Perfekcjonizm w pracy – Jak znaleźć balans i uniknąć wypalenia?

Perfekcjonizm to cecha, która objawia się nieustannym dążeniem do doskonałości we wszystkich sferach życia: wyglądzie zewnętrznym, dbaniu o porządek w otoczeniu, relacjami z ludźmi, życiu rodzinnym, pracy czy czasie wolnym. Chociaż z boku może wydawać się, że jest to cecha jak najbardziej pożądana, gdyż odznacza się wysoką sumiennością, dokładnością, pracowitością i wytrwałością, jej chorobliwa wersja jest źródłem cierpienia dla perfekcjonisty, powodując ciągłe niezadowolenie z efektów swojego wysiłku i poczucie, że można było coś poprawić i zrobić lepiej. Takie osoby mają często podejście "wszystko albo nic" i jeśli nie uznają czegoś za wykonane wystarczająco dobrze, nie potrafią cieszyć się ze swoich starań. Często towarzyszy temu dążenie do nieustannego poprawiania danego zadania w najmniejszym szczególe, aż nie będzie ono wystarczająco dobre.

Zwłaszcza perfekcjonizm w pracy może być szczególnie dotkliwy nie tylko dla samego perfekcjonisty, ale też współpracowników. Z tego artykułu dowiesz się, czym jest perfekcjonizm w miejscu zatrudnienia, jak rozpoznać osobę nim dotkniętą, jakie są jego wady i zalety, jaki wpływ na produktywność i zdrowie psychiczne pracownika, jakie niesie ze sobą zagrożenia oraz dlaczego może utrudniać relacje w zespole. Ponadto poznasz techniki radzenia sobie z perfekcjonizmem w miejscu pracy oraz poznasz sytuacje, w których ta cecha może być prawdziwym atutem.

Perfekcjonizm w pracy — Co to jest?

Perfekcjonizmem nazywamy cechę osobowiści polegającą na nieustannym zmierzaniu do osiągnięcia doskonałości w każdej sferze życia. Z kolei perfekcjonizm w pracy często można poznać po tym, że osoby często są niezadowolone z własnych sukcesów zawodowych i widzą tylko jeden właściwy rezultat. Są ukierunkowane na wyniki, dlatego potrafią poprawiać jedną rzecz do skutku, co przekłada się na to, że często robi on nadgodziny do momentu, aż nie uzyska pożądanego efektu... z którego prawdopodobnie i tak nie będzie zadowolony, uznając go za niewystarczający.

Wygórowane standardy sprawiają, że perfekcjoniści bardzo krytycznie podchodzą do oceny swoich sukcesów, bagatelizując swoje osiągnięcia — często uznają je za niewystarczające. Z kolei popełnianie błędów traktują jako oznakę własnych słabości i niewystarczających starań. Ciężko jest im odczuwać radość, kiedy coś zrobią dobrze, bo zawsze mają wrażenie, że mogliby coś poprawić i zrobić jeszcze lepiej. Często zdarza im się utknąć w błędnym kole niekończących się poprawek. Ponadto brakuje im umiejętności w stawianiu sobie realistycznych celów, co skutkuje czasami albo odkładaniem rzeczy na potem, jeśli nie są w stanie zrobić ich "jak należy" albo wykonują je niezwykle powoli, ale skrupulatnie, przez co nie mieszczą się w czasie i odbija się to na ich efektywności. Widząc, że nie są w stanie wyrobić się w określonym czasie z poleceniem służbowym, nierzadko rezygnują z wypoczynku na rzecz skończenia zadań. Ich ciągłe próby dążenia do ideału mogą mieć negatywny wpływ nie tylko na produktywność, ale również zdrowie — zarówno fizyczne, jak i psychiczne.

Zazwyczaj dążą do bycia najlepszymi, dopatrując się pola do rywalizacji tam, gdzie go nie ma. Niestety, ich nadmierna potrzeba kontroli sprawia, że mają problem w delegowaniu zadań do innych, obawiając się, że te zostaną wykonane po łebkach. Wolą się nimi zająć sami, gdyż nie ufają, że inni pracownicy przyłożą się do nich wystarczająco dobrze. Ich nadmierny krytycyzm i zmierzanie do doskonałości sprawiają, że surowo oceniają nie tylko siebie, ale również innych — zwłaszcza swoich podwładnych.

