Czym jest urlop z powodu siły wyższej i kiedy przysługuje?
W 2023 roku, wraz z wprowadzeniem nowych przepisów do Kodeksu pracy, polscy pracownicy zyskali dodatkowe wsparcie w sytuacjach nagłych i nieprzewidzianych, które wymagają ich natychmiastowej interwencji. Mowa o urlopie z powodu siły wyższej, który stanowi istotne zabezpieczenie dla pracownika w przypadku zaistnienia niespodziewanych zdarzeń losowych. W tym artykule przybliżymy, kto, w jakich okolicznościach i w jakim wymiarze może skorzystać z tego urlopu oraz jakie formalności się z tym wiążą.
Urlop z powodu działania siły wyższej – najważniejsze informacje
-
Przysługuje w nagłych i nieprzewidzianych sytuacjach.
-
Dotyczy pracowników zatrudnionych na umowę o pracę.
-
Jest płatny, ale wynagrodzenie za ten czas wynosi 50%.
-
W roku kalendarzowym można skorzystać z 2 dni (lub 16 godzin) takiego urlopu.
-
Niewykorzystany urlop nie przechodzi na kolejny rok.
Urlop siła wyższa – co to?
Urlop z powodu działania siły wyższej przysługuje w sytuacji, gdy nagłe zdarzenie losowe, takie jak choroba czy wypadek, wymaga osobistej i natychmiastowej obecności pracownika.
Najczęściej korzysta się z niego w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych nieplanowanymi wydarzeniami. Tego rodzaju urlop jest przyznawany na wniosek pracownika.
Urlop siła wyższa – od kiedy obowiązuje?
Urlop z powodu siły wyższej to nowa forma urlopu wprowadzona do polskiego Kodeksu pracy 26 kwietnia 2023 roku.
Dodanie nowej formy urlopu do polskiego prawa pracy wynika z implementacji unijnych dyrektyw, które nakładają na państwa członkowskie obowiązek wprowadzenia przepisów umożliwiających pracownikom zatrudnionym na umowę o pracę korzystanie z urlopu w nagłych przypadkach.
Urlop siła wyższa a Kodeks pracy. Jakie są zasady?
Wnioskując o urlop z powodu siły wyższej, należy pamiętać o kilku zasadach, określonych w art. 1481 § 1 Kodeksu pracy. Najważniejszą z nich jest nieprzewidywalność sytuacji – zdarzenie musi być nagłe i wymagające szybkiej interwencji. Przykładem takiego wydarzenia może być wypadek w drodze do pracy, zalanie mieszkania lub choroba bliskiego członka rodziny.
Warto również pamiętać, że urlop z powodu siły wyższej to prawo przysługujące wyłącznie osobom zatrudnionym na umowę o pracę. Osoby pracujące na podstawie umów cywilnoprawnych lub na zasadach B2B nie mogą z niego skorzystać (w takim wypadku pracodawca może oczywiście zgodzić się na dodatkowe dni wolne dla swoich pracowników, jednak nie będzie miał on takiego obowiązku).
Jeśli chcesz zmienić swoją formę zatrudnienia, zobacz ogłoszenia o pracę z obszaru Finanse lub Marketing.
Urlop siła wyższa – powody
Urlop z powodu siły wyższej przysługuje pracownikom w sytuacjach nagłych i nieprzewidzianych, wymagających ich osobistej i natychmiastowej interwencji. Przykłady takich okoliczności to:
-
Nagłe sprawy rodzinne: wypadek lub choroba bliskiego członka rodziny.
-
Zdarzenia losowe: zalanie lub pożar mieszkania, kradzież.
-
Wypadki drogowe: gdy pracownik jest uczestnikiem lub świadkiem kolizji.
Urlop z powodu siły wyższej nie przysługuje, jeśli zdarzenie było przewidziane lub planowane. Przykładem może być wcześniej umówiona wizyta lekarska czy zaplanowany remont mieszkania.
W sytuacjach, gdy pracownik wiedział z wyprzedzeniem o danym zdarzeniu, powinien skorzystać z innego rodzaju urlopu, na przykład urlopu okolicznościowego.
Ile dni urlopu z powodu siły wyższej przysługuje pracownikowi?
Urlop z powodu działania siły wyższej przysługuje pracownikowi w wymiarze 2 dni roboczych w roku kalendarzowym, co odpowiada 16 godzinom. Można z niego skorzystać zarówno w formie dziennej, jak i godzinowej – o sposobie wykorzystania decyduje pracownik, w zależności od swoich potrzeb i rodzaju zdarzenia.
Niewykorzystany urlop tego rodzaju nie przechodzi na kolejny rok.
Dla osób zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy urlop jest ustalany proporcjonalnie do wymiaru ich czasu pracy. Przykładowo, pracownik zatrudniony na pół etatu ma prawo do 1 dnia (8 godzin) urlopu z powodu siły wyższej.
💡Przeczytaj także: Urlop a praca na pół etatu – jak go prawidłowo obliczyć?
Czy urlop z powodu działania siły wyższej jest płatny?
