Składka na ubezpieczenie zdrowotne – wszystko, co musisz wiedzieć

Nawet jeśli nie jesteś płatnikiem, ale podlegasz ubezpieczeniu zdrowotnemu, dotyczy Cię temat składek ZUS, w tym także tej zdrowotnej. Dlatego warto być na bieżąco z tym, jak działa ten mechanizm. Przeczytaj więcej o składkach na ubezpieczenie zdrowotne i dowiedz się, ile płacisz jako pracownik lub przedsiębiorca.

Czym jest składka na ubezpieczenie zdrowotne?

Składka na ubezpieczenie zdrowotne to obowiązkowa opłata, która daje osobie ubezpieczonej prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Dzięki niej możesz korzystać z wizyt u lekarza rodzinnego, leczenia specjalistycznego, badań, hospitalizacji czy pomocy medycznej w ramach NFZ.

Jest opłacana z różnych tytułów. Dotyczy pracowników, zleceniobiorców, przedsiębiorców, emerytów, rencistów oraz osób zarejestrowanych jako bezrobotne. W zależności od sytuacji składkę może rozliczać za Ciebie płatnik, np. pracodawca, ZUS albo urząd pracy, albo musisz opłacać ją samodzielnie, jeśli prowadzisz działalność gospodarczą.

Wysokość składki zdrowotnej zależy od tego, z jakiego tytułu podlegasz ubezpieczeniu i na jakich zasadach jest ustalana podstawa jej wymiaru. Inaczej wygląda to przy umowie o pracę, inaczej przy działalności gospodarczej, a jeszcze inaczej przy dobrowolnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Dlatego przy sprawdzaniu składki ważne jest nie tylko to, ile wynosi procent, ale też od jakiej kwoty jest liczona.

Jaka jest funkcja składki na ubezpieczenie zdrowotne w systemie opieki zdrowotnej?

Jednym ze źródeł finansowania publicznej opieki zdrowotnej jest właśnie składka na ubezpieczenie zdrowotne. Dzięki niej osoby objęte ubezpieczeniem mogą korzystać ze świadczeń finansowanych ze środków publicznych, a system ma środki na działanie przychodni, szpitali, poradni specjalistycznych i innych placówek udzielających pomocy medycznej.

Składka zdrowotna pomaga finansować:

• wizyty u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej,

• konsultacje u lekarzy specjalistów,

• badania diagnostyczne,

• leczenie szpitalne,

• rehabilitację leczniczą,

• programy profilaktyczne,

• refundację części leków i wyrobów medycznych.

Z punktu widzenia osoby ubezpieczonej składka zdrowotna nie jest więc tylko kolejną obowiązkową opłatą. Jest powiązana z prawem do korzystania z leczenia w ramach NFZ i zapewnia dostęp do pomocy medycznej wtedy, gdy jest potrzebna. Dzięki temu system opieki zdrowotnej może działać na zasadzie wspólnego finansowania, w którym środki pochodzące ze składek wspierają leczenie wszystkich uprawnionych pacjentów.

Składka na ubezpieczenie zdrowotne – podstawa prawna

Podstawowe zasady dotyczące składki na ubezpieczenie zdrowotne reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. To w niej określono m.in. zasady podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, finansowania świadczeń oraz ustalania wysokości składki.

Zgodnie z art. 79 ust. 1 tej ustawy składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9% podstawy wymiaru składki, z uwzględnieniem wyjątków wskazanych w dalszych przepisach. Ustawa wskazuje również, że składka jest miesięczna i niepodzielna. W uproszczeniu oznacza to, że wysokość składki zdrowotnej zależy od ustalonej podstawy wymiaru. Nie zawsze będzie nią ta sama kwota, ponieważ inne zasady stosuje się chociażby przy umowie o pracę, działalności gospodarczej, ryczałcie czy karcie podatkowej. Dlatego przy wyliczaniu składki trzeba sprawdzić nie tylko sam procent, ale też to, od jakiej podstawy należy go zastosować.

Kto opłaca składki na ubezpieczenie zdrowotne?

W wielu przypadkach osoba ubezpieczona nie musi samodzielnie przekazywać składki do ZUS, ponieważ robi to za nią płatnik składek. Składkę na ubezpieczenie zdrowotne opłaca się z określonego tytułu do ubezpieczenia. Może nim być m.in. umowa o pracę, umowa zlecenia, prowadzenie działalności gospodarczej, pobieranie emerytury, renta, status osoby bezrobotnej albo dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne.

