Na czym polega preferencyjny ZUS dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą?

Zakładanie jednoosobowej działalności gospodarczej to dla wielu osób pierwszy krok w stronę niezależności zawodowej – ale też pierwsze zderzenie z kosztami, wśród których składki ZUS zajmują szczególne miejsce. Na szczęście początkujący przedsiębiorcy nie są pozostawieni sami sobie. Preferencyjny ZUS to rozwiązanie, które pozwala znacznie obniżyć wysokość składek w pierwszych latach prowadzenia firmy. Na czym dokładnie polega ta ulga, kto może z niej skorzystać i jakie są jej ograniczenia? Wyjaśniamy, jak działa preferencyjny ZUS, jak długo można z niego korzystać i jakie warunki musi spełnić przedsiębiorca.

Składki ZUS przy prowadzeniu jednoosobowej działalności gospodarczej

Prowadząc jednoosobową działalność gospodarczą (JDG) w Polsce, przedsiębiorca jest zobowiązany do opłacania składek ZUS na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe, chorobowe – ta ostatnia jest dobrowolna) oraz ubezpieczenie zdrowotne, a także podatków dochodowych w zależności od wybranej formy opodatkowania, takich jak skala podatkowa, podatek liniowy czy ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Przedsiębiorcy uiszczają też składki na Fundusz Pracy i Solidarnościowy.

Przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą ma obowiązek opłacania składek ZUS niezależnie od tego, czy w danym miesiącu osiągnął dochód, czy poniósł stratę – sam fakt prowadzenia działalności rodzi obowiązek ubezpieczeniowy.

Składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalna, rentowa, wypadkowa, chorobowa) naliczane są od zadeklarowanej podstawy wymiaru, która nie może być niższa niż określony ustawowo procent przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia i jest aktualizowana co roku. Składka zdrowotna ustalana jest według odrębnych zasad, zależnych od wybranej formy opodatkowania.

Szukasz współpracy B2B albo pracy na etacie? Zobacz najnowsze ogłoszenia na Asistwork!

Na czym polegają preferencyjne składki ZUS?

Preferencyjne składki ZUS (inaczej: mały ZUS) to ulga przeznaczona dla osób rozpoczynających prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej, która ma na celu obniżenie kosztów ubezpieczeń społecznych w początkowym okresie prowadzenia firmy. Polega ona na możliwości opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od znacznie niższej podstawy wymiaru niż standardowa.

Przez 24 miesiące od zakończenia tzw. Ulgi na start (lub od rozpoczęcia działalności, jeśli przedsiębiorca z niej nie korzystał) składki emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz dobrowolne chorobowe naliczane są od podstawy stanowiącej co najmniej 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę. W przypadku standardowych składek przedsiębiorca opłaca ubezpieczenia społeczne od podstawy wymiaru wynoszącej co najmniej 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Oznacza to, że miesięczne składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz dobrowolne chorobowe) są kilkukrotnie wyższe niż przy preferencyjnym ZUS-ie.

Do obu wariantów należy doliczyć składkę zdrowotną, która jest obowiązkowa i obliczana niezależnie, według zasad właściwych dla wybranej formy opodatkowania.

Preferencyjny ZUS – dla kogo?

Z preferencyjnego ZUS-u mogą skorzystać osoby fizyczne rozpoczynające prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej lub wspólnicy spółki cywilnej, pod warunkiem że w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed rozpoczęciem działalności nie prowadziły żadnej pozarolniczej działalności gospodarczej.

Kolejnym istotnym ograniczeniem jest zakaz wykonywania działalności na rzecz byłego pracodawcy – preferencyjny ZUS nie przysługuje, jeśli przedsiębiorca w ramach firmy wykonuje te same czynności, które realizował u tego pracodawcy na podstawie umowy o pracę w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym. Niespełnienie któregokolwiek z tych warunków powoduje utratę prawa do preferencyjnych składek i konieczność opłacania pełnego ZUS-u.

Ulga obowiązuje maksymalnie przez 24 miesiące i dotyczy wyłącznie składek na ubezpieczenia społeczne – składka zdrowotna musi być opłacana w całości.

Ile wynoszą składki na ubezpieczenie społeczne przy Małym ZUS-ie?

Wysokość składek na ubezpieczenia społeczne przy tzw. małym, czyli preferencyjnym ZUS-ie, jest znacząco niższa niż w przypadku pełnych składek, ponieważ naliczana jest od obniżonej podstawy wymiaru. Podstawę tę stanowi co najmniej 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym roku. Od tej kwoty obliczane są składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe oraz wypadkowe, a także – jeśli przedsiębiorca się na nie zdecyduje – dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.