Urlop z powodu siły wyższej jest płatny, ale wynagrodzenie za ten czas wynosi 50% wynagrodzenia pracownika, obliczanego jak stawka za czas urlopu wypoczynkowego (uwzględniając także zmienne składniki wynagrodzenia).
Urlop siła wyższa – wniosek
Aby uzyskać urlop z powodu działania siły wyższej, wymagane jest dopełnienie kilku formalności. Chodzi tu przede wszystkim o złożenie właściwego wniosku, który powinien zawierać:
-
datę oraz miejsce złożenia wniosku,
-
dane pracownika,
-
uzasadnienie,
-
wymiar urlopu oraz sposób jego wykorzystania (godzinowy lub dzienny).
W Kodeksie pracy nie określono formy, w jakiej wniosek o urlop z powodu siły wyższej powinien być złożony. Można to zrobić pisemnie, telefonicznie lub za pomocą wiadomości e-mail w dniu rozpoczęcia urlopu.
Wniosek o taki urlop powinien być złożony przez pracownika najpóźniej w dniu, w którym zamierza z niego skorzystać.
W przypadku wątpliwości warto zapoznać się z regulaminem i procedurami obowiązującymi w firmie.
Często zadawane pytania
Czy pracodawca może odmówić udzielenia urlopu z powodu siły wyższej?
Pracodawca jest obowiązany udzielić zwolnienia z powodu siły wyższej, jeśli pracownik złożył wniosek prawidłowo, a sytuacja, w której się znalazł, kwalifikuje się jako nagła i nieprzewidziana.
Czy urlop siła wyższa przechodzi na kolejny rok?
Urlop z powodu siły wyższej nie przechodzi na kolejny rok. Pracownik ma prawo do wykorzystania 2 dni roboczych (lub 16 godzin) w danym roku kalendarzowym, a niewykorzystany urlop traci ważność z końcem roku.
Urlop siła wyższa – przykłady zastosowania
Urlop z powodu działania siły wyższej przysługuje pracownikom w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych nieprzewidzianą sytuacją, w której jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika.
Do takich sytuacji można zaliczyć chorobę członka rodziny, wypadki oraz zdarzenia losowe, takie jak pożary, powodzie, kradzieże czy awarie w mieszkaniu pracownika.
Urlop siła wyższa – uzasadnienie. Czy trzeba je podawać?
Urlop z tytułu siły wyższej jest przyznawany w przypadku pilnych spraw rodzinnych, gdy jest wymagana niezbędna natychmiastowa obecność pracownika. Konieczne jest więc podanie przyczyny zwolnienia.
Urlop siła wyższa a na żądanie – czym się różnią?
Urlop z tytułu siły wyższej jest przyznawany w sytuacjach, które wymagają natychmiastowej obecności pracownika zatrudnionego na umowę o pracę. Jest więc przeznaczony na zdarzenia nadzwyczajne i nieprzewidziane. Urlop na żądanie przysługuje natomiast pracownikowi w sytuacjach, gdy potrzebuje wziąć urlop nagle, bez podawania konkretnych powodów.
W przypadku urlopu z powodu siły wyższej pracownikowi za czas nieobecności przysługuje stawka w wysokości połowy wynagrodzenia, natomiast urlop na żądanie jest pełnopłatny.
Pracownikowi przysługuje 2 dni (16 godzin) urlopu z tytułu siły wyższej oraz 4 dni urlopu na żądanie, z tym że ten ostatni jest częścią wymiaru urlopu wypoczynkowego (jest odliczany z puli 20 lub 26 dni urlopowych).
Pozostałe wpisy
Pierwsza umowa o pracę – co warto wiedzieć?
Podpisanie pierwszej umowy o pracę to moment, który wielu osobom kojarzy się z prawdziwym wejściem w dorosłość zawodową. W życiu każdej osoby wkraczającej na rynek pracy ten moment budzi mieszankę ekscytacji i niepewności, bo pojawia się mnóstwo pytań: na ile pierwsza umowa o pracę zostanie zawarta, czy można liczyć na urlop już w pierwszym miesiącu, jakie badania trzeba przejść przed podpisaniem dokumentu i co właściwie powinno się w nim znaleźć. W tym artykule odpowiadamy na najczęstsze wątpliwości związane z pierwszą umową o pracę – od kwestii formalnych, przez wynagrodzenie i urlop wypoczynkowy, aż po praktyczne wskazówki dotyczące pierwszego dnia w nowym miejscu pracy.
2026-09-29
Czy można mieć dwie umowy o pracę?
Umowa o pracę kojarzy się ze stabilnością i pracą na rzecz jednej firmy. Jednak obecnie na rynku pracy duże znaczenie ma elastyczność. Nie ma więc nic dziwnego w tym, że ktoś pracuje na więcej niż jednej takiej umowie, czy to dla tego samego czy innego pracodawcy. Warto jednak wiedzieć, jak to dokładnie wygląda. Sprawdź kwestię przepisów, urlopu czy L4!
2026-09-21
Zakaz używania telefonu w pracy – co może, a czego nie może pracodawca?
