Blog

Zastrzeżenie PESEL – jak to zrobić i dlaczego warto?

Autor: Paulina Szydłowska

Ministerstwo Cyfryzacji 17 listopada 2023 roku wprowadziło usługę zastrzeżenia numeru PESEL, z której samodzielnie może skorzystać każda pełnoletnia osoba. Banki oraz instytucje finansowe od 1 czerwca 2024 roku mają obowiązek sprawdzenia, czy dany PESEL jest zastrzeżony, zanim przejdą do zawierania umowy czy udzielenia kredytu. Jak możesz skorzystać z tej formy ochrony? Czy warto? Sprawdź!

Jak zastrzec PESEL?

Każda osoba pełnoletnia, która posiada numer PESEL, może dodać go do specjalnego rejestru, co powoduje jego zastrzeżenie. Banki i instytucje finansowe muszą za każdym razem weryfikować, czy dany PESEL jest zastrzeżony przed podpisaniem wybranych rodzajów umów z klientem, co chroni Cię przed wieloma formami oszustwa. Usługa ta jest bezpłatna i może być świadczona bezterminowo lub cofnięta na wniosek. Dowiedz się, jak to zrobić krok po kroku.

Zastrzeżenie PESEL-u w urzędzie gminy

Krok 1. Przygotuj dokument potwierdzający tożsamość.

  • Jeśli jesteś obywatelem Polski – dowód osobisty (także w mObywatel) lub paszport.

  • Jeśli jesteś cudzoziemcem – dokument podróży cudzoziemca lub inny dokument potwierdzający tożsamość i obywatelstwo,

  • Jeśli jesteś obywatelem Ukrainy lub małżonkiem obywatela Ukrainy bez obywatelstwa ukraińskiego, a przy tym masz numer PESEL ze statusem UKR i nie masz wcześniej wymienionych dokumentów tożsamości – inny dokument, na podstawie którego ustalono twoją tożsamość przy nadawaniu statusu UKR.

Krok 2. Pobierz i wypełnij wniosek

Pobierz Wniosek o zastrzeżenie albo cofnięcie zastrzeżenia numeru PESEL składany w organie gminy. Znajdziesz go na stronie gov.pl. Możesz wydrukować i wypełnić go samodzielnie lub poprosić urzędnika o wydrukowanie wypełnionego wniosku w urzędzie gminy.

Przy wypisywaniu wniosku pamiętaj, aby:

  • wypełniać go wielkimi literami,

  • pola wyboru zaznaczać znakiem X lub ✓,

  • wybrać czarny lub niebieski długopis.

Cały formularz składa się z:

  • sekcji z danymi osobowymi – numer PESEL, imię (imiona), nazwisko,

  • sekcji z danymi kontaktowymi – jeśli podasz numer telefonu i/lub adres e-mail, ułatwisz urzędowi kontakt, ale pola te są opcjonalne (pod spodem jest również do zaznaczenia zgoda na ich wykorzystanie),

  • sekcji, w której zaznaczasz, o co wnosisz – zaznaczasz zastrzeżenie numeru PESEL lub cofnięcie zastrzeżenia numeru PESEL,

  • sekcji dla opiekuna prawnego lub kuratora – wypełniasz tylko, jeśli jesteś opiekunem lub kuratorem i wpisujesz swoje imię (imiona), nazwisko oraz rodzaj, serię i numer dowodu tożsamości,

  • sekcji dla pełnomocnika – wypełniasz ją jako pełnomocnik, wpisując swoje imię (imiona), nazwisko oraz rodzaj, serię i numer dowodu tożsamości, a także uzasadnienie pełnomocnictwa.

  • miejsca na podpis, miejscowość i datę – podpisz wniosek i wpisz aktualną datę oraz miasto,

  • sekcji na adnotacje urzędowe – nie wypełniasz jej, ponieważ robi to urzędnik.

Krok 3. Udaj się do urzędu gminy

Wniosek złożysz w dowolnym urzędzie gminy. Możesz zabrać go ze sobą lub poprosić urzędnika, aby wydrukował wypełniony wniosek i wówczas podpisać go na miejscu. Ostatni krok to złożenie wniosku. Po jego przyjęciu urzędnik wprowadza dokument do systemu, a Ty otrzymujesz potwierdzenie zastrzeżenia (lub cofnięcia zastrzeżenia) numeru PESEL.