Perfekcjonista w środowisku zawodowym — Cechy charakterystyczne

Jeśli nie jesteś pewien, czy jesteś perfekcjonistą lub jest nim ktoś z Twojego otoczenia, poznaj kilka cech charakterystycznych, które ułatwią identyfikację osoby zmagającej się z nadmiernym dążeniem do ideału.

Ciągłe dążenie do doskonałości — Najbardziej charakterystyczną dla perfekcjonistów cechą jest nieustanne przekonanie, że wszystko, co nie jest wykonane idealnie, jest porażką. Takie osoby starają się wykonać każde zadanie jak najlepiej, niezależnie od tego, czy dotyczy ono życia zawodowego czy też prywatnego. Takie osoby, nawet kiedy wykonają jakąś czynność najlepiej, jak potrafią, mają wrażenie, że mogły postarać się bardziej, że nie wyszło wystarczająco dobrze, co sprawia, że odczuwają to jako porażkę. Dążenie do doskonałości objawia się we wszystkich sferach ich życia: pracy, rodzinie, przyjaźniach, dbaniu o wygląd fizyczny, hobby, dbaniu o domostwo.

Nadmierne zaangażowanie w wykonywane zadania — Osoby, które charakteryzuje perfekcjonizm, mają tendencję do zbytniego angażowania się w każdą czynność, jakiej się podejmują. Nie potrafią wykonać czegoś szybko i byle jak, gdyż odczuwają wręcz graniczącą z objawami obsesyjno-kompulsywnymi potrzebę, aby wszystko dopinać na ostatni guzik, nawet jeśli jest to czynność małej wagi — nie ma tutaj znaczenia, czy ktoś ich obserwuje czy pozostają sami, ponieważ w żadnej sytuacji nie są w stanie pozwolić sobie na bylejakość.

Nieumiejętność stawiania realistycznych celów — Ze względu na wysokie wymagania wobec samego siebie, osoby posiadające tendencje perfekcjonistyczne często stawiają sobie cele będące ponad ich własne siły czy umiejętności, co skutkuje niezadowoleniem z wykonanego zadania.

Nadmierna koncentracja na detalach — Osoby dążące do ideału mają tendencję do skrupulatnego dbania o najdrobniejsze szczegóły, nawet przy mało istotnych sprawach. Perfekcjoniści potrafią spędzić wiele godzin skupieni na dopracowywaniu drobiazgów, przez co potrafią tracić sprzed oczu większą część innych aspektów swojego życia i je zaniedbywać kosztem dociągania do ideału celu, którym aktualnie się zajmują.

Czarno-białe postrzeganie rzeczywistości — Życie perfekcjonisty często krąży wokół myślenia czarno-białego. Jeśli coś nie może być idealne — nie jest dobre. Często również kierują się przekonaniem, że wszystko albo nic, nie zadowalają ich kompromisy i półśrodki.

Niskie poczucie własnej wartości — Osobom dążącym do perfekcji często towarzyszy nieustanne deprecjonowanie własnych osiągnięć, przez co czują się mało warte. Nie mogąc osiągnąć zamierzonej perfekcji, nieustannie sobie umniejszają, co może je doprowadzić nawet do depresji. Niektórzy uzależniają również swoją samoocenę od opinii innych, przez co są stale uzależnione od pochwał i krytyki, na którą z kolei potrafią reagować bardzo emocjonalnie.

Niezdrowe porównywanie się z innymi — Dążąc do ideału, perfekcjonista nieustannie porównuje efekty swojej pracy z innymi osobami, nawet w sytuacjach, kiedy dla nikogo poza nim nie ma to znaczenia. Czują potrzebę ciągłej ewaluacji podejmowanych przez siebie wysiłków i stawiania siebie obok innych w celu sprawdzenia, czy jest się w czymś najlepszym, czy też muszą włożyć więcej wysiłku w poprawienie się. Prowadzi to do zaniżania swojej samooceny i nieustannego poczucia, że w niczym nie jest się wystarczająco dobrym.

