Wolontariat pracowniczy – czy warto angażować pracowników?

Szukasz ciekawej inicjatywy, w którą możesz zaangażować swój zespół? Wiele firm decyduje się wspierać cele dobroczynne, także w godzinach pracy. Wolontariat pracowniczy to te działania pracodawcy, które mają na celu inicjowanie wsparcia na rzecz organizacji pozarządowych wśród swoich pracowników. Możesz więc stać się organizatorem nie tylko zbiórek, ale także np. ekologicznych akcji czy warsztatów.

Co to jest wolontariat pracowniczy?

Wolontariat pracowniczy jest dobrowolną i nieodpłatną pracą wykonywaną przez pracowników na rzecz organizacji pozarządowych, społeczności lokalnych czy osób potrzebujących, przy jednoczesnym wsparciu pracodawcy. Bardzo często taka pomoc ma charakter projektowy, co może oznaczać np. remont w domu dziecka czy sprzątanie określonego obszaru w Dzień Ziemi.

Pracodawca może udzielić wsparcia:

• organizacyjnego,

• finansowego,

• organizując materiały lub transport,

• udostępniając czas pracowników.

To właśnie ten ostatni punkt jest tutaj najbardziej istotny, bo wiąże się właśnie z zaangażowaniem osób zatrudnionych, jednak warto pamiętać, że wolontariat pracowniczy nie zawsze odbywa się w godzinach pracy. Często pracownik może, w zamian za udział w akcji poza standardowym czasem pracy, odebrać dodatkowy dzień wolny. Definicja wolontariatu zakłada, że jest on nieodpłatny, ale ważnym elementem jest tutaj również dobrowolność takich działań, dlatego pracodawca nie może wymusić na pracownikach poświęcania swojego prywatnego czasu na cele dobroczynne.

Co o wolontariacie pracowniczym mówią przepisy prawa?

Polskie prawo nie obejmuje osobnych przepisów dotyczących wolontariatu pracowniczego, dlatego, jeśli chcesz dowiedzieć się więcej, musisz sięgnąć do ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Znajdziesz w niej najważniejsze informacje o umowach wolontariackich czy zasadach bezpieczeństwa przy organizacji wolontariatu.

Definiuje ona też pojęcie wolontariusza:

Co ważne, dokument ten precyzuje też, jakiego rodzaju podmioty mogą korzystać z pomocy wolontariackiej.

W przypadku wolontariatu pracowniczego bezpieczne jest więc założenie, że podlega on takim samym przepisom, jakie znajdują się w wyżej wymienionej ustawie, zachowując przy okazji zgodność z Kodeksem pracy i Kodeksem cywilnym.

Jakie są korzyści z wolontariatu pracowniczego?

Firmy społecznie zaangażowane przynoszą liczne korzyści lokalnym społecznościom i organizacjom pożytku publicznego. W ramach wolontariatu pracowniczego można zdziałać wiele dobrego, a beneficjentami mogą być osoby potrzebujące, mieszkańcy miasta i podopieczni fundacji. Jednak z perspektywy przedsiębiorstwa ważne jest przede wszystkim, jakie plusy z takich działań odnotują pracownicy i pracodawca.

Korzyści dla pracowników

Obecnie wiele osób poszukuje sensu w pracy i dobrze czuje się w firmach, z którymi dzieli wartości. Dlatego też wolontariat pracowniczy to jeden ze sposobów, by pokazać im, że poza zakładką na stronie firmy te wartości faktycznie istnieją i są wdrażane w praktyce.

Korzyści dla pracowników obejmują:

• satysfakcję z niesienia pomocy,

• poczucie przynależności do zespołu przez wspólne działania,

• poczucie sprawczości,

• rozwój kompetencji miękkich,

• zdobywanie nowej wiedzy i umiejętności,

• większą motywację do pracy,

• lepszą organizację pracy,

• większą atrakcyjność na rynku pracy.

Potwierdza to raport Narodowego Instytutu Wolności „Wolontariat i aktywność społeczna w Polsce 2020-2024", który przytacza również badanie przeprowadzone przez dr Alicję Winnicką-Wejs i Dominikę Szołtysik w 2019 roku, gdzie wolontariusze deklarują istotny pozytywny wpływ działań na życie zawodowe. Wyniki są bardzo ciekawe:

• 50% ankietowanych twierdziło, że pracodawcy chętniej zatrudniają osoby z doświadczeniem wolontariackim,

• 61% uznało, że wolontariat zwiększa ich atrakcyjność na rynku pracy,

• najczęściej wskazywane korzyści z wolontariatu to rozwój komunikatywności, umiejętności pracy zespołowej i nawiązywania kontaktów.

