Jak uzyskać urlop tacierzyński — Krok po kroku

Przez ostatnie dziesięciolecia rola ojca w życiu rodzinnym uległa znaczącej zmianie. Dzisiaj coraz częściej podkreśla się jego niezastąpioną rolę w wychowaniu młodego potomka. Sam rynek pracy uległ pod tym względem sporym przemianom przez ostatnie lata, dając ojcom więcej możliwości do aktywnego uczestniczenia w wychowaniu dziecka — między innymi za sprawą urlopu tacierzyńskiego. Jest to szczególnie nieocenione w czasach, kiedy oboje rodziców podejmuje się pracy zarobkowej i chce rozwijać swoją karierę zawodową, a jednocześnie być zaangażowanym w życie dziecka rodzicem. Dlatego, aby sprostać tym wyzwaniom, coraz więcej ojców decyduje się na czynny udział w opiece nad dzieckiem od najwcześniejszych etapów jego życia, aby miało prawidłowe wzorce do rozwoju. Jeśli Ty również chciałbyś być obecnym ojcem w życiu swojej pociechy, dowiedz się, na jakich zasadach pracodawca może udzielić Ci urlopu tacierzyńskiego, czym różni się on od urlopu ojcowskiego oraz komu przysługuje urlop ojcowski a komu tacierzyński.

W niniejszym artykule zostaną poruszone między innymi następujące zagadnienia:

• Czym jest urlop tacierzyński i komu przysługuje;

• Ile trwa urlop tacierzyński;

• Czy urlop tacierzyński jest płatny i jakie wynagrodzenie przysługuje ojcu po jego przyznaniu;

• Kiedy można wziąć urlop tacierzyński zamiast urlopu macierzyńskiego;

• Różnice pomiędzy urlopem tacierzyńskim a ojcowskim;

• Jakie prawa przysługują ojcu w trakcie trwania urlopu tacierzyńskiego;

• Na jakich zasadach przyznaje się ojcu dziecka urlop tacierzyński;

• Jakie dokumenty są wymagane do uzyskania urlopu tacierzyńskiego;

• Jak wygląda procedura składania wniosku o urlop tacierzyński;

• Czy pracodawca może odmówić pracownikowi przyznania urlopu tacierzyńskiego;

• Czy urlop tacierzyński można łączyć z innymi formami urlopu rodzicielskiego.

Czym jest urlop tacierzyński i komu przysługuje?

Urlop tacierzyński jest współdzielony z urlopem macierzyńskim i przysługuje jedynie ojcom zatrudnionym na umowę o pracę. Mogą skorzystać z niego ojcowie, którzy regularnie płacą składki na ubezpieczenie zdrowotne bez opóźnień i zaniechań przez okres co najmniej 90 dni, więc może przysługiwać także ojcom prowadzącym własną działalność gospodarczą. W Kodeksie Pracy nie ma wzmianki o urlopie tacierzyńskim, gdyż jest on potoczną nazwą na niewykorzystany w pełni urlop macierzyński, którego część przejmuje ojciec dziecka (nawet, jeśli rodzice są po rozwodzie). Warto także podkreślić, że udzielenie urlopu tacierzyńskiego i macierzyńskiego przysługuje także małżeństwom, które zdecydowały się na adopcję dziecka lub dzieci.

Urlop tacierzyński może zostać przyznany w przypadku, kiedy matka dziecka korzystająca z urlopu macierzyńskiego postanowi zakończyć go wcześniej bądź z powodów zdrowotnych lub śmierci matki nie zostanie w pełni wykorzystany. Wtedy ojciec dziecka może z niego skorzystać. Należy jednak zaznaczyć, że jeśli matka dziecka jest osobą bezrobotną bądź zatrudnioną na umowę zlecenie czy o dzieło, a więc nie nabyła ona prawa do urlopu macierzyńskiego, ojciec również nie zyskuje prawa do odbycia urlopu tacierzyńskiego, gdyż jest on dzielony z matką dziecka i tylko w momencie, kiedy ta zgodzi się wcześniej zakończyć urlop macierzyński i zrezygnuje z pobierania zasiłku macierzyńskiego. Warto pamiętać, że planowanym rozpoczęciem urlopu będzie dzień następujący po ostatnim dniu okresu urlopu macierzyńskiego wykorzystanego przez matkę.

Ile trwa urlop tacierzyński?