Przeświadczenie o nieustannej rywalizacji — W celu zrozumienia zachowania osób o tendencjach perfekcjonistycznych, należy mieć na uwadze ich ciągłe przekonanie, że we wszystkim muszą rywalizować i są nieustannie porównywane do innych, co negatywnie wpływa na ich stan psychiczny i zaniżanie samooceny. Stawianie siebie obok innych ma miejsce nie tylko w sprawach ważnych, ale i drobiazgach. Takie osoby w przeszłości miały w domu rodzinnym szkodliwe wzorce i były ciągle porównywane. Stawiano im wysokie standardy, aby zadowolić rodziców. Często musiały być lepsze od innych, co skutkuje wręcz obsesyjną rywalizacją w dorosłym życiu. Najczęściej perfekcjonizm pojawia się u najstarszego z rodzeństwa.

Paraliżujący lęk przed popełnianiem błędów — Osoby, których cechą osobowości jest perfekcjonizm, często w obawie, że będą gorsze od innych, starają się dopracowywać każde zadanie w najmniejszym szczególe w celu uniknięcia błędów. Nieustanne dążenie do doskonałości powoduje niekiedy, że wolą nie robić nic, niż ponieść porażkę. Przybieranie biernej postawy i unikanie zadań oraz odkładanie rzeczy na później nazywane jest prokrastynacją. Taki mechanizm obronny ma na celu uchronić je przed nieperfekcyjnym wykonaniem zadania, a więc doznaniem porażki, którą źle znoszą.

Skłonność do bagatelizowania osiągnięć i wyolbrzymiania porażek — Zmierzanie do doskonałości wiąże się z frustracją i lękiem, przez które osoba cierpiąca z powodu perfekcjonizmu ma skłonność do wyolbrzymiania swoich porażek i deprecjonowania dotychczasowych sukcesów, które wydają się jej mało znaczące w świetle popełnionych przez siebie błędów. Niemożność bycia doskonałym bywa źródłem osobistego cierpienia takich osób i sprawia, że wszystko, co do tej pory osiągnęły, nie wydaje się ważne przez niepowodzenia, jakich doświadczyły w drodze do ich realizacji.

Perfekcjonizm społeczny — Polega na poczuciu wewnętrznego przymusu osiągnięcia doskonałości przy jednoczesnym przekonaniu, że jedynie osiągnięcie perfekcji przyniesie uznanie w oczach innych.

Nieumiejętność powierzania zadań innym ludziom — Perfekcjonista z powodu lęku przed wykonaniem czegoś źle lub po łebkach ma problemy z dzieleniem się odpowiedzialnością z innymi ludźmi. W obawie przed tym, że inni zrobią coś byle jak i nie dołożą tylu starań, woli powierzone zadania wykonywać samodzielnie, często poświęcając nawet czas na odpoczynek na pracę, co z kolei prowadzi do wypalenia zawodowego.

Problemy z work-life balance — Jednym ze skutków perfekcjonizmu jest nieumiejętność oddzielenia życia zawodowego od prywatnego. Zazwyczaj są to osoby bardzo sumienne i odpowiedzialne, ale ich dokładność i drobiazgowość sprawia, że ciężko jest im wyrobić się z zadaniem w określonym czasie. To z kolei prowadzi do zaniedbania czasu na odpoczynek, a także życia towarzyskiego i rodzinnego. Postawienie sztywnej granicy między pracą a życiem prywatnym jest dla nich na tyle trudne, że niedokończone i odłożone zadania mogą powodować narastającą frustrację i wywoływać poczucie winy, co z kolei może doprowadzić do obniżenia samooceny, zaburzonego obrazu samego siebie postrzegając swoje słabe strony jako większe, niż są w rzeczywistości.