Zastrzeżenie PESEL-u online

Krok 1. Upewnij się, że możesz skorzystać z internetowego wniosku

Jeśli chcesz zastrzec swój numer PESEL przez internet, potrzebujesz:

  • profilu zaufanego, podpisu kwalifikowanego,

  • e-dowodu

  • lub danych do logowania do bankowości elektronicznej.

Krok 2. Skorzystaj ze strony gov.pl lub aplikacji mObywatel

Na stronie rządowej możesz kliknąć ZASTRZEŻ PESEL LUB COFNIJ ZASTRZEŻENIE, które przeniesie Cię do strony mObywatel.gov.pl. Możesz też od razu zalogować się do mObywatel.

Po zalogowaniu wybierz Zastrzeż PESEL lub Cofnij zastrzeżenie.

Podstawą prawną dla tej formy ochrony danych są:

  • ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości,

  • ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.

Czy warto zastrzec PESEL?

Biorąc pod uwagę, jak łatwo dziś o wyciek danych czy zwrócenie na siebie uwagi oszustów, wielu ludzi bezapelacyjnie uważa, że warto zastrzec numer PESEL. Jednak dobrze jest wiedzieć, z czym to się dokładnie wiąże.

Przede wszystkim pamiętaj, że nawet jeśli numer PESEL jest zastrzeżony, wciąż możesz:

  • zarejestrować się do lekarza,

  • zrealizować receptę,

  • wypłacić środki w bankomacie,

  • zlecić przelew bankowy,

  • wyjechać za granicę lub

  • załatwić sprawę urzędową.

Zastrzeżony PESEL będzie jedynie wpływał na możliwość wypłaty gotówki powyżej 14 418 zł, zawarcia umowy z bankiem lub instytucją finansową, zakupy na raty, możliwość wyrobienia duplikatu karty SIM lub sprzedaży nieruchomości. Nie oznacza to, że po zabezpieczeniu swoich danych nie możesz już wykonać tych czynności. Musisz jednak na czas transakcji cofnąć zastrzeżenie, a w przypadku wypłaty dużej sumy gotówki także odczekać 12 godzin, jeśli dyspozycję wypłaty złożyłeś, gdy PESEL był zastrzeżony.

💡 Przeczytaj też: Czym są dane wrażliwe pracowników i jak je chronić?

Co daje zastrzeżenie PESEL?

Zastrzeżenie numeru PESEL przynosi wiele korzyści, zwłaszcza osobom starszym, które szczególnie narażone są na próby oszustwa i nie zawsze są w stanie szybko zareagować. Jednak zasadniczo jest to zabezpieczenie, z którego może skorzystać każdy.

Dzięki tej usłudze, kiedy ktoś posługuje się Twoim numerem PESEL, transakcja lub procedura jest natychmiast blokowana lub wstrzymana przez banki i instytucje objęte obowiązkiem weryfikacji PESEL-u. Dotyczy to, oczywiście, określonych prawem czynności, takich jak zawieranie umów kredytowych czy wypłata dużych sum gotówki, a nie wszystkich operacji finansowych, o czym warto pamiętać.

Oznacza to, że zabezpieczenie udaremni:

  • wzięcie pożyczki lub kredytu na Twoje dane,

  • założenie konta bankowego,

  • zakupy w ratach,

  • sprzedaż lub kupno nieruchomości albo ustanowienie hipoteki,

  • wyrobienie duplikatu karty SIM,

  • wypłatę w placówce banku kwoty powyżej 14 418 zł (lub łączą sumę wypłat powużej tej wysokości w placówkach jednego banku tego samego dnia).

Co więcej, jeśli np. z powodu systemowego błędu bank udzieli pożyczki mimo zastrzeżonego PESEL-u, nie masz obowiązku spłacania zobowiązań oszusta. Odpowiedzialność spada na instytucję, której nie udało się poprawnie zweryfikować danych.

Warto wiedzieć! Przez internet sprawdzisz również, jakie instytucje weryfikowały Twój numer PESEL, co pozwoli Ci lepiej monitorować, czy Twoje dane nie są wykorzystywane przez niepowołane osoby.

Zastrzeżenie PESEL – czy ma skutki negatywne?

Ministerstwo Cyfryzacji opracowało usługę zastrzeżenia PESEL-u z myślą o cyberbezpieczeństwie oraz ochronie przed popularnymi formami oszustwa. Dlatego właśnie nie ma tutaj żadnych haczyków czy dodatkowych opłat, a sam proces jest odwracalny. Trudno więc mówić o negatywnych skutkach zastrzeżenia PESEL-u, jednak warto mieć na uwadze drobne niedogodności. Musisz pamiętać o cofnięciu usługi, kiedy planujesz większą wypłatę w banku, wzięcie kredytu lub pożyczki, kupno sprzętu na raty, zamówienie duplikatu karty SIM czy sprzedaż domu.