Telefon komórkowy towarzyszy nam dziś niemal wszędzie – także w miejscu pracy, gdzie potrafi być zarówno cennym narzędziem, jak i największym rozpraszaczem uwagi w ciągu dnia. Nic więc dziwnego, że coraz więcej pracodawców zastanawia się, czy może wprowadzić zakaz używania telefonu w pracy, a pracownicy chcą wiedzieć, na jakich zasadach taki zakaz w ogóle może obowiązywać. Odpowiedź, jak to zwykle bywa w prawie pracy, nie jest jednoznaczna – i to właśnie dlatego warto przyjrzeć się jej dokładnie, zamiast opierać się na intuicji albo praktyce podpatrzonej u innego pracodawcy, która niekoniecznie musi być zgodna z obowiązującymi przepisami.
2026-09-14
Gotowość do pracy – czym jest, kiedy przysługuje wynagrodzenie i co mówi Kodeks pracy?
Pracownik stawił się w zakładzie pracy o ustalonej godzinie, jest gotowy do wykonywania pracy, ale z przyczyn dotyczących pracodawcy nie może jej rozpocząć. Albo pracodawca polecił mu pozostać w domu i czekać na telefon. Albo pracownik po zwolnieniu bez wypowiedzenia wrócił do zakładu i zadeklarował zamiar wykonywania pracy, podczas gdy pracodawca odmawia jej przyjęcia. We wszystkich tych sytuacjach pojawia się jedno pytanie: czy za gotowość do pracy przysługuje wynagrodzenie? Odpowiedź nie jest jednoznaczna – zależy od tego, jaka konkretnie gotowość wchodzi w grę, w jakiej formie jest realizowana i z czego wynika. Ten artykuł wyjaśnia wszystkie aspekty gotowości do pracy w świetle przepisów Kodeksu pracy i orzecznictwa sądów – precyzyjnie i bez ogólników.
2026-09-06
Pozostałe wpisy w pozostałych kategoriach
Zawody przyszłości w Polsce – które branże i stanowiska warto obserwować już dziś
Pytanie o to, jakie są zawody przyszłości, zadaje sobie dziś coraz więcej osób planujących swoją ścieżkę kariery zawodowej – zarówno uczniowie zastanawiający się nad wyborem studiów, jak i doświadczeni pracownicy, którzy widzą, że ich dotychczasowe profesje zmieniają się pod wpływem nowych technologii szybciej, niż mogliby się tego spodziewać jeszcze kilka lat temu. Trzeba zaznaczyć, że lista zawodów przyszłości w Polsce nie jest czymś stałym – zmienia się właściwie z roku na rok, a niektóre stanowiska, o których dziś mówi się jako o niszowych ciekawostkach, za dekadę mogą stać się jednymi z najbardziej poszukiwanych zawodów na rynku. W tym artykule przyjrzymy się temu, jakie zawody przyszłości najczęściej wymieniają eksperci rynku pracy, które branże w największym stopniu skorzystają na rozwoju sztucznej inteligencji oraz automatyzacji, a także jakie kompetencje warto rozwijać już teraz, żeby nie zostać w tyle za zmieniającym się rynkiem pracy. Odpowiemy również na pytanie, czy jakiekolwiek zawody są dziś naprawdę odporne na zmiany technologiczne, czy może w niedalekiej przyszłości każda profesja będzie musiała w jakimś stopniu ewoluować.
2026-10-05
Minimalna stawka godzinowa w 2027 r. – ile wynosi? Brutto i netto
Sytuacja gospodarcza w Polsce zmienia się z roku na rok. Nietrudno odnotować rosnące ceny oraz rachunki. W związku z tym, dla osób, które zarabiają minimalną stawkę godzinową, szczególnie ważne jest śledzenie bieżących informacji na temat jej wysokości. Jeśli jesteś jedną z takich osób i chcesz wiedzieć, jak w przyszłym roku będziesz planować swój budżet, przeczytaj nasz artykuł. Sprawdzamy wysokość minimalnej stawki godzinowej w 2027 r. i informujemy, kogo dotyczy ustawowa podwyżka.
2026-10-05
13. emerytura – ile wynosi trzynastka i kiedy wypłata? Informacje + tabela
Trzynasta emerytura, trzynastka czy Emerytura+ to pojęcia, które zna dzisiaj każdy emeryt świadomy swoich praw. Chodzi o dodatkowe świadczenie pieniężne, które raz do roku pomaga seniorom w Polsce podreperować domowy budżet. Warto wiedzieć, kto ma prawo do tych pieniędzy, kiedy wypłata i ile uprawniony otrzyma na rękę. Sprawdź, szczególnie jeśli jesteś już w wieku emerytalnym!
2026-10-02
Nota korygująca do faktury – czy można ją wystawić w bieżącym roku?
Dawniej narzędzie, które pozwalało nabywcy poprawić drobne błędy formalne na fakturze. Dziś rozwiązanie zniesione przez przepisy. Nota korygująca przestała być wykorzystywana w księgowości od 1 lutego 2026. Warto wiedzieć, czym była i co obecnie można stosować zamiast niej. Przeczytasz o tym poniżej.
2026-10-01