Zalety perfekcjonizmu w pracy

W zdrowych granicach perfekcjonizm niekoniecznie musi być wadą. Są sytuacje czy nawet zawody, gdzie takie podejście będzie wręcz ogromnym atutem, o ile tylko nie przybierze chorobliwej czy wręcz maniakalnej formy. Do głównych zalet można zaliczyć:

• Wysoka jakość pracy

• Motywacja do ciągłego rozwijania swoich kompetencji

• Koncentracja na zadaniu i wytrwałość

• Umiejętność uczenia się na własnych błędach

• Dokładność

• Chęć do rozwoju

Grupy zawodów, w których sprawdzą się perfekcjoniści to przede wszystkim te, które wymagają dużej skrupulatności, umiejętności skupienia się przez dłuższy czas na jednym zadaniu i wytrwałość. Będzie to cecha pożądana między innymi u księgowych, osób zajmujących się opracowaniem ustaw i przepisów prawnych, pilot samolotu, lekarz chirurg, kartograf, kontroler jakości, farmaceuta, prawnik lub radca prawny, architekt, korektor, logistyk, tester oprogramowania czy wedding planer (organizator ślubu).

Wady perfekcjonizmu w pracy

Mówiąc o negatywnych skutkach perfekcjonizmu, warto przede wszystkim pamiętać o tym, że jest to przede wszystkim osobiste cierpienie osoby dotkniętej jego chorobliwą formą. Do wad należy zaliczyć przede wszystkim:

• Zbytnie skupianie się na dopracowaniu szczegółów

• Lęk przed podejmowaniem nowych wyzwań w obawie przed porażką

• Ciągłe napięcie i stres

• Nieumiejętność rozgraniczenia sfery zawodowej od prywatnej

• Nieustanne zadowolenie ze swoich dokonań, co prowadzi do niskiej samooceny

• Krytycyzm wobec siebie i innych

• Nadgorliwość

• Nieumiejętność powierzania obowiązków służbowych innym współpracownikom

• Skłonność do prokrastynacji

• Nieustanne porównywanie się do innych

• Przeświadczenie o ciągłej rywalizacji

• Nieumiejętność mierzenia sił na zamiary

• Przywiązywanie nadmiernej uwagi do poprawiania błędów

• Uzależnienie swojej samooceny od aprobaty innych

• Trudności przy pracy w grupie

• Praca ponad własne siły, co skutkuje chronicznym zmęczeniem i wyczerpaniem — z czasem może skutkować również wypaleniem zawodowym

Ciągłe dążenie do perfekcji a produktywność i zdrowie psychiczne pracownika

Wysokie standardy pracy stawiane przez perfekcjonistów potrafią negatywnie wpływać na ich produktywność. Wynika to między innymi z niemalże obsesyjnej dbałości o dopracowanie szczegółów i poczucia, że "wystarczająco dobrze" wykonane zadanie to za mało. Zrozumienie perfekcjonizmu jest trudne nie tylko dla współpracowników, ale przede wszystkim samych pracodawców, które nie widząc pracy i zaangażowania takiej osoby na co dzień, mogą mieć błędne przeświadczenie, że jest ona leniwa. Tymczasem są to osoby, które wkładają bardzo dużo energii i wysiłku, pozostając skupione na tym, aby jak najlepiej wykonać powierzone im zadanie oraz uniknąć popełnienia, chociażby najmniejszych błędów, co często jest niemożliwe.

Perfekcjoniści, zbierając naganę od przełożonych, potrafią poświęcić swój czas wolny na dokończenie zadań i spełnienie stawianych im oczekiwań, co zaburza work-life balance. Pomimo wykonywania wysokiej jakości pracy, dopracowanie zadań zajmuje im bardzo dużo czasu, przez co porównują się z innymi i czują niedostatecznie dobrzy. Wywołuje to w nich poczucie winy i przymus nieustannej poprawy wykonanych zadań. Mimo włożonego wysiłku często nie wiedzą, jak prosić o podwyżkę i czy w ogóle powinni, jeśli ich produktywność jest zbyt niska. Może prowadzić to do deprecjonowania swoich dokonań i przeświadczenia, że muszą pracować więcej, żeby dogonić innych, a stąd już bardzo krótka droga do wypalenia. Przy nadmiernym przepracowaniu istnieje duże ryzyko zapadnięcia na depresję i dolegliwości towarzyszące chronicznemu przemęczeniu.