Każdej matce zatrudnionej na umowę o pracę lub prowadzącej własną działalność gospodarczą, jeśli opłaca regularnie składki zdrowotne, przypada 20 tygodni urlopu macierzyńskiego, z którego od dnia porodu 14 dni musi wykorzystać obowiązkowo. Z kolei wymiar urlopu tacierzyńskiego może maksymalnie sięgnąć 6 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przez matkę lub począwszy od dnia adopcji dziecka. Nawet jeśli matka nie wykorzysta więcej, niż 6 tygodni urlopu, jaki jej przysługuje, ojciec nie może otrzymać więcej, zaś niewykorzystany czas przepada.

Kiedy można skorzystać z dłuższego urlopu tacierzyńskiego?

Jednak warto zaznaczyć, że sytuacja dotycząca długości trwania tacierzyńskiego zmienia się w przypadku ciąży mnogiej lub adopcji więcej, niż jednego dziecka i prezentuje się następująco:

• 17 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci w jednym porodzie bądź ich do adopcji;

• 19 tygodni w przypadku urodzenia trojga dzieci w jednym porodzie bądź przyjęcia ich adopcji;

• 21 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci w jednym porodzie bądź przyjęcia ich do adopcji;

• 23 tygodnie w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci w jednym porodzie bądź przyjęcia ich do adopcji.

W wyjątkowych sytuacjach ojciec może skorzystać z dłuższego urlopu tacierzyńskiego, który sięga nawet 12 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka. Związane jest to z okolicznościami, kiedy po wykorzystaniu co najmniej 8 tygodni czasu trwania urlopu po porodzie i rezygnacji matki z zasiłku macierzyńskiego, jeśli ma ona orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Także w przypadku niemożności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, gdy matka dziecka przebywa w szpitalu bądź innym ośrodku leczniczym, może złożyć do pracodawcy wniosek o udzielenie urlopu na rzecz ojca dziecka w wymiarze wyższym, niż 6 tygodni na czas przebywania matki w zakładzie leczniczym.

Również jeśli matka dziecka umrze w trakcie przebywania na urlopie macierzyńskim, cały pozostały czas jego trwania przysługuje ojcu wychowującemu dziecko. Warto zaznaczyć, że czas ten liczy się od następnego dnia, licząc od dnia zgonu matki.

Ostatnią sytuacją, w której ojcu przysługuje dłuższy urlop tacierzyński, ma miejsce w przypadku porzucenia dziecka przez matkę w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego. Należy wtedy zgłosić wniosek o wykorzystanie przez ojca pozostałej części urlopu macierzyńskiego przypadającego matce na rzecz sprawowania opieki nad dzieckiem przez ojca, ale nie wcześniej, niż po wykorzystaniu przez matkę dziecka 8 tygodni urlopu macierzyńskiego.

Czy urlop tacierzyński jest płatny?

Urlop tacierzyński jest urlopem płatnym, którego wynagrodzenie opłacane jest przez ZUS, który jest tym samym podmiotem opłacającym urlop macierzyński. Kwota wypłacana na takie urlopy przez ZUS nazywa się zasiłkiem macierzyńskim (dla matki dziecka) oraz analogicznie zasiłkiem tacierzyńskim (lub zasiłkiem macierzyńskim dla ojca).

Zastanawiając się, jakie wynagrodzenie przysługuje ojcu po przyznaniu urlopu tacierzyńskiego, należy pamiętać, że wynosi ono 100% podstawy wymiaru zasiłku stanowiącego wartość średniego wynagrodzenia wypłacanego przez ostatnie 12 miesięcy przed skorzystaniem z urlopu (tak samo, jak w przypadku urlopu macierzyńskiego, co jest określone w Ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa).

Kiedy można wziąć urlop tacierzyński zamiast urlopu macierzyńskiego?

W nielicznych sytuacjach można dopuścić do wzięcia urlopu tacierzyńskiego zamiast macierzyńskiego. Ma to miejsce w sytuacji, kiedy matka z powodów zdrowotnych trafi do szpitala lub innego zakładu leczniczego i nie ma możliwości sprawowania opieki nad dzieckiem. Również w sytuacji, kiedy dojdzie do zgonu matki dziecka po porodzie lub tuż po przysposobieniu dziecka — wtedy ojciec wychowujący dziecko samotnie może skorzystać z urlopu tacierzyńskiego. Podobna sytuacja ma miejsce, kiedy dojdzie do porzucenia dziecka przez matkę — wtedy na pisemny wniosek pracownika można udzielić większy wymiar urlopu. Także, gdy matka posiada orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji, ojciec wychowujący dziecko może również otrzymać urlop zamiast matki.

