Czy urlop wychowawczy jest płatny?

Zastanawiasz się, czy można otrzymać wynagrodzenie podczas urlopu wychowawczego? Ten rodzaj urlopu pozwala rodzicom i opiekunom poświęcić czas na opiekę nad dzieckiem, ale w przeciwieństwie do urlopów macierzyńskiego czy rodzicielskiego, nie jest to urlop płatny. W artykule wyjaśniamy, jakie świadczenia przysługują w czasie urlopu wychowawczego, jakie prawa z niego wynikają oraz jak można połączyć go z pracą lub zasiłkiem wychowawczym.

Czym jest urlop wychowawczy?

Urlop wychowawczy to bezpłatny urlop udzielany pracownikowi w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Przysługuje rodzicom oraz opiekunom prawnym na określonych zasadach i ma na celu umożliwienie im poświęcenia czasu na wychowanie dziecka w pierwszych latach jego życia.

Prawo do urlopu wychowawczego ma pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy – co ważne, wliczają się też poprzednie okresy zatrudnienia, a nie tylko staż pracy u obecnego pracodawcy. Ten rodzaj urlopu może trwać maksymalnie 36 miesięcy na każde dziecko, ale nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 6. roku życia. Urlop wychowawczy można wykorzystać maksymalnie w 5 częściach.

Z urlopu wychowawczego mogą korzystać oboje rodzice (także jednocześnie), ale jeden rodzic ma obowiązek wykorzystać co najmniej 1 miesiąc z przysługującej puli 36 miesięcy.

Czy urlop wychowawczy jest płatny?

Urlop wychowawczy jest bezpłatny – pracownik w tym czasie nie otrzymuje wynagrodzenia. W przeciwieństwie do tego pozostałe rodzaje urlopów dla rodziców są płatne.

Urlop macierzyński (trwający od 20 do nawet 37 tygodni, w zależności od liczby urodzonych dzieci) jest w pełni płatny, a kwota wynagrodzenia jest obliczana na zasadach zasiłku macierzyńskiego, który wynosi około 100% podstawy wymiaru zasiłku. Na takich samych zasadach jest płatny urlop tacierzyński (część urlopu macierzyńskiego przekazana ojcu). Z kolei urlop ojcowski to 2 tygodnie, które przysługują wyłącznie ojcu i jest on w pełni płatny na zasadach zasiłku macierzyńskiego.

Urlop rodzicielski (41 lub 43 tygodnie w zależności od liczby urodzonych dzieci) również jest płatny w formie zasiłku rodzicielskiego, którego wysokość jest podobna do macierzyńskiego i stanowi około 80-100% podstawy wymiaru zasiłku w zależności od sposobu podziału urlopu między rodzicami.

Podsumowując, płatne urlopy dla rodziców w Polsce to urlop macierzyński, rodzicielski, ojcowski i tacierzyński, które są wypłacane na zasadach zasiłków (w wysokości od około 80% do 100% wynagrodzenia), natomiast urlop wychowawczy jest bezpłatny.

Szukasz pracy? Przejrzyj najciekawsze ogłoszenia na Asistwork!

Zasiłek wychowawczy

Osoby korzystające z bezpłatnego urlopu wychowawczego mogą ubiegać się o specjalny zasiłek wychowawczy, który przysługuje rodzinom o niskim dochodzie i jest dodatkiem do zasiłku rodzinnego. Miesięczny dochód na osobę nie może przekraczać 674 zł, a w przypadku dziecka z orzeczoną niepełnosprawnością próg ten wzrasta do 764 zł. Wysokość samego zasiłku wychowawczego to 400 zł miesięcznie.

Zasiłek wychowawczy wypłacany jest przez ośrodek pomocy społecznej lub urząd gminy/miasta za okres urlopu wychowawczego, a składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe) są opłacane z budżetu państwa przez okres korzystania z tego urlopu. Rodzice muszą złożyć odpowiedni wniosek o zasiłek wychowawczy, potwierdzający korzystanie z urlopu wychowawczego.

Komu przysługuje urlop wychowawczy?

Urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi – mamie, tacie albo opiekunowi prawnemu dziecka, który jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i ma co najmniej 6 miesięcy stażu pracy (do tego stażu wliczają się wszystkie poprzednie okresy zatrudnienia, nie tylko u obecnego pracodawcy). Może z niego skorzystać każdy z rodziców osobno albo oboje jednocześnie. Warunkiem jest to, że urlop ma być przeznaczony na osobistą opiekę nad dzieckiem.