Perfekcjonizm a prokrastynacja

Perfekcjonizm często sprzyja prokrastynacji, która z kolei charakteryzuje się odwlekaniem rzeczy do zrobienia na później lub niepodejmowaniu ich wcale w obawie przed popełnieniem błędów. Zachowania związane z tym zjawiskiem często mylone są z lenistwem, które objawia się brakiem zaangażowania i niechęcią do podejmowania aktywności. Z kolei przy prokrastynacji osoba bardzo skupia się nad tym, co ma zrobić i poświęca wiele uwagi, ale chorobliwy lęk przed nieidealnym wykonaniem sprawia, że ma ona problem z podjęciem działania i odkłada na później, aby zrobić je, kiedy będzie w lepszej formie, co ma w teorii wpłynąć na zakończenie sukcesem.

Jednak w ten sposób rzeczy do zrobienia gromadzą się coraz bardziej, zaś perfekcjonizm osoby nim dotkniętej nie pozwala na wykonanie ich szybko i znośnie sprawiając, że wykonuje ona sprawy skrupulatnie, dopinając je na ostatni guzik... niestety nie wyrabiając się niekiedy z terminami lub poświęcając swój czas wolny, żeby zdążyć do deadline'ów. Wywołuje to uczucie chronicznego przemęczenia i odkładania kolejnych rzeczy na później w celu wykonania ich, kiedy przemyśli dobrze plan działania, a także będzie czuła się bardziej na siłach, żeby wykonać je prawidłowo. Prokrastynacja utrudnia także podejmowanie nowych wyzwań, wzbudzając strach przed byciem początkującym i wykonanie obowiązków poniżej wysokich standardów, co wpływa na odwlekactwo mimo chęci dalszego rozwoju.

Czy perfekcjonizm może prowadzić do wypalenia zawodowego?

Perfekcjonizm wpływa na jakość wykonywanych obowiązków służbowych. Zazwyczaj są one realizowane bardzo skrupulatnie i dopracowywane w najmniejszych szczegółach, co przekłada się na spadek efektywności. To z kolei sprzyja gromadzeniu się coraz większej ilości rzeczy do zrobienia i zostawania po godzinach. Brak zdrowego balansu pomiędzy sferą zawodową i prywatną oraz zacieranie granic między nimi na dłuższą metę skutkuje wypaleniem zawodowym. Stałe przekraczanie swoich granic może skutkować wyczerpaniem, zmęczeniem psychicznym, a nawet depresją.

Jak perfekcjonizm wpływa na relacje w zespole?

Zrozumienie perfekcjonizmu w pracy nie należy do łatwych. Takie osoby mają trudności z pracą zespołową, gdyż boją się delegować obowiązków służbowych do innych członków w obawie, że te zostaną wykonane niewystarczająco dobrze, po łebkach. Mają również trudność w nauczaniu innych, gdyż są bardzo kontrolujący i widzą tylko jedno słuszne rozwiązanie każdej sprawy. Kierują się niezdrową zasadą "wszystko albo nic", dlatego zrobienie czegoś byle jak czy po swojemu przez podwładnych nie wchodzi w grę. Nie dają tym samym możliwości rozwoju osobom stojącym poniżej w hierarchii firmy i wolą ambitniejszymi projektami zajmować się w pojedynkę. Nie są często świadomi, że ich perfekcjonizm może dezorganizować pracę całego zespołu czy opóźniać skończenie niektórych projektów, kiedy oni w tym czasie dopinają detale na ostatni guzik. Brak balansu pomiędzy ich produktywnością a jakością w licznych przypadkach może stać się problemem, zwłaszcza jeśli nie został dotrzymany termin realizacji, jaki został zadeklarowany klientowi czy partnerowi biznesowemu. Również ich chroniczne przemęczenie może sprzyjać trudności z realizacją strategii firmowej. Współpraca z nimi bywa trudna, gdyż potrafią narzucić swoją wizję w przekonaniu, że jest to najlepsze rozwiązanie, nie dając innym dojść do głosu.

Z tego powodu perfekcjoniści najlepiej odnajdują się podczas pracy niewymagającej współpracy, gdyż nie muszą porównywać się z innymi i mogą wykonywać określone czynności w swoim tempie. Jeśli jednak istnieje konieczność pracy w zespole, niezbędne jest zadbanie o prawidłową komunikację, dzielenie się odpowiedzialnością i oddelegowywanie części spraw innym. Pracownik zmagający się z perfekcjonizmem powinien nauczyć się strategii radzenia sobie dotyczące kończenia poleceń w określonym przedziale czasowym i nauczyć się prosić o pomoc innych współpracowników, kiedy natrafia na trudności w realizacji obowiązków służbowych.