W 2026 roku konkretne kwoty składek na ubezpieczenia społeczne przy preferencyjnym ZUS-ie są ustalone na podstawie 30% minimalnego wynagrodzenia, które ma wynieść 4 806 zł brutto. Z tego wynika preferencyjna podstawa wymiaru składek 1 441,80 zł miesięcznie. Na jej podstawie oblicza się poszczególne składki społeczne w 2026 roku:

• Składka emerytalna: 19,52% → ok. 281,44 zł

• Składka rentowa: 8% → ok. 115,34 zł

• Składka wypadkowa: 1,67% → ok. 24,08 zł

• Składka chorobowa (dobrowolna): 2,45% → ok. 35,32 zł

W sumie w przypadku preferencyjnych składek ZUS przedsiębiorca płaci 456,18 zł na system ubezpieczeń społecznych (lub 420,86 zł, jeśli nie opłaca ubezpieczenia chorobowego).

WAŻNE: Preferencyjne składki ZUS dotyczą wyłącznie ubezpieczeń społecznych, czyli emerytalnego, rentowego, wypadkowego i dobrowolnego chorobowego. Nie zwalniają natomiast z konieczności opłacania składki zdrowotnej w pełnej wysokości.

Pełne i obniżone składki – tabela porównawcza

Poniżej przedstawiamy zestawienie składek ZUS na 2026 rok w formie tabeli, która pokazuje różnicę między preferencyjnym („małym”) ZUS-em dla nowych przedsiębiorców a pełnym ZUS-em obowiązującym po 24 miesiącach. Tabela uwzględnia podstawę wymiaru oraz poszczególne składki społeczne, dzięki czemu zobaczysz, o ile niższe są obciążenia finansowe na starcie działalności gospodarczej.

Jak widać, różnica między preferencyjnym a pełnym ZUS-em jest znacząca. Przedsiębiorca korzystający z małego ZUS-u w 2026 roku płaci miesięcznie 456,19 zł składek społecznych, podczas gdy przy pełnym ZUS-ie obciążenie wzrasta do 1 926,76 zł. Oznacza to, że preferencyjne składki pozwalają nowym firmom zaoszczędzić około 1 470 zł miesięcznie, co stanowi istotne wsparcie finansowe w pierwszych latach prowadzenia działalności. Przedsiębiorca może przeznaczyć te środki na rozwój firmy lub zwiększenie płynności finansowej.

Mały ZUS a Fundusz Pracy i Solidarnościowy

Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy to dodatkowe składki odprowadzane przez przedsiębiorców do ZUS, które mają na celu finansowanie m.in. zasiłków dla bezrobotnych, aktywizacji zawodowej oraz wsparcia w sytuacjach kryzysowych. W przypadku preferencyjnego ZUS-u przedsiębiorcy przez pierwsze 24 miesiące prowadzenia działalności nie odprowadzają tych składek. Oznacza to dodatkowe odciążenie finansowe, ponieważ w standardowym ZUS-ie te fundusze zwiększają miesięczne zobowiązania.

Ile wynosi składka zdrowotna przy małym ZUS-ie?

Składka zdrowotna przy prowadzeniu działalności gospodarczej jest oddzielna od składek społecznych (emerytalnej, rentowej, wypadkowej) i nie korzysta z ulgi preferencyjnej nawet przy małym ZUS‑ie. Oznacza to, że nawet przedsiębiorca na preferencyjnym ZUS‑ie musi opłacać pełną składkę zdrowotną, naliczaną zgodnie z obowiązującymi zasadami i niezależnie od tego, czy firma osiąga dochód. Składka ta jest obowiązkowa, a jej wysokość zależy od wybranej formy opodatkowania – oblicza się ją procentowo od określonej podstawy lub od przychodu.

Podstawowy mechanizm obliczania składki zdrowotnej dla przedsiębiorców jest stosunkowo prosty: w przypadku osób rozliczających się skalą podatkową składka wynosi 9% od podstawy wymiaru, którą wyznacza minimalne wynagrodzenie za pracę. W praktyce oznacza to, że nawet przy małym ZUS-ie składka zdrowotna jest naliczana w pełnej wysokości i nie korzysta z preferencji obowiązujących dla składek społecznych.

W 2025 roku wprowadzono czasową preferencję, która obniżała podstawę składki zdrowotnej do 75% minimalnego wynagrodzenia, co pozwalało przedsiębiorcom płacić niższą składkę – wówczas wynosiła ona ok. 314,96 zł miesięcznie. Ulga miała charakter tymczasowy i obejmowała blisko milion przedsiębiorców, mając na celu odciążenie małych firm w trudnym okresie gospodarczym.

Od 2026 roku preferencja wygasa, a podstawę składki zdrowotnej wyznacza 100% minimalnego wynagrodzenia, które w 2026 roku wynosi 4 806 zł brutto. Przy stawce 9% daje to minimalną miesięczną składkę zdrowotną w wysokości 432,54 zł, co oznacza wzrost o około 117,6 zł miesięcznie (ok. 37%) w porównaniu z rokiem poprzednim.

