Działalność nierejestrowana: Jak legalnie zarabiać bez rejestracji firmy?

Chcesz dorobić do domowego budżetu, przetestować swój pomysł na biznes lub po prostu spróbować swoich sił jako przedsiębiorca – bez formalności i dużych inwestycji? Działalność nierejestrowana to idealne rozwiązanie dla osób, które chcą legalnie zarabiać bez konieczności zakładania firmy. W Polsce przepisy umożliwiają prowadzenie drobnej działalności gospodarczej na specjalnych zasadach, co daje szansę na rozwój, minimalizując jednocześnie ryzyko i obowiązki. W artykule przybliżymy, na czym polega działalność nierejestrowana, jakie są jej ograniczenia, oraz jak krok po kroku rozpocząć zarabianie w zgodzie z prawem.

Na czym polega działalność nierejestrowa?

Działalność nierejestrowana (nierejestrowa, nieewidencjonowana) to forma prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby fizyczne, która nie wymaga rejestracji w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). Wprowadzona została w Polsce na mocy ustawy z dnia 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców, zwanej "Konstytucją biznesu". Ustawa ta weszła w życie 30 kwietnia 2018 roku.

Funkcje nierejestrowanej działalności gospodarczej

Celem wprowadzenia działalności nierejestrowej jest zniesienie formalnych barier związanych z rejestracją przedsiębiorstw. Osoby fizyczne mogą rozpocząć działalność bez konieczności składania wniosków do CEIDG, co znacznie przyspiesza proces podejmowania pracy zarobkowej.

Działalność nierejestrowa pozwala na zminimalizowanie obowiązków ewidencyjnych i podatkowych. Osoby prowadzące taką działalność nie muszą płacić składek na ubezpieczenia społeczne ani zdrowotne, co czyni tę formę bardziej atrakcyjną dla osób, które chcą dorobić lub przetestować swoje pomysły biznesowe.

Wprowadzenie działalności nierejestrowej ma na celu wspieranie rozwoju przedsiębiorczości poprzez umożliwienie osobom fizycznym testowania swoich pomysłów na rynku bez dużego ryzyka finansowego. To rozwiązanie jest szczególnie korzystne dla osób, które chcą sprawdzić, czy ich produkt lub usługa spotka się z zainteresowaniem.

Dzięki działalności nierejestrowej więcej osób ma możliwość aktywnego uczestnictwa w rynku pracy, co może przyczynić się do zmniejszenia bezrobocia i zwiększenia elastyczności zatrudnienia.

Kto może prowadzić działalność nierejestrowaną?

Możliwość prowadzenia działalności nierejestrowanej w Polsce jest uzależniona od spełnienia kilku kluczowych warunków.

• Limit przychodów: Miesięczne przychody z działalności nie mogą przekraczać 75% minimalnego wynagrodzenia. Obecnie limit ten wynosi 3225 zł.

• Brak wcześniejszej działalności gospodarczej: Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną nie może w ciągu ostatnich 60 miesięcy (5 lat) prowadzić żadnej działalności gospodarczej.

• Rodzaj działalności: Działalność musi być prowadzona w sposób, który nie wymaga uzyskania koncesji, zezwoleń ani wpisu do rejestru działalności regulowanej. Oznacza to, że nie można świadczyć usług ani produkować towarów, które podlegają szczególnym regulacjom prawnym.

• Osoba fizyczna: Działalność nierejestrowana może być prowadzona wyłącznie przez osoby fizyczne, a nie przez spółki czy inne podmioty prawne.

Możesz prowadzić działalność nierejestrowaną, jeśli spełniasz powyższe warunki i nie przekraczasz ustalonego limitu przychodów. W praktyce oznacza to, że możesz rozpocząć działalność w dowolnym momencie, o ile nie naruszasz tych zasad.

Dzięki tym regulacjom działalność nierejestrowa staje się atrakcyjną opcją dla osób chcących spróbować swoich sił w biznesie bez formalnych zobowiązań i kosztów związanych z rejestracją firmy.

Jak długo można prowadzić działalność nierejestrowaną?

Osoby fizyczne mogą prowadzić działalność nierejestrowaną tak długo, jak chcą, o ile nie przekraczają miesięcznego limitu przychodów, który wynosi 75% minimalnego wynagrodzenia. Oznacza to, że działalność nierejestrowaną można prowadzić nawet przez wiele lat, a decyzja o zakończeniu działalności może być podjęta w dowolnym momencie.