Składkę zdrowotną opłaca lub rozlicza więc:

• pracodawca za pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę,

• zleceniodawca za osobę wykonującą umowę zlecenie, jeśli podlega ona ubezpieczeniu zdrowotnemu,

• przedsiębiorca sam za siebie, jeśli prowadzi działalność gospodarczą,

• ZUS przy wypłacie emerytur, rent i niektórych świadczeń,

• urząd pracy za osobę zarejestrowaną jako bezrobotna, jeśli spełnia warunki objęcia ubezpieczeniem,

• osoba ubezpieczona dobrowolnie, jeśli nie ma innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego i zawarła umowę z NFZ.

Warto odróżnić osobę ubezpieczoną od płatnika składek. Pracownik korzysta z ubezpieczenia zdrowotnego, ale składkę oblicza, pobiera i przekazuje za niego pracodawca. Przedsiębiorca zwykle sam odpowiada za zgłoszenie do ubezpieczenia, rozliczenie składki i jej terminową zapłatę. Dzięki temu łatwiej ustalić, czy w danej sytuacji trzeba samodzielnie opłacać składkę zdrowotną, czy obowiązek ten wykonuje inny podmiot.

Termin opłacania składki zdrowotnej

Jaki jest termin opłacenia składki zdrowotnej? To zależy od tego, kto jest płatnikiem składek. Co ważne, w tym samym terminie płatnik przekazuje do ZUS dokumenty rozliczeniowe, np. deklarację ZUS DRA i raporty miesięczne, jeśli ma taki obowiązek. ZUS wskazuje trzy podstawowe terminy.

Składkę zdrowotną należy opłacić:

• do 5. dnia następnego miesiąca, jeśli płatnikiem jest jednostka budżetowa albo samorządowy zakład budżetowy,

• do 15. dnia następnego miesiąca, jeśli płatnik ma osobowość prawną, np. spółka z o.o., spółka akcyjna, spółdzielnia, stowarzyszenie albo fundacja,

• do 20. dnia następnego miesiąca, jeśli płatnikiem jest przedsiębiorca, osoba opłacająca składki wyłącznie za siebie albo inny podmiot bez osobowości prawnej, który zatrudnia ubezpieczonych.

Dla wielu osób najważniejszy będzie więc termin do 20. dnia następnego miesiąca. Dotyczy on jednoosobowych działalności gospodarczych i przedsiębiorców zatrudniających pracowników. Jeśli termin płatności wypada w dzień wolny od pracy, składkę należy opłacić najpóźniej w najbliższym dniu roboczym. Dzięki temu łatwiej zaplanować rozliczenia i uniknąć zaległości wobec ZUS.

Ile wynosi składka zdrowotna? Ile procent?

Wysokość składki zdrowotnej zależy od tego, z jakiego tytułu dana osoba podlega ubezpieczeniu oraz od jakiej kwoty składka jest liczona. Ogólna zasada wynika z ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Według niej składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9% podstawy wymiaru składki. Nie zawsze jednak ta podstawa jest ustalana w taki sam sposób. Inne zasady dotyczą pracownika, inne przedsiębiorcy na skali podatkowej, podatku liniowym, ryczałcie czy karcie podatkowej.

Podstawy wymiaru składki

Podstawa wymiaru składki zdrowotnej to kwota, od której oblicza się składkę. Jeśli podstawa wynosi 5000 zł, a składka zdrowotna wynosi 9%, składka do zapłaty wyniesie 450 zł. Sama podstawa nie jest więc kwotą składki, tylko punktem wyjścia do jej wyliczenia.

W przypadku pracownika podstawą wymiaru składki jest zasadniczo przychód pomniejszony o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika. U przedsiębiorców podstawa zależy od formy opodatkowania. Przy skali podatkowej i podatku liniowym znaczenie ma dochód, przy ryczałcie podstawa jest powiązana z rocznym przychodem, a przy karcie podatkowej z minimalnym wynagrodzeniem. Dlatego przy sprawdzaniu wysokości składki trzeba zawsze ustalić nie tylko procent, ale też właściwą podstawę wymiaru.

Minimalna składka zdrowotna

Minimalna składka zdrowotna to najniższa kwota składki, jaką trzeba zapłacić za dany miesiąc, jeśli przepisy przewidują takie minimum. Ma to znaczenie przede wszystkim dla przedsiębiorców, u których składka wyliczona na podstawie dochodu mogłaby być niższa od ustawowej minimalnej kwoty.

