

• brak zapłaty pełnej kwoty składki,

• przerwanie ciągłości ubezpieczenia.

W takich sytuacjach ubezpieczenie chorobowe ustaje z mocy prawa, a ponowne zgłoszenie oznacza konieczność rozpoczęcia okresu wyczekiwania od nowa.

Najczęstsze błędy popełniane przez ubezpieczonych

• przekonanie, że samo opłacanie składek emerytalnych wystarczy,

• brak kontroli terminów płatności,

• zgłoszenie do ubezpieczenia po terminie,

• błędne założenie, że prawo do świadczeń powstaje od pierwszego dnia.

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe – czy warto?

To, czy dobrowolne ubezpieczenie chorobowe się opłaca, zależy od sytuacji zawodowej i życiowej – dla osób pracujących na umowie zlecenie lub prowadzących działalność gospodarczą często jest to jedyna forma zabezpieczenia dochodu w razie choroby, ciąży czy konieczności opieki nad bliskimi.

Koszt składki jest relatywnie niski w porównaniu z potencjalnymi świadczeniami, zwłaszcza przy dłuższej niezdolności do pracy. Z drugiej strony, przy bardzo krótkich lub nieregularnych umowach, ryzyko przerw w opłacaniu składek może ograniczać realne korzyści. Ubezpieczenie nie zawsze opłaca się osobom, które mają alternatywne źródła zabezpieczenia finansowego lub nie planują korzystać ze świadczeń.

Często zadawane pytania

Co to jest dobrowolne ubezpieczenie chorobowe?

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe to element systemu ubezpieczeń społecznych, który daje prawo do świadczeń chorobowych osobom nieobjętym obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym, np. pracującym na podstawie umowy zlecenia lub prowadzącym działalność gospodarczą.

Kto może być objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym?

Objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym może zostać m.in. zleceniobiorca lub osoba prowadząca pozarolniczą działalność, jeśli podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym i złoży zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia.

Czy dobrowolne ubezpieczenie chorobowe dotyczy umowy zlecenia?

Tak, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe zleceniobiorcy jest możliwe, jeśli praca jest wykonywana na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług, do której kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Jakie świadczenia daje dobrowolne ubezpieczenie chorobowe?

Dobrowolne ubezpieczenie zapewnia prawo do zasiłku chorobowego w przypadku choroby, a także do zasiłku opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego oraz – po spełnieniu warunków – zasiłku macierzyńskiego.

Ile wynosi składka na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe?

Składka na ubezpieczenie chorobowe wynosi 2,45% podstawy wymiaru składek społecznych i jest w całości finansowana przez ubezpieczonego, niezależnie od tego, czy wykonuje umowy zlecenia, czy prowadzi działalność gospodarczą.

Jak zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego?

W tym celu należy złożyć w ZUS formularz ZUS ZUA z tytułu umowy zlecenia lub innego tytułu ubezpieczenia, wskazując chęć przystąpienia do dobrowolnego chorobowego od dnia wskazanego w zgłoszeniu.

Kiedy dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje?

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje m.in. w przypadku przerwy w opłacaniu składki chorobowej, wyrejestrowania na formularzu ZUS ZWUA lub utraty tytułu do ubezpieczeń, np. zakończenia umowy zlecenia.