Działalność nierejestrowana: limit przychodów

Limity przychodów dla działalności nierejestrowanej w Polsce są uzależnione od wysokości minimalnego wynagrodzenia. Od 1 stycznia do 30 czerwca 2024 roku limit ten wynosił 3181,50 zł. Jest to 75% minimalnego wynagrodzenia, które w tym okresie wynosi 4242 zł brutto. Od 1 lipca do 31 grudnia 2024 roku miesięczny limit przychodów wzrósł do 3225 zł (minimalne wynagrodzenie wynosi w tym czasie 4300 zł brutto).

Limit przychodów jest obliczany osobno dla każdego miesiąca i dotyczy przychodu należnego, co oznacza, że uwzględnia się faktyczną kwotę sprzedaży. W przypadku przekroczenia ustalonego limitu przychodów osoba prowadząca działalność nierejestrowaną ma obowiązek zarejestrować działalność gospodarczą w ciągu 7 dni od momentu przekroczenia tego progu.

Czego nie można robić w ramach działalności nierejestrowanej?

Osoby prowadzące działalność nierejestrowaną nie mogą świadczyć usług ani produkować towarów, które wymagają uzyskania specjalnych zezwoleń lub koncesji. Chodzi między innymi o:

• Usługi medyczne: Wszelkie usługi związane z opieką zdrowotną, takie jak diagnostyka, leczenie czy rehabilitacja wymaga rejestracji firmy i posiadania określonych zezwoleń i licencji.

• Usługi ochrony osób i mienia: Prowadzenie działalności związanej z ochroną osób lub mienia wymaga koncesji, co wyklucza możliwość jej wykonywania w ramach działalności nierejestrowanej.

• Sprzedaż alkoholu: Handel alkoholem jest regulowany i wymaga uzyskania odpowiednich zezwoleń.

• Usługi detektywistyczne: Działalność detektywistyczna również wymaga licencji, co uniemożliwia jej prowadzenie bez rejestracji.

• Organizacja imprez turystycznych: Usługi związane z organizacją turystyki wymagają koncesji na prowadzenie działalności turystycznej.

• Działalność bankowa i finansowa: Usługi związane z pożyczkami, kredytami czy innymi produktami finansowymi są regulowane i wymagają odpowiednich zezwoleń.

• Działalność regulowana przez inne przepisy: Wszelkie inne usługi, które wymagają zezwolenia lub koncesji zgodnie z przepisami prawa, nie mogą być prowadzone w formie działalności nierejestrowanej.

Co można robić w ramach nierejestrowanej działalności?

W ramach działalności nierejestrowanej można świadczyć wiele różnych usług, które nie wymagają rejestracji ani koncesji. Oto przykłady:

• Usługi edukacyjne: udzielanie korepetycji, prowadzenie zajęć dodatkowych, organizacja kursów.

• Usługi rzemieślnicze i rękodzielnicze: wytwarzanie i sprzedaż rękodzieła (np. biżuterii, dekoracji), usługi krawieckie.

• Usługi artystyczne i kreatywne: fotografia, projektowanie graficzne, obsługa social mediów.

• Usługi domowe: sprzątanie mieszkań lub biur, pielęgnacja ogrodów, usługi remontowe (malowanie ścian, drobne naprawy.

• Usługi doradcze: konsultacje coachingowe, usługi trenerów personalnych.

Obowiązki związane z nierejestrowaną działalnością gospodarczą

Prowadzenie działalności nierejestrowanej wiąże się z określonymi obowiązkami, które należy wypełniać, aby działać zgodnie z przepisami prawa.

Prowadzenie uproszczonej ewidencji sprzedaży: Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną musi prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży, która dokumentuje przychody uzyskane z działalności. Ewidencja ta powinna zawierać sumaryczną kwotę uzyskanego przychodu za dany dzień.

Rozliczanie przychodów w zeznaniu rocznym: Przychody z działalności nierejestrowanej należy rozliczać w rocznym zeznaniu rocznym PIT-36, według skali podatkowej. Dochód to różnica między przychodem a kosztami uzyskania przychodów.