Zatem jeśli zastanawiasz się, czy warto inwestować w wolontariat pracowniczy oraz czy pracownicy to docenią, odpowiedź brzmi: tak. Nowe kompetencje miękkie i zdobyte umiejętności podniosą jakość codziennej pracy, a zespół zintegruje się wokół wartości bliskich firmie.

💡 Przeczytaj też: Rozmowa rekrutacyjna - z czym to się je? Checklista dla kandydatów

Korzyści dla pracodawcy

Obecnie wiele mówi się o społecznej odpowiedzialności biznesu, czyli tzw. CSR (Corporate Social Responsibility). To strategia zarządzania firmą, która uwzględnia interesy społeczne oraz ochronę środowiska. Wolontariat pracowniczy jest znaczącym elementem takiej strategii i czymś, co pozwala pokazać, że wartości Twojego biznesu nie opierają się tylko na deklaracjach.

Pracodawca może skorzystać na organizacji wolontariatu pracowniczego przez:

• wzmocnienie pozytywnego wizerunku firmy,

• employer branding, który pokazuje kandydatom wartości firmy,

• integrację zespołów,

• motywowanie pracowników przez wspólne działania,

• wzmocnienie poczucia sprawczości i odpowiedzialności społecznej.

Dodatkowo sami pracownicy podkreślają często rozwój kompetencji wzmacniających pracę w grupie czy komunikację, więc możesz założyć, że zespół zaangażowany w wolontariat ma szansę pracować lepiej.

Jakie są wyzwania związane z wolontariatem pracowniczym?

Podobnie jak większość inicjatyw społecznych, wolontariat pracowniczy brzmi dobrze na papierze, jednak kiedy przychodzi do działania, często okazuje się, że wymaga wyczucia, dobrej organizacji oraz dopasowania do możliwości firmy i pracowników.

Największe wyzwania związane z wolontariatem pracowniczym:

• Brak czasu – nawet jeśli pracodawca organizuje wolontariat w czasie pracy, codzienne zadania nie znikają, a po dniu poświęconym na projekt dobroczynny wciąż należy wrócić do obowiązków zawodowych. Nie wszystkie deadline'y da się przesunąć ze względu na akcję charytatywną.

• Sceptyczni pracownicy – nie każdy jest chętny do udziału w wolontariacie pracowniczym. Problemem może być obawa o nadmiar obowiązków, brak wiedzy o tym, jak takie działania wyglądają, czy brak zainteresowania daną inicjatywą.

• Osoby decyzyjne nie wyrażają zgody – do wolontariatu w ramach miejsca pracy potrzebny jest czas i często budżet. Manager i zespół mogą być chętni, ale jeśli zarząd nie wyraża zgody, nie uda się zorganizować wolontariatu w ramach firmy.

• Budżet – nawet jeśli firma może sobie pozwolić na to, by danego dnia pracownicy nie wykonywali zwykłych obowiązków, często wciąż trzeba sfinansować materiały czy transport.

• Brak partnera społecznego – z założenia wolontariat pracowniczy powinien odpowiadać na konkretne potrzeby organizacji czy instytucji pożytecznych społecznie. Trudność ze znalezieniem takiego partnera społecznego, który skorzystałby na konkretnym działaniu, jakie firma może zapewnić, powoduje, że inicjatywa traci sens.

• Nastawienie wyłącznie na cel marketingowy – wolontariat nie powinien być wyłącznie próbą naprawy wizerunku, employer brandingiem czy działaniem marketingowym. Brak realnego zaangażowania pracowników i pracodawcy może przynieść odwrotny efekt i zniechęcić do podobnych działań w przyszłości. Wolontariat ma sens, kiedy jest elementem kultury organizacyjnej i jest spójny z działaniem firmy.

• Presja uczestnictwa – pracownicy mogą czuć, że odmowa udziału w wolontariacie zespołowym niekorzystnie wpłynie na ich oceny okresowe czy możliwości zawodowe w firmie. Tymczasem założeniem wolontariatu jako takiego jest jego dobrowolność.