Co ważne, można go wykorzystać do czasu ukończenia przez dziecko 6. roku życia. W przypadku dziecka niepełnosprawnego przysługuje drugi, dodatkowy urlop wychowawczy w wymiarze kolejnych 36 miesięcy, który musi być wykorzystany do ukończenia przez dziecko 18. roku życia.

Ile trwa urlop wychowawczy?

Urlop wychowawczy trwa maksymalnie 36 miesięcy, czyli 3 lata, i przysługuje łącznie obojgu rodzicom/opiekunom dziecka. Każdy z rodziców musi wykorzystać przynajmniej 1 miesiąc tego urlopu – jeden rodzic może więc skorzystać maksymalnie z 35 miesięcy, a drugi z co najmniej 1 miesiąca. Istnieją wyjątki – jeśli jeden z rodziców zmarł lub został pozbawiony władzy rodzicielskiej, wtedy drugi rodzic dziecka może wykorzystać cały urlop, czyli 36 miesięcy.

Urlop wychowawczy można wykorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. W przypadku dziecka z orzeczoną niepełnosprawnością okres ten może być wydłużony i trwać do 18. roku życia dziecka. Sam urlop wychowawczy w przypadku dziecka z niepełnosprawnością może trwać do 72 miesięcy.

Jak złożyć wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego?

Aby złożyć wniosek o urlop wychowawczy, należy przygotować wniosek pisemny (papierowy lub elektroniczny) skierowany do pracodawcy, który zawiera:

• imię i nazwisko pracownika,

• imię i nazwisko dziecka, na które ma być udzielony urlop wychowawczy,

• wskazanie okresu, na jaki urlop ma być udzielony (daty rozpoczęcia i zakończenia),

• informacje o dotychczas wykorzystanym urlopie wychowawczym na to dziecko,

• określenie liczby części urlopu, z jakich wcześniej skorzystano.

Do wniosku należy dołączyć dokumenty, których pracodawca może wymagać, jak np. odpis aktu urodzenia dziecka czy oświadczenie drugiego rodzica dotyczące korzystania z urlopu wychowawczego. Co istotne, wniosek powinien być złożony co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu wychowawczego. W zależności od organizacji pracy w danym zakładzie wniosek o urlop wychowawczy można złożyć osobiście, listownie lub elektronicznie w systemie kadrowym.

Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika, jeśli ten spełnia wymogi formalne i złożył wniosek w odpowiednim terminie.

Okres urlopu wychowawczego a staż pracy

Okres urlopu wychowawczego wlicza się do stażu pracy. Oznacza to, że czas korzystania z urlopu wychowawczego jest uwzględniany jako okres zatrudnienia, co ma wpływ na uprawnienia pracownicze, takie jak prawo do urlopu wypoczynkowego, odpraw czy innych świadczeń zależnych od stażu pracy. W praktyce oznacza to, że choć za czas urlopu wychowawczego pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia, to nie traci ciągłości zatrudnienia.

Urlop wychowawczy a składki ZUS

W przypadku urlopu wychowawczego składki ZUS są odprowadzane, ale nie przez pracodawcę, tylko finansuje je budżet państwa. Składki obejmują ubezpieczenia emerytalne, rentowe oraz zdrowotne. Podstawę wymiaru składek stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 12 miesięcy przed urlopem, przy czym podstawa ta w 2025 roku nie może być wyższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (5203,80 zł) i nie niższa niż 75% minimalnego wynagrodzenia (3499,50 zł).

Urlop wychowawczy a emerytura

Urlop wychowawczy jest wliczany do stażu pracy, co oznacza, że uwzględnia się go przy ustalaniu prawa do emerytury. Zgodnie z przepisami, okres urlopu wychowawczego jest traktowany jako okres składkowy, co oznacza, że mimo iż nie otrzymuje się wynagrodzenia ani zasiłku, to składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe są opłacane przez państwo za pośrednictwem ZUS. Maksymalnie można zaliczyć do stażu pracy 3 lata urlopu wychowawczego na każde dziecko.

Składki emerytalne za ten czas nie są opłacane przez pracownika ani pracodawcę, lecz przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Składki te są jednak niższe niż standardowe, ponieważ podstawa wymiaru składek podczas urlopu wychowawczego jest ograniczona i opiera się na prognozowanym przeciętnym wynagrodzeniu.