Przestrzeganie praw konsumentów: Jako przedsiębiorca w świetle prawa cywilnego, osoba prowadząca działalność nierejestrowaną ma obowiązek przestrzegania praw konsumentów. Obejmuje to m.in. zasady dotyczące reklamacji, zwrotów oraz prawo do odstąpienia od umowy w terminie 14 dni.

Wystawianie faktur lub rachunków: Na żądanie kupującego, osoba prowadząca działalność nierejestrowaną jest zobowiązana do wystawienia faktury lub rachunku.

Zgłoszenie do urzędów w wyjątkowych sytuacjach: W niektórych przypadkach, np. gdy zachodzi potrzeba posługiwania się numerem NIP, osoba prowadząca działalność nierejestrowaną może być zobowiązana do wystąpienia o jego nadanie za pomocą formularza NIP-7.

Obowiązek rozliczenia podatku dochodowego: Dochody z działalności nierejestrowanej podlegają opodatkowaniu na zasadach ogólnych, co oznacza konieczność uwzględnienia ich w rocznym zeznaniu podatkowym oraz obliczenia odpowiedniego podatku dochodowego.

Zgłaszanie gotowości do pracy (dla osób bezrobotnych): Osoby rejestrujące się jako bezrobotne muszą składać oświadczenie o gotowości do podjęcia pracy, co oznacza, że świadczenie usług w ramach działalności nierejestrowanej nie może wpływać na ich status bezrobotnego.

Jak prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży?

Prowadząc działalność nierejestrowaną należy pamiętać o obowiązku prowadzenia uproszczonej ewidencji sprzedaży.

Uproszczoną ewidencję sprzedaży można prowadzić w formie papierowej (np. w zeszycie) lub elektronicznej (np. w arkuszu kalkulacyjnym). Przepisy nie narzucają konkretnego wzoru ani sposobu jej prowadzenia, ale ważne jest, aby była ona rzetelna i systematyczna.

Wpisy do ewidencji powinny być dokonywane codziennie po zakończeniu sprzedaży, najpóźniej przed rozpoczęciem sprzedaży w dniu następnym. To pozwala na bieżąco monitorować przychody i upewnić się, że nie przekracza się limitu dla działalności nierejestrowanej.

Ewidencja powinna zawierać minimum następujące informacje:

• Data sprzedaży: kiedy miała miejsce transakcja.

• Liczba transakcji: ilość sprzedanych produktów lub usług.

• Wartość sprzedaży: kwota uzyskana z danej transakcji.

• Sumaryczna wartość sprzedaży: wartość narastająca, która pozwala na sprawdzenie, czy limit przychodów nie został przekroczony.

Jeśli klient zażąda dowodu zakupu, należy wystawić rachunek lub fakturę. Warto również zaznaczyć numery tych dokumentów w ewidencji, co ułatwi późniejsze rozliczenia.

Ewidencja powinna być przechowywana w miejscu wykonywania działalności przez co najmniej 5 lat od końca roku podatkowego, w którym została sporządzona.

Brak prowadzenia uproszczonej ewidencji sprzedaży lub jej nierzetelne prowadzenie może skutkować problemami prawnymi i podatkowymi. W przypadku kontroli skarbowej, niewłaściwa dokumentacja może prowadzić do oszacowania przychodów przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie domysłów, co może wiązać się z dodatkowymi kosztami.

Jak sprawdzić, czy nie przekraczam limitu?

Aby sprawdzić, czy nie przekraczasz limitu przychodów w ramach działalności nierejestrowanej, musisz regularnie monitorować swoje przychody i prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży.

Regularnie zapisuj wszystkie przychody uzyskane z działalności nierejestrowanej. Na koniec każdego miesiąca sprawdź sumę swoich przychodów z działalności nierejestrowanej. Upewnij się, że nie przekraczasz ustalonego limitu. Pamiętaj, że do limitu wliczają się tylko przychody z działalności nierejestrowanej, a nie te uzyskane z umowy o pracę czy umowy zlecenia.

Jeśli zauważysz, że przekraczasz limit przychodów, masz obowiązek zarejestrować działalność gospodarczą w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) w ciągu 7 dni od momentu przekroczenia progu.