• Niedopasowane inicjatywy – pracownicy mogą nie utożsamiać się z konkretną akcją, nawet jeśli chętnie wzięliby udział w innej. Co więcej, forma pomocy, jakiej mogą i chcą udzielić, również powinna być dobrana do kompetencji. Z różnych powodów nie każdy będzie czuł się komfortowo, mając bezpośredni kontakt z dziećmi z domu dziecka czy osobami bezdomnymi, ale jednocześnie może np. wykonać stronę internetową lub plakat dla organizacji.

Jeśli więc myślisz o tym, aby podjąć inicjatywę społeczną w swojej firmie, pamiętaj, aby wybrać cel, który jest bliski zarówno Twojej organizacji, jak i zespołom, które będą brały udział w działaniach. Nie wymuszaj partycypacji i upewnij się, że osoby zaangażowane posiadają niezbędne kompetencje, a osoby decyzyjne nie będą blokować budżetu. Każdą z tych barier da się pokonać dzięki komunikacji wewnętrznej i dobrej organizacji.

💡 Przeczytaj też: Tworzenie CV od podstaw: Kluczowe elementy, które musisz uwzględnić

Rodzaje wolontariatu pracowniczego – przykłady i pomysły

Jeśli chcesz zorganizować działania społeczne w ramach wolontariatu pracowniczego, ale nie wiesz jeszcze, co w zasadzie możesz zrobić razem ze swoim zespołem, sprawdź, jakie masz możliwości. Jest kilka rodzajów wolontariatu pracowniczego. Wiele z nich wymienia Forum Odpowiedzialnego Biznesu (FOB), czyli organizacja pozarządowa, która zajmuje się między innymi koncepcją zrównoważonego rozwoju.

Oddelegowanie

Ciekawa opcja, chociaż na większą skalę podejmowana raczej w międzynarodowych korporacjach, które w ten sposób przeciwdziałają wypaleniu zawodowemu pracowników. Polega na oddelegowaniu pracownika na określony czas do pracy na rzecz organizacji pozarządowych. Może to być kilka godzin lub kilka dni, ale zdarzają się nawet roczne delegacje, chociaż przeważnie ma to miejsce za granicą. W Polsce zwykle jest to kilka godzin, jeden dzień lub określony przedział czasu, który pracownik powinien rozdzielić między wolontariat pracowniczy a obowiązki zawodowe.

Wolontariat kompetencyjny (oparty na umiejętnościach)

Wolontariat kompetencyjny to forma nieodpłatnej pomocy, w której pracownik wykorzystuje swoje kompetencje zawodowe lub zdobyte poza pracą, aby wykonać określone zadania na rzecz organizacji pozarządowej. Przykładowo może to być księgowy pomagający fundacji w rozliczeniu rocznym lub specjalistka ds. mediów społecznościowych prowadząca profil organizacji pożytku publicznego.

Wolontariat osobisty

Ta kategoria dotyczy działań wolontariackich, które pracownik podejmuje z własnej inicjatywy. Mimo że to nie firma je organizuje, pracodawca wciąż może je wspierać. Wolontariat osobisty może być uznany za wolontariat pracowniczy wtedy gdy firma udziela wsparcia, a pracownik decyduje się z niego skorzystać.

Wolontariat zespołowy

Wolontariatem zespołowym nazywamy te działania pomocowe i społeczne, które pracownicy organizują jako grupa. Wsparcie pracodawcy może polegać tutaj między innymi na finansowaniu czy tworzeniu konkursu z grantami, podczas gdy zespół wybiera kierunek działań i dopina współpracę z partnerem społecznym (daną organizacją). Czasem do takiej grupy dołączają również członkowie rodzin pracowników, zwłaszcza gdy program wolontariatu pracowniczego realizowany jest po godzinach pracy.

Zbiórki pracownicze

W przypadku zbiórek pracowniczych pracodawca może przyjąć rolę organizatora albo po prostu zezwolić na to, żeby pracownicy zorganizowali taką inicjatywę na terenie firmy. Co ciekawe, do zbiórek pracowniczych wliczyć można również zbiórki krwi, czyli honorowe krwiodawstwo. Przepisy dotyczące zbiórek znajdziesz w ustawie z dnia 14 marca 2014 r. o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych. Pamiętaj jednak, że nie każda zbiórka pracownicza jest zbiórką publiczną. Przepisy wyłączają z tej kategorii zbiórki koleżeńskie organizowane w zakładach pracy.