Cofnięcie zastrzeżenia następuje natychmiastowo, więc nie musisz czekać, żeby skorzystać z większości usług bankowych objętych weryfikacją, ale już przy wypłacie gotówki powyżej 14 418 zł bank ma obowiązek wstrzymać wypłatę na 12 godzin. Zależy to od tego, czy dyspozycję o wypłatę gotówki złożyłeś, gdy PESEL był zastrzeżony (wówczas czekasz), czy już po cofnięciu zastrzeżenia.

💡 Przeczytaj też: RODO: Wszystko, co musisz wiedzieć o ochronie danych osobowych

Czy można dokonać cofnięcia zastrzeżenia PESEL-u?

Jeśli chcesz wykonać ważną transakcję bankową, kupić coś na raty czy wyrobić duplikat karty SIM, cofnij zastrzeżenie PESEL. Możesz to zrobić bardzo łatwo zarówno w urzędzie gminy, jak i przy pomocy aplikacji mObywatel.

Cofnięcie zastrzeżenia PESEL w urzędzie gminy

W urzędzie składasz dokładnie ten sam wniosek, co w przypadku zastrzegania PESEL-u. Pamiętaj tylko, żeby zaznaczyć krzyżykiem, że wnosisz o cofnięcie zastrzeżenia numeru PESEL. Wybór właściwej kratki w sekcji Wnoszę o to jedyna znacząca różnica przy wypełnianiu formularza. Wniosek podpisujesz i składasz, a rozpatrywany jest natychmiastowo.

Cofnięcie zastrzeżenia PESEL online

Zaloguj się do aplikacji mObywatel i wybierz opcję cofnięcia zastrzeżenia.

Obie operacje są bardzo proste. Pamiętaj tylko, że od wykonania operacji musi minąć 30 minut, byś mógł ponownie zastrzec PESEL. Natomiast już po złożeniu wniosku możesz załatwiać swoje formalności z instytucjami objętymi obowiązkiem weryfikacji. Jedynie w przypadku dużej wypłaty gotówki (powyżej 14 418 zł) czekasz 12 godzin, o ile dyspozycję złożyłeś przed cofnięciem zabezpieczenia.

Ważnym udogodnieniem jest skorzystanie z dwóch możliwości cofnięcia zastrzeżenia PESEL:

  • cofnięcie bezterminowe – sam decydujesz, kiedy odnowisz zastrzeżenie,

  • cofnięcie czasowe – zastrzeżenie odnawia się automatycznie o wyznaczonym czasie.

Szczególnie ta druga opcja jest bardzo dogodna dla osób, które obawiają się, że po załatwieniu swoich spraw zapomną ponownie założyć zabezpieczenie.

Sprawdź najnowsze oferty pracy!

Zastrzeżenie numeru PESEL innej osoby – czy to możliwe?

Wniosek o zastrzeżenie albo cofnięcie zastrzeżenia numeru PESEL składany w organie gminy można wypełnić za inną osobę, ale tylko w określonych przypadkach. Taką możliwość mają opiekun prawny danej osoby, kurator oraz pełnomocnik.

Opiekun lub kurator

Opiekun lub kurator mogą zastrzec lub cofnąć zastrzeżenie numeru PESEL podopiecznego. W tym celu wypełniają wniosek razem z sekcją dla nich przeznaczoną, wpisując swoje dane:

  • imię lub imiona,

  • nazwisko,

  • rodzaj, serię i numer dokumentu tożsamości.

Należy również przygotować odpowiednie dokumenty do okazania, czyli na przykład orzeczenie sądu potwierdzające, że jesteś kuratorem lub opiekunem.

Pełnomocnik

Pełnomocnik nie może cofnąć zastrzeżenia numeru PESEL, a jedynie go zastrzec. Co więcej, takie pełnomocnictwo wymaga uzasadnienia. Jest ono możliwe w przypadku choroby, niepełnosprawności lub innej niedającej się pokonać przeszkody.

Żeby zastrzec numer PESEL jako pełnomocnik, wypełniasz odpowiednią rubrykę we wniosku i wpisujesz tam:

  • swoje imię lub imiona,

  • swoje nazwisko,

  • rodzaj, serię i numer swojego dokumentu tożsamości,

  • uzasadnienie.