Nadmierny perfekcjonizm w pracy — Jak sobie z nim radzić?

Walka z perfekcjonizmem nie należy do łatwych, ale nie jest niemożliwa. Warto pamiętać, że dla samego perfekcjonisty próba wykonania wszystkiego idealnie jest źródłem osobistego cierpienia — nie tylko ze względu na niezadowolenie z efektów własnej pracy, ale również słabszą efektywnością, która powoduje obwinianie się i poczucie, że jest się gorszym, niepotrzebnym.

Dlatego też, zamiast dążyć do doskonałości, warto skupić się na lepszym zarządzaniu swoim czasem. Może pomóc w tym rozplanowywanie swoich poleceń służbowych i próby szacowania, ile czasu powinna zająć ich realizacja, a także wyznaczanie sobie godzinowych ram, w których osoba zmagająca się z perfekcjonizmem będzie próbowała się zmieścić. Pomoże to zachować zdrowy balans pomiędzy jakością wykonywanej pracy a jej efektywnością.

Kolejnym aspektem jest nauka oddelegowywania obowiązków służbowych innym pracownikom, aby zachowywać zdrowy balans pomiędzy sferą zawodową a prywatną. Ma to na celu również zadbanie o to, aby nie dezorganizować pracy całego zespołu. Jeśli to przełożonego charakteryzuje perfekcjonizm, powinien on starać się zaufać pracownikom znajdującym się pod nim i powierzać im ambitniejsze zlecenia, dając tym samym możliwość podnoszenia swoich kompetencji zawodowych i uczenia się nowych umiejętności. Również przyuczając taką osobę, należy dać jej odpowiednią ilość swobody i możliwość samodzielnego poszukiwania rozwiązań pamiętając, że perfekcjoniści bywają zbyt kontrolujący i widzą jedynie jedno słuszne rozwiązanie.

Chociaż może wydawać się to niepozorne, równie ważne jest przymykanie oczu na drobne błędy i nauka, jak świętować sukcesy — nawet jeśli te nie były idealne. Chociaż sama idea uczczenia jakiegoś sukcesu może wydawać się niezasłużona, uczy ona lepszego doceniania swojej pracy, nawet jeśli ta nie była bezbłędna.

Jedną ze strategii radzenia sobie z perfekcjonizmem jest również zadbanie o dobre samopoczucie. Warto nauczyć się technik relaksacyjnych, które pomogą nie tylko zniwelować napięcie mięśniowe, ale również pomogą zmniejszyć stres — zwłaszcza ten, który początkowo może być związany z wyznaczaniem sobie ram czasowych na realizację poszczególnych zleceń, co dla perfekcjonisty może być wyjątkowo stresujące. Można zadbać również o techniki oddechowe i ćwiczenia, które można wykonywać w pracy tuż obok biurka, żeby się rozluźnić. Warto zrobić krótką, chociażby 5-minutową przerwę raz na godzinę, co pomoże na chwilę oderwać się od pracy i odpocząć, poprawiając tym samym efektywność.

Jak zachować zdrowy balans między sferą zawodową a prywatną?

Zachowanie zdrowego balansu między czasem pracy a prywatnym jest jedną z większych trudności osób, które charakteryzuje perfekcjonizm. Często potrafią zaniedbywać oni podstawowe czynności w celu realizowania obowiązków pracowniczych. Dlatego też warto zadbać o kilka drobnych zmian, które pomogą lepiej wyważyć obie te sfery:

• Kończenie pracy o czasie — nawet w sytuacji, kiedy nie wszystkie obowiązki zostały dokończone.

• Nieodbieranie połączeń służbowych i niezajmowanie się obowiązkami pracowniczymi poza czasem pracy, jeśli istnieje taka możliwość.

• Rozplanowywanie sobie zadań na każdy dzień roboczy tak, aby zostawić zapas czasu na ich dokończenie przed końcem dnia pracy.

• Dbanie o to, aby w trakcie pracy robić krótkie przerwy na odpoczynek.

• Niepomijanie posiłku podczas przerwy obiadowej — pracujący organizm potrzebuje energii.