Mentoring i wsparcie indywidualne

To forma wsparcia, która polega przede wszystkim na udzielaniu darmowych porad, szkoleniu czy mentoringu. Nie przyjęła się jeszcze na stałe w Polsce, chociaż za granicą częściej można spotkać podobne inicjatywy, w ramach których wolontariusz w regularnych odstępach czasu pracuje z drugą osobą i wspiera w zdobywaniu wiedzy czy rozwiązywaniu problemów.

Aktywność w miejscu pracy

Zazwyczaj inicjatywy związane z popularyzacją określonych zawodów nie są uznawane za wolontariat pracowniczy, chociaż posiadają niektóre jego cechy. Takie działania dotyczą najczęściej sytuacji, kiedy wybrana osoba lub grupa osób dostaje krótki staż albo możliwość przebywania w miejscu pracy i zapoznania się ze specyfiką zawodu.

Zespoły zarządzające i rady powiernicze

Za wolontariat pracowniczy można też uznać sytuację, w której pracownik zasiada w organach zarządzających i kontrolnych organizacji pozarządowych i pomaga w działaniach strategicznych. Liczą się tutaj również kluby, koła, komitety czy związki. Zwykle jednak tego rodzaju działalność nie wymaga od pracodawcy wsparcia, a obie strony są zobowiązane do unikania konfliktu interesów.

💡 Przeczytaj też: Gap year – podróże, wolontariat, rozwój. Jak maksymalnie wykorzystać roczną przerwę w nauce lub pracy?

Jak zrealizować wolontariat pracowniczy w praktyce?

Jeżeli zależy Ci na tym, żeby wolontariat pracowniczy w Twojej firmie nie tylko się odbył, ale także przyniósł korzyści wszystkim zaangażowanym osobom, musisz postawić na dobrą organizację.

Realizacja wolontariatu pracowniczego krok po kroku

Krok 1. Wybierz inicjatywę

Zdecyduj się, jaki cel chcesz wspierać. Najlepiej, żeby miał związek z wartościami firmy i dotyczył lokalnych problemów w miejscu, w którym działasz. Jednocześnie ważne jest też, by o zdanie zapytać pracowników i wziąć pod uwagę zarówno ich kompetencje, jak i preferencje.

Krok 2. Znajdź partnera społecznego

Wybierz podmiot, któremu chcesz udzielić wsparcia. Zorganizowana forma pomocy powinna mieć na względzie rzeczywiste potrzeby takiego podmiotu. Partnerem społecznym może być organizacja działająca dla dobra publicznego. Szczególne wymagania dla takich podmiotów określa ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Krok 3. Zdecyduj o formie wsparcia

Możesz wspierać wolontariat pracowniczy na różne sposoby, niekoniecznie ograniczając się do jednego. Najpopularniejsze formy wsparcia to:

• finansowanie – wyznaczenie określonego budżetu na działania wolontariackie,

• wsparcie rzeczowe – pozwolenie na korzystanie z firmowej przestrzeni, zasobów, sprzętów itd.,

• udostępnienie czasu pracowników – przeznaczenie części czasu pracy (godzin lub dni) na wykonywanie zadań związanych z wolontariatem.

Krok 4. Wyznacz odpowiedzialne osoby

Zdecyduj, kto zarządza budżetem, a kto koordynuje zadania. Powinna także być wskazana osoba, która kontaktuje się z partnerem społecznym. To ważne, aby rozdzielić role i przydzielić zadania według kompetencji.

Krok 5. Zadbaj o jasne zasady

Poinformuj pracowników z wyprzedzeniem o planowanych działaniach, pozwól im się zapoznać z warunkami uczestnictwa i zatroszcz się o kwestie bezpieczeństwa oraz ubezpieczenia wolontariuszy.

Krok 6. Nadzoruj wykonanie

Regularnie nadzoruj, czy zadania są wykonywane, a pracownicy są w stanie balansować między pracą na rzecz firmy i wolontariatem. Monitoruj budżet. Jeśli wolontariat ma formę zaplanowanej akcji, dokładnie opracuj przebieg wydarzenia i upewnij się, że na miejscu jest ktoś, kto udzieli wsparcia.

Krok 7. Zbierz wnioski

Wzmianka w mediach społecznościowych nie powinna być wszystkim, co zostanie po wolontariacie pracowniczym. Sprawdź, jak akcja wpłynęła na pracowników, kulturę organizacyjną i reputację firmy. Czy udało się połączyć pracę z wolontariatem? Pracownicy odczuwają satysfakcję czy zmęczenie? Czy udało się osiągnąć cel społeczny i wspomóc organizację lub jej podopiecznych? Zbierz te dane, aby przy następnej inicjatywnie nie powtórzyć błędów.