W 2026 roku minimalna miesięczna podstawa wymiaru składki zdrowotnej dla przedsiębiorców opodatkowanych na zasadach ogólnych za okres od 1 lutego 2026 r. do 31 stycznia 2027 r. wynosi 4806 zł. Składka obliczona od tej podstawy wynosi 432,54 zł. Za styczeń 2026 r. minimalna składka wynosiła jeszcze 314,96 zł, ponieważ dotyczyła ostatniego miesiąca poprzedniego roku składkowego.

📱 Sprawdź nasz kalkulator wynagrodzeń!

Składka zdrowotna przedsiębiorcy a formy opodatkowania

W przypadku przedsiębiorców wysokość składki zdrowotnej zależy od wybranej formy opodatkowania. Inaczej ustala się ją przy podatku liniowym, inaczej przy karcie podatkowej, skali podatkowej i ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych. Dlatego przed obliczeniem składki trzeba najpierw sprawdzić, według jakich zasad rozliczana jest działalność gospodarcza.

Działalność gospodarcza + podatek liniowy

Przedsiębiorca opodatkowany podatkiem liniowym oblicza składkę zdrowotną od dochodu z działalności gospodarczej. Stawka składki wynosi 4,9% dochodu, ale kwota nie może być niższa niż minimalna składka zdrowotna obowiązująca w danym roku. W 2026 roku, za okres od lutego 2026 r. do stycznia 2027 r., minimalna podstawa wymiaru składki wynosi 4806 zł, a minimalna składka zdrowotna wynosi 432,54 zł.

Uwaga! Minimalna składka zdrowotna przy podatku liniowym wynosi tyle samo co przy skali podatkowej, ponieważ minimalna kwota składki jest ustalana jako 9% minimalnej podstawy, mimo że bieżąca składka od dochodu liniowca wynosi 4,9%.

Oznacza to, że jeśli składka wyliczona od dochodu przedsiębiorcy byłaby niższa niż ustawowe minimum, przedsiębiorca i tak musi zapłacić minimalną składkę zdrowotną. Przy podatku liniowym ważne jest więc zarówno bieżące ustalenie dochodu, jak i sprawdzenie minimalnej kwoty składki za dany okres rozliczeniowy.

Działalność gospodarcza + karta podatkowa

Przedsiębiorca rozliczający się kartą podatkową opłaca składkę zdrowotną od podstawy odpowiadającej minimalnemu wynagrodzeniu obowiązującemu 1 stycznia danego roku. Od stycznia do grudnia 2026 r. podstawa wymiaru składki zdrowotnej przy karcie podatkowej wynosi 4806 zł, a składka zdrowotna wynosi 432,54 zł miesięcznie.

W tej formie opodatkowania składka zdrowotna nie jest ustalana na podstawie faktycznego dochodu z działalności. Przedsiębiorca powinien więc sprawdzić aktualną podstawę na dany rok, ponieważ zmiana minimalnego wynagrodzenia wpływa na wysokość składki zdrowotnej przy karcie podatkowej.

Działalność gospodarcza + skala podatkowa

Przedsiębiorca rozliczający działalność na skali podatkowej oblicza składkę zdrowotną od dochodu. Co do zasady składka wynosi 9% podstawy wymiaru, ale również w tym przypadku obowiązuje minimalna składka zdrowotna. W 2026 roku minimalna podstawa za okres od lutego 2026 r. do stycznia 2027 r. wynosi 4806 zł, a minimalna składka wynosi 432,54 zł.

Przy skali podatkowej znaczenie ma więc miesięczny dochód z działalności. Jeśli w danym miesiącu dochód jest niski albo przedsiębiorca ponosi stratę, składka zdrowotna nie spada poniżej ustawowego minimum. Warto uwzględnić to przy planowaniu kosztów prowadzenia działalności, zwłaszcza na początku roku albo przy nieregularnych przychodach.

Działalność gospodarcza + ryczałt

Przy ryczałcie składka zdrowotna zależy od rocznych przychodów z działalności. ZUS wskazuje trzy progi przychodowe, od których zależy miesięczna podstawa wymiaru i kwota składki zdrowotnej w 2026 roku.

Progi wyglądają następująco:

• przy przychodach do 60 000 zł podstawa wymiaru wynosi 5537,18 zł, a składka zdrowotna 498,35 zł,

• przy przychodach powyżej 60 000 zł do 300 000 zł podstawa wymiaru wynosi 9228,64 zł, a składka zdrowotna 830,58 zł,

• przy przychodach powyżej 300 000 zł podstawa wymiaru wynosi 16 611,55 zł, a składka zdrowotna 1495,04 zł.