Jak skorzystać z preferencyjnego ZUS-u?

Aby skorzystać z preferencyjnego ZUS-u (małego ZUS-u), przedsiębiorca musi spełnić określone warunki i wykonać kilka formalnych kroków.

Przed rozpoczęciem działalności musisz upewnić się, że przysługuje ci prawo do małego ZUS-u, to znaczy: nie prowadziłeś pozarolniczej działalności gospodarczej w ciągu ostatnich 60 miesięcy oraz nie świadczysz usług na rzecz byłego pracodawcy w zakresie pokrywającym się z profilem twojej działalności gospodarczej.

Przedsiębiorca zakłada działalność w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). Podczas rejestracji w formularzu CEIDG-1 należy zaznaczyć zamiar opłacania preferencyjnych składek ZUS. Po rejestracji w CEIDG przedsiębiorca automatycznie zostaje zgłoszony do ZUS jako płatnik składek.

Następnie w ciągu 7 dni od daty rozpoczęcia działalności należy złożyć do ZUS formularz ZUS ZUA (zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego) lub ZUS ZZA (tylko ubezpieczenie zdrowotne, jeśli korzysta się z ulgi „na start”), zaznaczając opcję preferencyjnych składek ZUS.

Preferencyjna podstawa wymiaru w 2026 roku wynosi 30% minimalnego wynagrodzenia (1 441,80 zł). Składki społeczne (emerytalna, rentowa, wypadkowa, dobrowolna chorobowa) naliczane są od tej podstawy przez maksymalnie 24 miesiące od zakończenia ulgi na start lub od początku działalności, jeśli ulga nie była stosowana.

Preferencyjny ZUS obowiązuje maksymalnie 24 miesiące. Po upływie tego okresu przedsiębiorca automatycznie przechodzi na pełny ZUS (od wyższej podstawy wymiaru), chyba że kwalifikuje się do Małego ZUS Plus, który pozwala dalej korzystać z niższych składek uzależnionych od przychodu firmy.

Inne ulgi i preferencyjne stawki dla startujących przedsiębiorców

Dla osób rozpoczynających własną działalność gospodarczą dostępnych jest kilka różnych ulg i preferencyjnych stawek, które mają na celu zmniejszenie kosztów prowadzenia firmy w pierwszych latach. Często bywają one mylone lub nie do końca rozróżniane. Aby rozwiać wątpliwości i pokazać, jakie konkretne możliwości wsparcia przysługują początkującym przedsiębiorcom, przygotowaliśmy przegląd najważniejszych ulg i preferencyjnych stawek obowiązujących na starcie działalności.

Ulga na start

Ulga na start to rozwiązanie, które pozwala osobom zakładającym jednoosobową działalność gospodarczą nie płacić składek na ubezpieczenia społeczne przez pierwsze 6 miesięcy działalności. W tym czasie przedsiębiorca opłaca jedynie obowiązkową składkę zdrowotną. Ulga na start jest przeznaczona dla osób, które w ciągu ostatnich 60 miesięcy nie prowadziły działalności gospodarczej, i ma na celu odciążenie finansowe w pierwszych miesiącach funkcjonowania firmy.

Mały ZUS

To właśnie temat niniejszego artykułu. Mały ZUS (czyli preferencyjne stawki ZUS) pozwala na obniżenie składek społecznych przez kolejne 24 miesiące po zakończeniu ulgi na start (lub od początku działalności, jeśli ulga nie była stosowana). Składki naliczane są od obniżonej podstawy (30% minimalnego wynagrodzenia w porównaniu do 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia), co znacznie zmniejsza miesięczne koszty prowadzenia firmy. Ulga obejmuje emerytalne, rentowe, wypadkowe i dobrowolne chorobowe, natomiast składka zdrowotna naliczana jest normalnie.

Mały ZUS Plus

Mały ZUS Plus to rozszerzona forma preferencyjnego ZUS-u, dostępna dla przedsiębiorców, którzy już zakończyli okres ulgi na start lub klasyczny mały ZUS. W tym przypadku wysokość składek społecznych zależy od przychodu firmy w poprzednim roku, co pozwala dopasować obciążenia do realnych możliwości finansowych przedsiębiorcy. Dzięki temu osoby prowadzące firmę, które jeszcze nie osiągnęły wysokich dochodów, mogą dalej korzystać z niższych składek, nawet po upływie 24 miesięcy preferencyjnego ZUS-u. Z tej opcji mogą skorzystać przedsiębiorcy, których przychody w poprzednim roku nie przekroczyły 120 000 zł.

Jakie są konsekwencje niższych składek społecznych?