Wolontariat pracowniczy w Polsce – w jakie inicjatywy angażują się rodzime firmy?

Forum Odpowiedzialnego Biznesu w 2019 roku przeprowadziło badania, z których wynikało, że około 16% dużych firm w Polsce angażuje się w wolontariat pracowniczy. Inicjatywy takie wciąż są bardziej popularne w międzynarodowych korporacjach, jednak mimo wszystko da się znaleźć pozytywne przykłady wśród rodzimych firm lub ich polskich oddziałów. Oto kilka z nich.

• LPP – Firma otrzymała nagrodę Pracodawcy Godnego Zaufania w kategorii Wolontariat. W samym 2024 roku pracownicy brali udział chociażby w akcjach takich jak „Sklep bez Paragonu”, „Akcja Stylizacja”, pomoc w schronisku „Promyk” czy szycie poduszek dla Fundacji 3Maliny.

• KGHM Polska Miedź – Aż 5 inicjatyw tej firmy zostało wyróżnionych w raporcie „Odpowiedzialny biznes w Polsce. Dobre praktyki”. Świetnym przykładem działalności jest tutaj „Pączek ze Szlachetnym Nadzieniem", czyli połączona ze zbiórką akcja na rzecz leczenia i rehabilitacji dzieci związanych z miedziową społecznością.

• PZU – W 2025 roku wolontariusze wspierali kompetencje cyfrowe dzieci i seniorów. Na działania społeczne firma łącznie poświęciła 5 490 godzin.

Jeśli więc potrzebujesz dodatkowej inspiracji, możesz spokojnie wzorować część działań na tych właśnie przykładach.

💡 Przeczytaj też: Najpopularniejsze języki programowania: które warto poznać?

Wolontariat pracowniczy – najczęściej zadawane pytania

Czym się różni wolontariat pracowniczy od zwyczajnego wolontariatu?

Wolontariat pracowniczy różni się od wolontariatu realizowanego we własnym zakresie przede wszystkim udziałem pracodawcy, jego inicjatywą lub przynajmniej wsparciem. Obie formy zakładają nieodpłatność oraz dobrowolność.

Kim jest partner społeczny?

W kontekście wolontariatu pracowniczego partnerem społecznym nazywamy organizację pozarządową (NGO), z którą firma współpracuje w ramach działań dobroczynnych. Pracodawca zapewnia wolontariuszy, a partner wskazuje realną potrzebę, którą pracownicy mogą zrealizować.

Czy wolontariat pracowniczy jest obowiązkowy?

Nie, wolontariat pracowniczy nie jest obowiązkowy. Z definicji wolontariatu wynika jego dobrowolność, a pracodawca nie może wydać polecenia służbowego, które wymagałoby udziału w działaniach dobroczynnych.

Czy wolontariat pracowniczy odbywa się w godzinach pracy?

Niekoniecznie. Wolontariat pracowniczy może odbywać się w godzinach pracy, jednak nie musi tak być. Pracodawca może udzielić dodatkowego dnia wolnego w zamian za udział w akcji po godzinach pracy lub zafundować grant, który umożliwi wolontariuszom działania dobroczynne poza pracą.

Czy pracownik otrzymuje wynagrodzenie za wolontariat pracowniczy?

Jeżeli wolontariat pracowniczy odbywa się w godzinach pracy, wolontariusz często zachowuje prawo do normalnego wynagrodzenia za przepracowany czas. Zależy to jednak od indywidualnych ustaleń z pracodawcą. Poza godzinami pracy wolontariusz nie otrzymuje wynagrodzenia, chociaż firma może zrekompensować poświęcony czas w inny sposób.

Źródła:

• Wolontariat i aktywność społeczna w Polsce 2020-2024 – raport Narodowego Instytutu Wolności
  https://niw.gov.pl/wp-content/uploads/2026/05/Wolontariat-i-aktywnosc-spoleczna-w-Polsce-2020-2024.pdf

• Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20030960873/T/D20030873L.pdf

• Wskazówki Forum Odpowiedzialnego Biznesu
  https://odpowiedzialnybiznes.pl/hasla-encyklopedii/wolontariat-pracowniczy/