Ryczałt różni się więc od skali podatkowej i podatku liniowego tym, że składka nie jest liczona od dochodu. Znaczenie ma przychód osiągnięty od początku roku kalendarzowego. Jeśli przedsiębiorca przekroczy kolejny próg przychodów, powinien uwzględnić wyższą składkę zdrowotną.

Po zakończeniu roku przedsiębiorca rozliczający ryczałt powinien sprawdzić roczne rozliczenie składki zdrowotnej. Jeśli ostateczny przychód spowodował przekroczenie progu, może pojawić się obowiązek dopłaty składki. Co do zasady, po przekroczeniu progu przychodowego wyższą składkę należy stosować od już miesiąca, w którym nastąpiło przekroczenie progu

💡 Przeczytaj także: Podatek dochodowy – ile wynosi? Jakie są możliwe formy opodatkowania?

Składka zdrowotna 2026 – co się zmienia?

W 2026 roku najważniejsze zmiany dotyczą przede wszystkim przedsiębiorców. Wzrosła minimalna podstawa wymiaru składki zdrowotnej dla osób rozliczających się według skali podatkowej, podatkiem liniowym oraz kartą podatkową. Dla skali podatkowej i podatku liniowego minimalna podstawa w roku składkowym od 1 lutego 2026 r. do 31 stycznia 2027 r. wynosi 4806 zł. Przy karcie podatkowej taka sama podstawa obowiązuje od stycznia do grudnia 2026 r. Składka wyliczona od tej podstawy wynosi 432,54 zł.

Warto zwrócić uwagę na styczeń 2026 r., ponieważ był ostatnim miesiącem poprzedniego roku składkowego. Za ten miesiąc najniższa podstawa dla tej grupy przedsiębiorców wynosiła jeszcze 3499,50 zł, a minimalna składka zdrowotna 314,96 zł. Od lutego 2026 r. obowiązuje już wyższa kwota minimalnej składki.

W 2026 roku zmieniły się również kwoty składki zdrowotnej dla ryczałtowców. Wynikają one z przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale 2025 r., które wyniosło 9228,64 zł. Na tej podstawie ZUS ustalił trzy miesięczne kwoty składki dla ryczałtu: 498,35 zł, 830,58 zł i 1495,04 zł, zależnie od rocznych przychodów przedsiębiorcy.

Pracownicy nadal mają składkę liczoną według zasad właściwych dla wynagrodzenia, a u przedsiębiorców znaczenie ma forma opodatkowania, wysokość dochodu albo przychodu oraz minimalna podstawa wymiaru.

Składka zdrowotna 2026 – tabela

Forma opodatkowania / sytuacja	Jak liczona jest składka zdrowotna w 2026 r.?	Kwota minimalna lub miesięczna
Skala podatkowa	9% dochodu, z uwzględnieniem minimalnej składki zdrowotnej	432,54 zł od lutego 2026 r. do stycznia 2027 r.
Podatek liniowy	4,9% dochodu, z uwzględnieniem minimalnej składki zdrowotnej	432,54 zł od lutego 2026 r. do stycznia 2027 r.
Karta podatkowa	9% minimalnego wynagrodzenia obowiązującego 1 stycznia 2026 r.	432,54 zł miesięcznie
Ryczałt, przychód do 60 000 zł	9% podstawy wynoszącej 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia	498,35 zł miesięcznie
Ryczałt, przychód powyżej 60 000 zł do 300 000 zł	9% podstawy wynoszącej 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia	830,58 zł miesięcznie
Ryczałt, przychód powyżej 300 000 zł	9% podstawy wynoszącej 180% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia	1495,04 zł miesięcznie

Obowiązkowa składka a dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne

Warto pamiętać, że składka na ubezpieczenie zdrowotne najczęściej jest opłacana obowiązkowo, ponieważ dana osoba ma konkretną podstawę do objęcia ubezpieczeniem. Może to być m.in. zatrudnienie na umowie o pracę, wykonywanie umowy zlecenia, prowadzenie działalności gospodarczej, pobieranie emerytury lub renty albo rejestracja w urzędzie pracy. W takiej sytuacji składka wynika bezpośrednio z przepisów, a sposób jej rozliczania zależy od tego, kto jest płatnikiem składek.

Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne może dotyczyć osoby, która:

• nie ma obowiązkowego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego,

• nie może zostać zgłoszona do ubezpieczenia jako członek rodziny,

• nie podlega powszechnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w innym kraju Unii Europejskiej albo EFTA (Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu),

• chce samodzielnie zawrzeć umowę z NFZ i opłacać składkę zdrowotną.