Ważne jest też przygotowanie odpowiedniego dokumentu, który potwierdza, że jesteś pełnomocnikiem osoby, która nie może złożyć wniosku z powodu choroby, niepełnosprawności lub innej niedającej się pokonać przeszkody. Oznacza to, że musisz mieć pełnomocnictwo szczególne.

Zastrzeżenie PESEL – najczęściej zadawane pytania

Gdzie można zastrzec PESEL?

Numer PESEL możesz zastrzec w dowolnym urzędzie gminy. Zrobisz to także przez internet, korzystając ze strony gov.pl albo logując się do aplikacji mObywatel. Cofnięcie zastrzeżenia także może zostać wykonane w urzędzie lub online.

Jak sprawdzić, czy PESEL jest zastrzeżony?

Możesz sprawdzić, czy Twój numer PESEL jest zastrzeżony w urzędzie gminy, pytając urzędnika o status. Zrobisz to też przez internet, logując się do aplikacji mObywatel.

Jakie są konsekwencje zastrzeżenia numeru PESEL?

Zastrzeżenie numeru PESEL jest bezpłatne i nie niesie żadnych konsekwencji w życiu codziennym. Warto jednak pamiętać, że instytucje, które mają obowiązek weryfikować rejestr numerów PESEL, mogą zablokować Twoją transakcję, np. pożyczkę, kredyt, sprzedaż mieszkania czy wypłatę dużej gotówki, jeśli wcześniej nie cofniesz zastrzeżenia.

Ile trwa cofnięcie zastrzeżenia PESEL?

W urzędzie oraz przez internet wniosek o cofnięcie zastrzeżenia jest rozpatrywany natychmiastowo, co oznacza, że od razu będziesz mógł skorzystać z wybranych usług określonych instytucji. Jeśli planujesz wypłacić gotówkę w placówce bankowej w kwocie wyższej niż 14 418 zł, a dyspozycję złożyłeś, kiedy PESEL był jeszcze zastrzeżony, musisz odczekać 12 godzin. Możesz też ustawić automatyczne odnowienie zastrzeżenia na wybraną datę i godzinę, co dodatkowo zabezpiecza Cię na wypadek, gdybyś zapomniał samodzielnie to zrobić.

Ile można wypłacić gotówki przy zastrzeżeniu PESEL?

Maksymalna kwota, jaką możesz wypłacić w placówce banku, gdy masz zastrzeżony PESEL, to 14 418 zł. Jest to suma wypłat gotówkowych w placówkach jednego banku tego samego dnia. Jeśli potrzebujesz większej kwoty, cofnij zastrzeżenie numeru PESEL przed złożeniem dyspozycji lub złóż dyspozycję, cofnij zastrzeżenie i odczekaj 12 godzin.

Czy zastrzeżony PESEL chroni przed chwilówkami?

Tak, zastrzeżony PESEL chroni Cię przed zaciągnięciem pożyczek, tzw. chwilówek czy kredytów, w przypadku, gdy ktoś posługuje się Twoimi danymi w instytucji, która ma prawny obowiązek weryfikować je w rejestrze zastrzeżonych numerów PESEL.

Przed czym nie chroni zastrzeżony PESEL?

Zastrzeżony PESEL nie ochroni Cię przed próbą założenia działalności gospodarczej czy wynajęciem mieszkania na Twoje dane. Nie wpłynie też na transakcje dokonane przed zastrzeżeniem, więc jeśli wówczas już ktoś zaciągnął na Ciebie pożyczkę, możesz jedynie zabezpieczyć się na przyszłość.

Czy zastrzeżenie dowodu to to samo co zastrzeżenie PESEL?

Nie, zastrzeżenie dowodu osobistego i zastrzeżenie numeru PESEL to dwie różne procedury z różnymi skutkami. Zastrzeżenie dowodu osobistego polega na zgłoszeniu dokumentu do systemu Dokumenty Zastrzeżone, z którego korzystają banki i inne instytucje. Możesz to zrobić, kiedy go zgubisz lub zostanie skradziony, aby niepowołana osoba nie mogła się nim posługiwać. Zastrzeżenie numeru PESEL dotyczy posługiwania się Twoim PESEL-em w bankach i instytucjach finansowych, które muszą w określonych sytuacjach sprawdzać, czy nie znajduje się on w specjalnym rejestrze. Co ważne, jeśli jako osoba pełnoletnia zgłosisz utratę dowodu osobistego, PESEL zostaje zastrzeżony automatycznie.

Źródła: