Blog

Jakie są progi podatkowe w Polsce? Co się dzieje po przekroczeniu drugiego progu podatkowego?

Autor: Natalia Bieniek

Większość podatników wie, że istnieje stawka 12% i stawka 32%, natomiast znacznie mniej osób potrafi powiedzieć, od jakiej kwoty ta wyższa zaczyna działać i od czego w ogóle się ją liczy. Zdarza się też, że ktoś z niepokojem patrzy na wypłatę po przekroczeniu granicy, bo kwota na pasku wyraźnie spada, i dochodzi do wniosku, że zarobił więcej, a dostał mniej. Wyjaśniamy więc, jak działają progi podatkowe w Polsce, ile wynoszą obecnie i jak samodzielnie policzyć własny podatek.

Czym są progi podatkowe?

Progi podatkowe to granice kwotowe w skali podatkowej, po których przekroczeniu kolejna część dochodu jest opodatkowana inną stawką. Polski system podatkowy opiera się w przypadku osób fizycznych na progresji, czyli na zasadzie, że im wyższy roczny dochód podatnika, tym większy odsetek jego zarobków trafia do budżetu. Progresja nie działa jednak skokowo na całą sumę, tylko warstwowo, więc nowa stawka obejmuje wyłącznie nadwyżkę ponad ustalony limit.

Wokół tej zasady narosło sporo nieporozumień, a najczęstsze z nich brzmi tak: „po przekroczeniu progu cały mój dochód będzie opodatkowany wyższą stawką”. Tak nie jest i nigdy nie było, ponieważ część dochodu do granicy progu zawsze rozlicza się według niższej stawki, a dopiero to, co leży ponad nią, według wyższej. Jeśli ktoś zarobił 121 000 zł dochodu, to wyższą stawkę zapłaci od jednego tysiąca złotych, a nie od stu dwudziestu jeden tysięcy. Z tego powodu przekroczenie progu może oznaczać dopłatę rzędu kilkuset złotych, a nie dramatyczne zmniejszenie wynagrodzenia, o którym czasem słychać w biurowych rozmowach.

Trzeba jeszcze uporządkować nazewnictwo, bo w mediach i na forach używa się go niekonsekwentnie.

Jakie są obecnie progi podatkowe w Polsce?

Skala podatkowa, według której rozlicza się większość pracowników, zleceniobiorców i przedsiębiorców niewybierających innej formy, została ukształtowana przez Polski Ład i obowiązuje od lipca 2022 roku. Składają się na nią dwie stawki oraz kwota zmniejszająca podatek, a do tego dochodzi odrębna danina solidarnościowa dla najlepiej zarabiających.

Pierwszy próg podatkowy i kwota wolna od podatku

Pierwszy próg podatkowy obowiązuje do rocznego dochodu wynoszącego 120 000 zł i w tym przedziale stosuje się stawkę 12%. Od wyliczonego w ten sposób podatku odejmuje się kwotę zmniejszającą podatek w wysokości 3 600 zł rocznie, czyli 12% od 30 000 zł, i właśnie dlatego mówi się o kwocie wolnej od podatku. Skoro 12% z 30 000 zł daje dokładnie 3 600 zł, podatnik, którego dochód nie przekracza 30 000 zł, nie zapłaci podatku dochodowego w ogóle.

Kwota wolna nie jest więc osobnym odliczeniem od dochodu, tylko efektem działania wzoru, a jej wysokość od lipca 2022 roku się nie zmieniła. W przeliczeniu na miesiące oznacza to, że pracownik z jednym pracodawcą, który złożył PIT-2, nie odczuje podatku od dochodu do około 2 500 zł miesięcznie.

Drugi próg podatkowy

Drugi próg podatkowy wynosi 120 000 zł rocznego dochodu, a po jego przekroczeniu nadwyżka podlega stawce 32%. Podatek od dochodu przekraczającego tę granicę oblicza się według wzoru: 10 800 zł plus 32% nadwyżki ponad 120 000 zł, przy czym 10 800 zł to właśnie 12% z 120 000 zł pomniejszone o 3 600 zł kwoty zmniejszającej. Kwotę zmniejszającą wykorzystuje się zatem tylko raz, w pierwszej części skali, i nie odlicza się jej ponownie od podatku w drugim przedziale.

Dla osób zatrudnionych na etacie ten mechanizm ma konkretny skutek w ciągu roku, ponieważ pracodawca liczy zaliczki narastająco. Dopóki dochód od początku stycznia nie przekroczy 120 000 zł, potrącana jest stawka 12%, a gdy suma przekroczy granicę, zaliczka wzrasta do 32% od nadwyżki. Wynagrodzenie netto w miesiącu, w którym to się dzieje, robi się wyraźnie niższe, choć roczne rozliczenie pozostaje takie samo, jakby progu w ogóle nie rozbijało się na miesiące.

Wchodzenie w drugi próg dotyczy zatem w głównej mierze osób zarabiających ponad 11 900 zł brutto miesięcznie (przy umowie o pracę, jednym pracodawcy i standardowych kosztach), choć dokładna granica zależy od składek, kosztów i ulg.

Trzeci próg podatkowy – danina solidarnościowa

Trzeci próg podatkowy w obowiązującym prawie ma postać daniny solidarnościowej uregulowanej w art. 30h ustawy o PIT, która wynosi 4% od nadwyżki dochodu ponad 1 000 000 zł. Płaci się ją niezależnie od podatku liczonego według skali, liniowo czy ryczałtowo, i składa się dla niej odrębną deklarację PIT-DS. Przy dochodzie 1 200 000 zł danina wynosi 8 000 zł, ponieważ 4% liczy się od 200 000 zł nadwyżki, a nie od całości.

Dotyczy to bardzo wąskiej grupy podatników, więc w codziennych rozmowach o progach podatkowych praktycznie nie występuje.

Ile wynoszą podatki w Polsce – PIT to nie wszystko

Do kosztów pracy i zarobków dochodzą składki na ubezpieczenia społeczne oraz składka zdrowotna, a przy zakupach VAT, którego podstawowa stawka wynosi 23%. Przedsiębiorcy rozliczający spółki płacą CIT w stawce 9% lub 19%, a osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą wybierają między skalą, podatkiem liniowym i ryczałtem.

Z perspektywy pracownika najważniejsze jest rozróżnienie między podatkiem a składkami, bo te drugie nie wchodzą do skali podatkowej, choć obniżają wypłatę. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe po stronie pracownika to łącznie 13,71% wynagrodzenia brutto, i ta część pomniejsza podstawę opodatkowania, natomiast składka zdrowotna (9%) nie jest odliczana od dochodu przy skali. Szczegółowo różnicę między kwotą z umowy a wypłatą omawia tekst o tym, co naprawdę oznaczają wynagrodzenie brutto a netto, a samodzielnie możesz to sprawdzić w kalkulatorze wynagrodzeń.

Jak obliczyć podatek dochodowy według skali?

Podstawą obliczeń nie jest kwota z umowy ani suma wpływów na konto, tylko dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania i o odliczenia, do których podatnik jest uprawniony.

Dla pracownika etatowego oznacza to, że od rocznego wynagrodzenia brutto odejmuje się składki na ubezpieczenia społeczne i koszty uzyskania przychodu, które w standardowym wariancie wynoszą 3 000 zł rocznie, a przy dojazdach z innej miejscowości 3 600 zł.

Sam wzór jest prosty i składa się z trzech kroków:

  1. Ustal roczny dochód: przychód minus koszty minus składki na ubezpieczenia społeczne.

  2. Jeśli dochód nie przekracza 120 000 zł, pomnóż go przez 12% i odejmij 3 600 zł.

  3. Jeśli przekracza, do 10 800 zł dodaj 32% nadwyżki ponad 120 000 zł.

Spójrzmy teraz na pełny przykład pracownika, który zarabia 12 000 zł brutto miesięcznie, czyli 144 000 zł rocznie. Składki na ubezpieczenia społeczne wynoszą około 19 742 zł, koszty uzyskania przychodu 3 000 zł, więc dochód to w przybliżeniu 121 258 zł. Przekroczenie progu to zaledwie 1 258 zł, a podatek wynosi 10 800 zł plus 32% tej kwoty, czyli około 402 zł, co daje łącznie mniej więcej 11 202 zł. Wyższa stawka kosztuje tego podatnika około 250 zł więcej, niż gdyby zapłacił wszystko po 12%, i nic więcej.

👉️ Może Cię zainteresować: Przychód a dochód – różnice i przykłady

Progi podatkowe a rodzaj zatrudnienia

Sposób, w jaki działają progi, zależy od tego, na jakiej podstawie podatnik osiąga dochody. W przypadku umowy o pracę płatnikiem zaliczek jest pracodawca, który stosuje skalę narastająco, uwzględnia kwotę zmniejszającą podatek po złożeniu PIT-2 i po zakończeniu roku wystawia PIT-11.

Umowy zlecenia rządzą się nieco innymi regułami, ponieważ zaliczka jest pobierana w stałej stawce 12% od przychodu pomniejszonego o koszty i składki, bez narastającego liczenia progu przez zleceniodawcę. To tworzy pułapkę dla osób, które mają kilka źródeł dochodu, bo żaden płatnik nie widzi łącznej kwoty, a po zakończeniu roku w zeznaniu wszystkie dochody sumują się i część z nich może przekroczyć 120 000 zł. Efektem jest dopłata w zeznaniu rocznym, choć w ciągu roku nikt nie potrącił 32%. Zasady opodatkowania i obciążeń z tego tytułu omawia artykuł o podatku od umów zlecenia, składkach ZUS, kosztach pracodawcy i wynagrodzeniu na rękę.

Przedsiębiorcy mają największą swobodę. Skala podatkowa 12% i 32% jest domyślną formą, ale prowadzący działalność mogą wybrać podatek liniowy 19%, który nie zna progów ani kwoty wolnej, albo ryczałt od przychodów ewidencjonowanych ze stawkami zależnymi od rodzaju działalności. Opłacalność liniowego względem skali zależy od wysokości dochodu, a po ewentualnym podniesieniu granic w 2027 roku punkt, od którego skala przestaje się opłacać, przesunie się w górę, więc analizę trzeba wykonać na nowo.

👉️ Czytaj dalej: Podatek dochodowy – ile wynosi? Jakie są możliwe formy opodatkowania?

Dochody kapitałowe, takie jak zyski z giełdy czy odsetki, opodatkowuje się odrębnie stawką 19% i nie dolicza się ich do dochodu liczonego według skali, więc nie przybliżają podatnika do drugiego progu.

Rozliczenie roczne – dokumenty, deklaracje i terminy

Po zakończeniu roku płatnik przekazuje informacje o dochodach i zaliczkach na formularzu PIT-11 lub podobnym, a podatnik składa w urzędzie skarbowym zeznanie roczne. Osoby zatrudnione na etacie i zleceniobiorcy rozliczają się zazwyczaj na PIT-37. Przedsiębiorcy na skali składają PIT-36, na liniowym PIT-36L, a na ryczałcie PIT-28, a przegląd wszystkich deklaracji zawiera tekst o tym, jakie są rodzaje PIT i który formularz złożyć.

Termin złożenia zeznania za dany rok mija 30 kwietnia kolejnego roku, więc PIT za 2026 rok trzeba rozliczyć do 30 kwietnia 2027 roku. Do tej samej daty składa się też PIT-DS, jeśli dochód przekroczył milion złotych.

Zeznanie za 2026 rok wciąż opiera się na obecnej skali 12% i 32% z granicą 120 000 zł, a nowe przepisy, jeśli zostaną uchwalone, dotyczą dopiero dochodów z 2027 roku.

Jak ominąć drugi próg podatkowy, czyli legalne sposoby na niższy podatek?

Wokół pytania, jak uniknąć drugiego progu podatkowego, krąży wiele wątpliwych porad, a tymczasem prawo przewiduje kilka w pełni legalnych narzędzi, które pozwalają ograniczyć dochód podlegający opodatkowaniu. Wszystkie opierają się na jednej zasadzie: podatek liczy się od dochodu po odliczeniach, więc każde odliczenie od podstawy opodatkowania zmniejsza nadwyżkę ponad próg, a przy dochodach powyżej 120 000 zł każda złotówka odliczenia oszczędza aż 32 grosze.

Pierwszym narzędziem są ulgi odliczane od dochodu, do których należą wpłaty na IKZE (w 2026 roku limit dla osób niebędących przedsiębiorcami to około 11,3 tys. zł), ulga rehabilitacyjna dla osób z niepełnosprawnościami lub opiekujących się nimi, ulga internetowa oraz darowizny na cele pożytku publicznego i kultu religijnego do wysokości 6% dochodu. Wpłata na IKZE na poziomie limitu przy dochodzie powyżej progu obniża podatek o ponad 3,6 tys. zł, co czyni z niej jedno z najskuteczniejszych rozwiązań dla osób z wyższymi zarobkami.

Drugą grupą są ulgi odliczane od samego podatku, takie jak ulga prorodzinna, które nie zmieniają progu, ale zmniejszają należny podatek, a to bywa równie korzystne. Ulga na dzieci wynosi 1 112,04 zł rocznie na pierwsze i drugie dziecko, 2 000,04 zł na trzecie i 2 700 zł na czwarte oraz każde kolejne, a podatnik może z niej skorzystać, jeśli spełnia limity dochodowe i ma podatek wystarczający do odliczenia.

Trzecim rozwiązaniem, najczęściej wybieranym przez małżeństwa, jest wspólne rozliczenie. Potrafi ono najmocniej zmniejszyć obciążenia podatkowe rodziny, w której dochody jednego z małżonków są znacznie wyższe niż drugiego. Zasada polega na tym, że dochody obojga się sumuje, dzieli przez dwa, od połowy liczy podatek według skali, a wynik mnoży przez dwa. Skutek jest taki, że obie połowy mieszczą się w niższych przedziałach, a niewykorzystana kwota wolna drugiego małżonka też zostaje wykorzystana.