Z tego powodu, choć urlop wychowawczy zwiększa łączny okres pracy, który decyduje o nabyciu prawa do emerytury, to jego wpływ na wysokość samej emerytury jest ograniczony w porównaniu z aktywną pracą zarobkową, kiedy składki są wyższe.

Czy na wychowawczym przysługuje urlop wypoczynkowy?

W okresie urlopu wychowawczego pracownik nie nabywa prawa do urlopu wypoczynkowego. Oznacza to, że jeśli przez jakiś czas w roku pracownik jest na urlopie wychowawczym, to traci prawo do części urlopu wypoczynkowego za ten okres. Po powrocie z urlopu wychowawczego w trakcie roku urlop wypoczynkowy nalicza się proporcjonalnie do czasu, który pracownik jeszcze przepracuje w tym roku.

Czy można zrezygnować z urlopu wychowawczego?

Tak, można zrezygnować z urlopu wychowawczego. Pracownik ma prawo wrócić do pracy z urlopu wychowawczego wcześniej, niż planował, ale musi zgłosić to pracodawcy na co najmniej 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy. Jeśli pracodawca nie może go zatrudnić na dotychczasowym stanowisku, musi zapewnić inne równorzędne stanowisko i wynagrodzenie nie niższe niż przed urlopem.

Czy można pracować na urlopie wychowawczym?

Pracownik na urlopie wychowawczym ma prawo podjąć pracę zarobkową zarówno u dotychczasowego, jak i innego pracodawcy. Nie ma przy tym znaczenia forma zatrudnienia – można podjąć pracę na umowę o pracę, umowę zlecenie lub inną działalność zarobkową. Jednakże praca nie może kolidować z osobistą opieką nad dzieckiem, która jest głównym celem urlopu wychowawczego. Można także łączyć urlop wychowawczy z nauką i szkoleniami, które nie kolidują z opieką nad dzieckiem.

Pracownik nie musi informować pracodawcy udzielającego urlopu o podjęciu pracy u innego pracodawcy ani prosić o jego zgodę. Jednak pracodawca udzielający urlopu może cofnąć urlop wychowawczy, jeśli ustali, że pracownik zaprzestał trwałe sprawowania opieki nad dzieckiem.

Pracownik, który podejmuje pracę w trakcie urlopu wychowawczego (czy to u dotychczasowego, czy innego pracodawcy), podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym z tytułu tej pracy.

Wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy

Wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy jest formalnym dokumentem, przez który pracownik, najczęściej uprawniony do urlopu wychowawczego, zwraca się do pracodawcy z prośbą o zmniejszenie liczby godzin pracy. Pracownik może zażądać obniżenia wymiaru czasu pracy do co najmniej połowy pełnego etatu na okres, w którym mógłby korzystać z urlopu wychowawczego. Pracodawca ma obowiązek uwzględnić taki wniosek.

Wniosek powinien zawierać dane pracownika, imię i nazwisko dziecka, okres obniżenia wymiaru czasu pracy oraz wskazanie, do jakiego wymiaru czasu pracy pracownik chce przejść. Powinien być złożony na co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem pracy w obniżonym wymiarze. Obniżenie wymiaru czasu pracy wpływa na wysokość wynagrodzenia i wymiar urlopu wypoczynkowego.

Urlop wychowawczy 2025 – to warto wiedzieć!

✅ Urlop wychowawczy to bezpłatny urlop dla pracownika brany w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Przysługuje rodzicom i opiekunom prawnym zatrudnionym co najmniej 6 miesięcy.

✅ Maksymalna długość urlopu wynosi 36 miesięcy na każde dziecko, w 5 częściach, do ukończenia przez dziecko 6 lat. Każdy rodzic musi wykorzystać przynajmniej 1 miesiąc urlopu.

✅ Urlop wychowawczy jest bezpłatny, ale można ubiegać się o zasiłek wychowawczy dla rodzin o niskim dochodzie.

✅ Choć urlop wychowawczy jest bezpłatny, to daje inne prawa pracownikowi:

• Wlicza się do stażu pracy, co wpływa na prawo do urlopu wypoczynkowego, odpraw i innych świadczeń zależnych od stażu.

• Składki emerytalne, rentowe i zdrowotne są opłacane przez państwo, co wlicza się do okresu składkowego na emeryturę.

• Pracownik zachowuje ciągłość zatrudnienia oraz prawo do powrotu do pracy na to samo lub równorzędne stanowisko po zakończeniu urlopu.