Wystawianie rachunków i faktur w ramach nierejestrowanej działalności gospodarczej

Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną ma obowiązek wystawić rachunek na żądanie kupującego. Jest zwolniona z tego obowiązku jedynie wtedy, gdy żądanie zostało zgłoszone po upływie 3 miesięcy od dnia wydania towaru lub wykonania usługi. Rachunek powinien zawierać następujące informacje:

• imiona i nazwiska (lub nazwy) oraz adresy sprzedawcy i kupującego,

• datę wystawienia i numer kolejny rachunku,

• opis rodzaju i ilości towarów lub usług oraz ich ceny jednostkowe,

• ogólną sumę należności wyrażoną liczbowo i słownie.

W przypadku, gdy kupujący zażąda wystawienia faktury, osoba prowadząca działalność nierejestrowaną jest zobowiązana do jej wystawienia w ciągu 3 miesięcy od końca miesiąca, w którym towar został dostarczony lub usługa wykonana, lub od momentu otrzymania całości lub części zapłaty. Faktura powinna zawierać:

• datę wystawienia,

• numer kolejny,

• imiona i nazwiska (lub nazwy) oraz adresy podatnika i nabywcy,

• nazwę (rodzaj) towaru lub usługi,

• miary i ilości dostarczonych towarów lub zakres wykonanych usług,

• cenę jednostkową oraz ogólną kwotę należności.

Osoby prowadzące działalność nierejestrowaną zazwyczaj nie są płatnikami VAT, dlatego faktury, które wystawiają, powinny być oznaczone jako "faktura bez VAT". Można dodać adnotację wskazującą na podstawę prawną zwolnienia z VAT.

Jak rozliczać się z urzędem skarbowym?

Osoby prowadzące działalność nierejestrowaną zobowiązane są do składania rocznego zeznania podatkowego na formularzu PIT-36, w którym znajduje się specjalna rubryka dla tej formy działalności. Zeznanie należy złożyć do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym, w którym uzyskano przychody.

Przychodem z działalności nierejestrowanej są pieniądze oraz wartości, które zostały otrzymane lub postawione do dyspozycji w danym roku kalendarzowym. Ważne jest, aby przychody nie obejmowały wartości zwróconych towarów. Można odliczyć koszty uzyskania przychodu, które muszą być rozpoznane kasowo, co oznacza, że odliczamy tylko te wydatki, które zostały faktycznie zapłacone.

Dochód z działalności nierejestrowanej łączy się z innymi dochodami opodatkowanymi na zasadach ogólnych i korzysta z kwoty wolnej od podatku oraz skali podatkowej.

Prowadząc działalność nierejestrowaną, nie ma obowiązku odprowadzania miesięcznych zaliczek na podatek dochodowy. Podatek płaci się dopiero w zeznaniu rocznym.

Działalność nierejestrowa a VAT

Osoby prowadzące działalność nierejestrowaną bardzo często korzystają ze zwolnienia podmiotowego z VAT, ponieważ ich roczne przychody nie przekraczają 200 000 zł. W przypadku osób, które rozpoczęły działalność w trakcie roku, limit ten jest ustalany proporcjonalnie do okresu prowadzenia działalności.

Zwolnienie z podatku VAT nie przysługuje jednak w kilku przypadkach, np. gdy sprzedajesz metale szlachetne i złom z nich, wyroby jubilerskie, tereny budowlane, nowe środki transportu, a także gdy świadczysz usługi prawnicze czy jubilerskie.

Działalność nierejestrowana a kasa fiskalna

Osoby prowadzące działalność nierejestrowaną mogą korzystać ze zwolnienia z obowiązku posiadania kasy fiskalnej, jeśli ich roczna sprzedaż na rzecz osób fizycznych (nieprowadzących działalności) nie przekroczy 20 000 zł. W przypadku nowo rozpoczętej działalności, limit ten należy oszacować proporcjonalnie do czasu prowadzenia działalności w danym roku.

Istnieją również rodzaje działalności, które nie mogą korzystać ze zwolnienia z kasy fiskalnej niezależnie od wysokości przychodów. Dotyczy to m.in. sprzedaży paliw, części do silników, perfum, usług fryzjerskich i kosmetycznych oraz wielu innych usług i towarów.

Korzyści związane z nierejestrowaną działalnością gospodarczą

Działalność nierejestrowana w Polsce oferuje szereg korzyści, które sprawiają, że jest atrakcyjna dla wielu osób pragnących rozpocząć działalność gospodarczą bez skomplikowanych formalności.