Niższe składki społeczne w ramach preferencyjnego ZUS-u niosą realne korzyści finansowe dla początkujących przedsiębiorców, ale jednocześnie mają ważne konsekwencje długoterminowe, które warto rozważyć przed założeniem własnej działalności gospodarczej.

Składka emerytalna opłacana od obniżonej podstawy (30% minimalnego wynagrodzenia) oznacza, że kwota, która będzie uwzględniana przy obliczaniu przyszłej emerytury, jest znacznie mniejsza niż przy pełnym ZUS-ie. W efekcie przyszła emerytura będzie niższa, a okres preferencyjny może spowodować, że nawet po przejściu na pełny ZUS emerytura wciąż będzie niższa niż w przypadku regularnych składek od pełnej podstawy.

Składka rentowa również jest naliczana od obniżonej podstawy, co wpływa na wysokość renty z tytułu niezdolności do pracy oraz świadczenia dla członków rodziny w przypadku śmierci przedsiębiorcy (renta rodzinna).

Jeżeli przedsiębiorca opłaca dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, jego zasiłki są wyliczane proporcjonalnie do podstawy wymiaru składki. Niższa podstawa oznacza, że zasiłki chorobowy, macierzyński i rodzicielski będą niższe.

Preferencyjny ZUS pozwala zaoszczędzić kilkaset złotych miesięcznie – w 2026 roku różnica między małym a pełnym ZUS-em to ok. 1 470 zł. Te oszczędności mogą być istotne na start działalności i pomóc w utrzymaniu płynności finansowej firmy. Jednocześnie należy pamiętać, że długofalowo niższe składki mogą oznaczać mniejsze zabezpieczenie finansowe po zakończeniu aktywności zawodowej i w sytuacjach losowych (emerytura, renta, zasiłki).

Często zadawane pytania

Preferencyjny ZUS – ile trwa?

Preferencyjny ZUS przysługuje przez maksymalnie pełne 24 miesiące kalendarzowe od zakończenia ulgi na start lub od rozpoczęcia działalności, jeśli ulga na start nie była stosowana. Po upływie tego okresu przedsiębiorca przechodzi na pełny ZUS lub może skorzystać z Małego ZUS Plus.

Preferencyjny ZUS – jaki kod?

W zgłoszeniu do ZUS przedsiębiorca korzystający z preferencyjnego ZUS-u powinien użyć kodów ubezpieczeń obowiązujących dla nowych przedsiębiorców:

• ZUS ZUA – zgłoszenie do wszystkich ubezpieczeń (społecznych i zdrowotnego),

• ZUS ZZA – zgłoszenie tylko do ubezpieczenia zdrowotnego (jeśli stosuje ulgę „na start”).

W systemie ZUS przy preferencyjnych składkach oznaczenie jest automatycznie powiązane z obniżoną podstawą wymiaru.

Preferencyjny ZUS a zawieszenie działalności

Zawieszenie JDG nie przerywa ani nie wydłuża 24-miesięcznego okresu preferencyjnego ZUS, który liczy się kalendarzowo od pierwszego miesiąca opłacania ulgi. Okres biegnie miesiąc po miesiącu niezależnie od zawieszenia; nie płacisz składek społecznych w tym czasie, ale po wznowieniu wracasz do ulgi tylko do końca limitu

Czy można skorzystać z preferencyjnego ZUS-u po Uldze na start?

Tak. Preferencyjny ZUS jest przewidziany dla osób, które zakończyły okres ulgi na start (6 miesięcy) i nadal spełniają warunki uprawniające do niższych składek. Ulga na start dotyczy całkowitego zwolnienia ze składek społecznych, natomiast preferencyjny ZUS pozwala płacić składki społeczne od obniżonej podstawy przez kolejne 24 miesiące.

Jakie warunki trzeba spełnić, aby płacić mały ZUS?

Z preferencyjnych składek ZUS może skorzystać osoba rozpoczynająca działalność gospodarczą, która w okresie poprzedzających 60 miesięcy nie prowadziła działalności gospodarczej i nie wykonuje działalności na rzecz byłego pracodawcy w tym samym zakresie w tym lub poprzednim roku kalendarzowym.

Czy preferencyjny ZUS liczy się do emerytury?

Tak, składki opłacane w ramach preferencyjnego ZUS-u są zaliczane do okresów ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i chorobowego. Jednak ze względu na niższą podstawę wymiaru składek, przyszłe świadczenia (emerytura, renta, zasiłki chorobowe) będą niższe niż przy pełnym ZUS-ie.

Czy mały ZUS i składki preferencyjne to to samo?

Tak, w praktyce terminy „mały ZUS” i „preferencyjny ZUS” oznaczają to samo – obniżone składki społeczne dla nowych przedsiębiorców naliczane od 30% minimalnego wynagrodzenia przez maksymalnie 24 miesiące. Różnica terminologiczna wynika jedynie z potocznego nazewnictwa.