Urlop tacierzyński a urlop ojcowski — Różnice

Warto zaznaczyć, że urlop ojcowski nie jest tym samym, co tacierzyński. Jest regulowany przez art. 182 Kodeksu Pracy. Podobnie, jak w przypadku tacierzyńskiego, urlop ojcowski przysługuje pracownikom zatrudnionym na umowę o pracę, niezależnie od wymiaru zatrudnienia. Dlatego przysługuje również mężczyźnie zatrudnionemu na niepełny etat, który sprawuje opiekę nad dzieckiem do 12 miesiąca życia (nawet w przypadku rozwodu z jego matką). Należy jednak zaznaczyć, że urlop ojcowski nie przysługuje mężczyznom pozbawionym praw rodzicielskich, nie są uprawnieni do kontaktów z dzieckiem bądź go nie utrzymują. Udzielenie urlopu ojcowskiego dotyczy także adopcyjnego ojca dziecka, które nie ukończyło jeszcze 7 roku życia. Termin rozpoczęcia urlopu ojcowskiego w przypadku adopcji liczony jest od dnia uprawomocnienia postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka.

Prawo do urlopu ojcowskiego zyskuje mężczyzna niezależnie od części urlopu macierzyńskiego i nie jest zależny od faktu pobierania zasiłku macierzyńskiego przez matkę. Za urlop ojcowski przysługuje 100% podstawy wymiaru zasiłku.

O ile wymiar urlopu tacierzyńskiego wynosi do 6 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie przez matkę i jest częścią urlopu macierzyńskiego przypadającego ojcu, o tyle wymiar urlopu ojcowskiego wynosi 14 dni (10 dni roboczych z wliczeniem weekendów oraz świąt). Można wykorzystać go jednorazowo bądź podzielić na tygodniowy i wykorzystać urlop ojcowski w dwóch oddzielnych terminach. Warto pamiętać, że ani urlop ojcowski, ani tacierzyński nie wpływają na wymiar długości urlopu wypoczynkowego.

Kolejną różnicą jest to, że wniosek o urlop ojcowski należy zgłosić w okresie 7 dni przed jego wykorzystaniem, zaś tacierzyński na 14 dni przed jego rozpoczęciem. Zarówno podczas trwania urlopu ojcowskiego, jak i tacierzyńskiego, pracodawca nie może zwolnić pracownika, a po jego powrocie musi zatrudniać go na wcześniej zajmowanym przez niego stanowisku.

Jakie prawa przysługują ojcu podczas urlopu tacierzyńskiego?

Jednym z praw związanym z urlopem tacierzyńskim jest to, że w trakcie jego trwania nie można zostać zwolnionym przez pracodawcę, zaś po powrocie musi on zapewnić powrót na zajmowane wcześniej przez pracownika stanowisko. Ma on również prawo do skorzystania z urlopu, jeśli matka nie pracuje i nie jest ubezpieczona w następujących sytuacjach:

• zgon matki dziecka;

• porzucenie dziecka przez matkę;

• niemożność sprawowania przez matkę osobistej opieki nad dzieckiem ze względu na orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji;

• podjęcie zatrudnienia na co najmniej połowę etatu przez matkę nieposiadającą tytułu do objęcia ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa — w takim wypadku czas trwania tacierzyńskiego obejmuje okres zatrudnienia matki aż do momentu wyczerpania wymiaru 20 tygodni.

Zasady przyznawania urlopu tacierzyńskiego

W celu przekierowania części urlopu macierzyńskiego przypadającego matce ojcu dziecka należy przygotować odpowiednie dokumenty, które zostaną przełożone w miejscach pracy obojga rodziców zatrudnionych na umowę o pracę (lub prowadzących własną działalność gospodarczą odprowadzając jednocześnie regularnie składki zdrowotne). Wniosek pracownika musi być złożony w terminie 14 dni przed planowanym dniem rozpoczęcia odbywania urlopu w formie papierowej bądź elektronicznej i powinien zawierać dokumenty określone w Rozporządzeniu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 maja 2023 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dotyczących takich wniosków.

Dokumenty wymagane do uzyskania urlopu tacierzyńskiego

Przed rozpoczęciem przez ojca urlopu tacierzyńskiego, zarówno matka, jak i ojciec dziecka muszą złożyć następujące dokumenty w swoich miejscach zatrudnienia dotyczące wykorzystania części urlopu macierzyńskiego przez ojca. W przypadku kobiety będzie to:

• wniosek z wyszczególnioną datą, od kiedy rezygnuje ona z uprawnień matki dziecka do pobierania zasiłku macierzyńskiego, jeżeli nie jest zatrudniona na umowie o pracę bądź prowadzi własną działalność gospodarczą, w której regularnie odprowadzała składki zdrowotne przez okres co najmniej ostatnich 12 miesięcy;

• zaświadczenie od pracodawcy o zaprzestaniu korzystania przez pracownicę z zasiłku macierzyńskiego w przypadku, kiedy jest zatrudniona, a zasiłek macierzyński finansowany jest z ZUS;

• druki ZUS-3, ZUS Z-3b lub ZUS Z-3a;

• oświadczenie matki, na którym widnieje data, począwszy, od której ojciec rozpocznie korzystanie z jej uprawnień do pobierania zasiłku macierzyńskiego.