• Osoby prowadzące działalność nierejestrowaną nie muszą rejestrować się w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), co znacznie upraszcza proces rozpoczęcia działalności.

• Prowadzenie działalności nierejestrowanej zwalnia z obowiązku opłacania składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, co obniża koszty prowadzenia działalności.

• Osoby prowadzące działalność nierejestrowaną nie muszą płacić comiesięcznych zaliczek na podatek dochodowy. Podatek od dochodów rozlicza się jedynie raz w roku, składając zeznanie PIT-36.

• Osoby prowadzące działalność nierejestrowaną nie są zobowiązane do prowadzenia skomplikowanej księgowości; wystarczy uproszczona ewidencja sprzedaży.

• Prowadzenie działalności nierejestrowanej można łączyć z pracą na etacie, co daje większą elastyczność finansową i możliwość testowania pomysłów biznesowych bez ryzyka utraty stałego dochodu.

• Działalność nierejestrowa jest idealnym rozwiązaniem dla osób, które chcą przetestować swoje pomysły biznesowe bez dużych inwestycji i formalności.

Kontrola nierejestrowanej działalności gospodarczej

Osoby prowadzące działalność nierejestrowaną w Polsce, mimo że nie są formalnie przedsiębiorcami, mogą podlegać różnym kontrolom ze strony organów skarbowych i innych instytucji. Kontrola podatkowa może być przeprowadzana zarówno z zapowiedzią, jak i bez niej. W przypadku zapowiedzianej kontroli, przedsiębiorca musi zostać poinformowany o jej rozpoczęciu co najmniej 7 dni wcześniej.

Osoby prowadzące działalność nierejestrowaną mają obowiązek prowadzenia uproszczonej ewidencji sprzedaży. Kontrola może dotyczyć prawidłowości tej ewidencji oraz zgodności przychodów z rzeczywistymi transakcjami.

Oprócz kontroli skarbowej, osoby te mogą być również kontrolowane pod kątem przestrzegania przepisów dotyczących ochrony konsumentów oraz regulacji RODO. Kontrole te mogą być przeprowadzane przez inne organy, takie jak UOKiK.

Co grozi za przekroczenie limitów działalności nierejestrowanej?

Jeśli przychód z działalności nierejestrowanej przekroczy ustalony limit, osoba prowadząca taką działalność ma obowiązek zarejestrować działalność gospodarczą w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) w ciągu 7 dni od dnia przekroczenia limitu.

Przekroczenie limitu przychodów i niezarejestrowanie działalności może skutkować nałożeniem kar finansowych. Zgodnie z przepisami, grzywna za prowadzenie działalności bez rejestracji może wynosić od 349 zł do nawet 17 450 zł w przypadku mandatu karnego. W skrajnych przypadkach, gdy kwota uszczuplenia podatku przekracza określone wartości, kary mogą sięgać znacznie wyższych kwot.

Dodatkowo, brak rejestracji działalności może prowadzić do kar związanych z nieodprowadzaniem podatków oraz składek na ubezpieczenia społeczne (ZUS), co również może skutkować dalszymi sankcjami finansowymi.

Czy można pracować i mieć działalność nierejestrowaną?

Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną może być jednocześnie zatrudniona na umowę o pracę, umowę zlecenie lub umowę o dzieło. Przepisy prawa nie zabraniają takiej sytuacji, a osoba ta nie ma obowiązku informowania pracodawcy o prowadzeniu działalności nierejestrowanej.

Szukasz pracy na etacie? Odwiedź nasz portal z ogłoszeniami o pracę.

Należy unikać sytuacji, w której praca na etacie koliduje z działalnością nierejestrowaną, zwłaszcza jeśli obie formy dotyczą podobnych usług lub produktów. Trzeba także pamiętać o obowiązkach związanych z zakazem konkurencji, tajemnicą przedsiębiorstwa oraz umowami o zachowaniu poufności. Pracownicy powinni być świadomi tych regulacji, aby uniknąć potencjalnych konsekwencji prawnych związanych z ujawnieniem poufnych informacji lub podejmowaniem działalności konkurencyjnej.

Wynagrodzenie z umowy o pracę nie wlicza się do limitu przychodów działalności nierejestrowanej. Limit ten dotyczy wyłącznie przychodów uzyskiwanych z działalności nierejestrowanej, która nie wymaga rejestracji w CEIDG.