W takiej sytuacji możliwe jest objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie umowy zawartej z NFZ. Różnica polega więc na źródle ubezpieczenia. Przy ubezpieczeniu obowiązkowym prawo do świadczeń wynika z określonej sytuacji zawodowej, rodzinnej lub życiowej. Przy ubezpieczeniu dobrowolnym osoba zainteresowana sama zawiera umowę z NFZ, a następnie opłaca składkę na zasadach przewidzianych dla tego rodzaju ubezpieczenia. Ważne! Wysokość składki przy dobrowolnym ubezpieczeniu zdrowotnym zmienia się kwartalnie, dlatego przed podpisaniem umowy z NFZ trzeba sprawdzić aktualną kwotę obowiązującą w danym okresie.

Składka na ubezpieczenie zdrowotne – najczęściej zadawane pytania

Czy składka zdrowotna jest obowiązkowa?

Tak, składka zdrowotna jest obowiązkowa dla osób, które mają tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego. Może nim być umowa o pracę, umowa zlecenia, prowadzenie działalności gospodarczej, pobieranie emerytury lub renty albo rejestracja w urzędzie pracy. W zależności od sytuacji składkę opłaca sam ubezpieczony albo płatnik składek, np. pracodawca, zleceniodawca lub ZUS.

Czy składka zdrowotna jest tym samym co składki społeczne?

Nie, składka zdrowotna i składki społeczne dotyczą innych obszarów ubezpieczenia. Składka zdrowotna jest powiązana z prawem do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Składki na ubezpieczenia społeczne, w tym ubezpieczenia emerytalne, rentowe, ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe, dotyczą innych świadczeń, np. emerytury, renty, zasiłku chorobowego lub świadczeń związanych z wypadkiem przy pracy.

Czy przedsiębiorca zawsze płaci taką samą składkę zdrowotną?

Nie, wysokość składki zdrowotnej przedsiębiorcy zależy przede wszystkim od formy opodatkowania. Inne zasady obowiązują przy skali podatkowej, inne przy podatku liniowym, ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych i karcie podatkowej. W niektórych przypadkach znaczenie ma dochód, a w innych wysokość osiągniętego przychodu albo określona ustawowo podstawa wymiaru składki.

Jak oblicza się składkę zdrowotną na ryczałcie?

Przy ryczałcie składka zdrowotna zależy od rocznych przychodów przedsiębiorcy. Przedsiębiorca opodatkowany ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych ustala składkę według progów powiązanych z przychodem osiągniętym od początku roku. Zasady te dotyczą działalności opodatkowanej zgodnie z przepisami o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

Od czego zależy wysokość składki zdrowotnej na ryczałcie?

Wysokość składki zdrowotnej na ryczałcie zależy od rocznego przychodu oraz od podstawy wymiaru ustalanej na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Kwoty te są aktualizowane na podstawie komunikatu Prezesa GUS w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale poprzedniego roku. Dlatego stawki dla ryczałtowców mogą zmieniać się w kolejnych latach.

Czy składkę zdrowotną można odliczyć od podatku?

To zależy od formy opodatkowania. Pracownicy oraz przedsiębiorcy na skali podatkowej nie odliczają składki zdrowotnej od podatku na dawnych zasadach. Przedsiębiorca na podatku liniowym może w 2026 r. odliczyć zapłacone składki od dochodu albo zaliczyć je do kosztów, maksymalnie do limitu 14 100 zł. Przy ryczałcie można odliczyć od przychodu 50% zapłaconych składek zdrowotnych, a przy karcie podatkowej obniżyć podatek o 19% zapłaconej składki.

Kto opłaca składkę zdrowotną za pracownika?

Za pracownika składkę zdrowotną oblicza, pobiera i przekazuje do ZUS pracodawca. Pracownik nie musi samodzielnie opłacać składki z tytułu umowy o pracę, ale składka jest finansowana z jego wynagrodzenia. Informacje o pobranych składkach można znaleźć chociażby na pasku wynagrodzenia, w dokumentach od pracodawcy albo na koncie ubezpieczonego w ZUS.

Co się dzieje, jeśli przedsiębiorca nie zapłaci składki zdrowotnej w terminie?

Nieopłacenie składki zdrowotnej w terminie może prowadzić do powstania zaległości wobec ZUS. Przedsiębiorca powinien wtedy uregulować zaległą kwotę wraz z ewentualnymi odsetkami, jeśli są należne. Dobrze też sprawdzić dokumenty rozliczeniowe, ponieważ błąd w deklaracji może wpływać na wysokość zobowiązania.