Z kolei mężczyzna, który chce złożyć wniosek o przyznanie urlopu tacierzyńskiego, powinien skompletować następujące dokumenty:

• skrócony odpis aktu urodzenia dziecka lub kopię potwierdzoną za zgodność z oryginałem, którą potwierdza ZUS lub płatnik składek, zaś w przypadku dziecka urodzonego za granicami kraju — zagraniczny akt urodzenia;

• zaświadczenie od płatnika zasiłku z zawartymi informacjami o pobieranym przez matkę dziecka zasiłku macierzyńskim;

• oświadczenie ojca o dacie przerwania działalności pozarolniczej;

• wniosek o udzielenie urlopu z planowaną datą jego rozpoczęcia.

Jak wygląda procedura składania wniosku o urlop tacierzyński?

Napisanie wniosku o udzielenie ojcu urlopu tacierzyńskiego jest proste i powinno zawierać następujące sformułowanie:

"Wniosek o urlop macierzyński dla ojca

Proszę o udzielenie mi urlopu macierzyńskiego, który przejmuję od matki dziecka (wpisac imię i nazwisko matki), to jest od dnia (wpisać datę rozpoczęcia) do dnia (wpisać datę zakończenia)/wyczerpania* tego urlopu w łącznym wymiarze (wpisać liczbę tygodni) tygodni."

We wniosku powinna znaleźć się również data i miejsce jego złożenia, imię i nazwisko ojca, pisemny podpis oraz załączniki w postaci wyżej wymienionych dokumentów. Po wypełnieniu wniosku należy przełożyć go pracodawcy. Co ważne, w przypadku trafienia matki do szpitala bądź innego zakładu leczniczego, wniosek jest rozpatrywany w trybie natychmiastowym, zaś mężczyzna może skorzystać z urlopu bez konieczności czekania 14 dni od daty złożenia przez ojca wniosku. Należy wtedy do niego dołączyć zaświadczenie wystawione przez szpital lub zakład leczniczy o terminie przyjęcia matki.

Czy pracodawca może odmówić urlopu tacierzyńskiego?

Należy pamiętać, że pracodawca nie ma prawa odmówić ojcu przyznania urlopu tacierzyńskiego, ma obowiązek jego przyjęcia, zaś złożony wniosek nie podlega likwidacji pracodawcy w trakcie jego trwania, nie może zostać anulowany. Dotyczy to tylko przyznania takiego urlopu jedynie ojcu wychowującemu dziecko i sprawującego nad nim rzeczywistą opiekę. W przypadku, gdy ojciec nie sprawuje on praw rodzicielskich lub nie posiada uprawnień do kontaktów z dzieckiem.

Ponadto podczas jego trwania, pracodawca nie może zlecić wykonywania ojcu obowiązków służbowych w formie zdalnej — jest to czas, który pracownik całkowicie może przeznaczyć na zajęcie się swoim dzieckiem. Ponadto taki urlop może być wykorzystany jedynie w formie ciągłej, nieprzerwanej, dlatego też pracodawca nie ma prawa zażądać podzielenia go na części czy nakłaniać pracownika do wykonywania obowiązków służbowych w formie zdalnej w wyznaczone dni, gdyż jest to niezgodne z przepisami prawa pracy.

Czy urlop tacierzyński można łączyć z innymi formami urlopu rodzicielskiego?

Tymczasem urlop ojcowski i tacierzyński nie są jedynymi przysługującymi ojcu z racji przyjścia na świat jego potomka — może on również wziąć urlop wychowawczy oraz urlop okolicznościowy na urodzenie dziecka obejmujący 2 dni od momentu złożenia wniosku o urlop okolicznościowy.

Urlopem wychowawczym nazywa się specyficzny rodzaj przerwy od pracy przyznawanej w przypadku, kiedy rodzic wyraża chęć sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem po wykorzystaniu już urlopu rodzicielskiego i macierzyńskiego. Ponadto ze wszystkich rodzajów, to właśnie urlop wychowawczy wykorzystywany jest najpóźniej, licząc od dnia narodzin dziecka i regulowany jest przez specjalne przepisy zawarte w art. 186 Kodeksu Pracy.

Urlop okolicznościowy w wymiarze 2 dni od daty złożenia wniosku pracownika o jego przyznanie przysługuje ojcu na narodziny dziecka i nie stanowi on części urlopu macierzyńskiego.