Czwartym jest zmiana formy opodatkowania w jednoosobowej działalności gospodarczej, czyli przejście ze skali na podatek liniowy 19% albo ryczałt, co trzeba zgłosić do urzędu skarbowego co do zasady do 20 lutego danego roku podatkowego.

Pracownicy etatowi mają mniejsze pole manewru, ponieważ nie wybierają formy opodatkowania, jednak mogą wykorzystać koszty uzyskania przychodu w podwyższonej wysokości, jeśli dojeżdżają do pracy, albo prawa autorskie, jeśli ich praca ma charakter twórczy, przy czym dla takich kosztów obowiązuje roczny limit.

Należy też pamiętać, że planując przesunięcie dochodu na kolejny rok, trzeba uwzględnić zmieniającą się skalę, bo jeśli ustawa wejdzie w życie, w 2027 roku próg będzie wyższy niż w 2026 i część podatników może zyskać na odroczeniu premii lub wypłaty.

Zasadniczo najlepsza strategia to nie unikanie progu za wszelką cenę, tylko świadome planowanie finansowe, bo dochód po przekroczeniu granicy nadal jest dochodem.

Najczęściej zadawane pytania o progi podatkowe

Jakie są progi podatkowe w Polsce w 2026 roku?

Obowiązują dwa przedziały skali: stawka 12% do 120 000 zł rocznego dochodu oraz 32% od nadwyżki ponad tę kwotę. Do tego dochodzi kwota wolna 30 000 zł, wynikająca z kwoty zmniejszającej podatek 3 600 zł, oraz danina solidarnościowa 4% od dochodu powyżej miliona złotych.

Jakie będą nowe progi podatkowe 2027?

Według rządowego projektu stawka 12% obejmie dochód do 130 000 zł, stawka 24% nadwyżkę od 130 000 do 150 000 zł, a 32% nadwyżkę ponad 150 000 zł. Projekt jest w Sejmie i nie stanowi jeszcze obowiązującego prawa, więc ostateczne parametry mogą się zmienić.

Czy kwota wolna od podatku wzrośnie w 2027 roku?

Z zapowiedzi rządu wynika, że nie, ponieważ kwota wolna ma nadal wynosić 30 000 zł, a kwota zmniejszająca podatek 3 600 zł rocznie. Zmiany dotyczą granic stawek i dodania przedziału 24%, a nie samego zerowego podatku od najniższych dochodów.

Czy po przekroczeniu progu cały dochód jest opodatkowany 32%?

Nie, wyższa stawka dotyczy wyłącznie nadwyżki ponad granicę progu. Dochód do 120 000 zł w 2026 roku nadal rozlicza się według stawki 12%, a przekroczenie o kilkaset złotych oznacza dopłatę liczoną tylko od tych kilkuset złotych.

Ile trzeba zarabiać, żeby przekroczyć drugi próg podatkowy?

Przy umowie o pracę z jednym pracodawcą i standardowych kosztach uzyskania przychodu granica wypada w okolicach 11 900 zł brutto miesięcznie. Wynik zależy od składek, kosztów i ulg, a bardziej precyzyjnie wyliczysz go w kalkulatorze wynagrodzeń.

Jak uniknąć drugiego progu podatkowego?

Można obniżyć dochód podlegający opodatkowaniu dzięki ulgom, takim jak IKZE, ulga rehabilitacyjna, ulga internetowa czy darowizny. Pomagają też wspólne rozliczenie z małżonkiem oraz zmiana formy opodatkowania w działalności gospodarczej, o ile spełnione są odpowiednie warunki.

Czy wspólne rozliczenie z małżonkiem zmniejsza podatek?

Zazwyczaj tak, szczególnie gdy dochody małżonków bardzo się różnią, bo suma jest dzielona na pół i każda połowa trafia do niższego przedziału. Rozliczenie wymaga wspólności majątkowej przez cały rok i co do zasady nie jest dostępne, gdy jedno z małżonków płaci podatek liniowy lub ryczałt.

Czy podatek liniowy ma progi podatkowe?

Nie, stawka 19% jest stała dla całego dochodu z działalności, ale w zamian nie przysługuje kwota wolna ani ulgi, takie jak wspólne rozliczenie. Przy zmianie skali w 2027 roku opłacalność liniowego trzeba przeliczyć na nowo.

Do kiedy złożyć PIT za 2026 rok?

Termin mija 30 kwietnia 2027 roku. Rozliczenie za 2026 rok odbywa się jeszcze według obecnej skali z progiem 120 000 zł, a nowe zasady, jeśli wejdą w życie, obejmą dopiero dochody osiągnięte od stycznia 2027 roku.