Wygaśnięcie umowy o pracę – kiedy następuje? Co dalej?

Autor: Paulina Szydłowska

Jeśli pracujesz na podstawie umowy o pracę, wiesz z pewnością, że współpraca może się rozwiązać, jeśli jedna ze stron ją wypowie. Naturalnie umowa na czas określony rozwiązuje się też wraz z wyznaczoną datą, gdy Ty lub przełożony nie zdecydujecie się podpisać kolejnej. Czy jednak taka umowa może wygasnąć ze skutkiem natychmiastowym? Prawo przewiduje określone sytuacje, w których tak się dzieje. Sprawdź, kiedy może Cię to spotkać.

Czym się różni rozwiązanie umowy od wygaśnięcia?

Nie musisz się obawiać, że Twoja umowa o pracę wygaśnie z dnia na dzień, jeśli pracodawca tak postanowi. Sam też nie możesz o tym zdecydować. Główną różnicą między wygaśnięciem umowy a jej rozwiązaniem jest powód zakończenia współpracy. Rozwiązanie umowy o pracę wymaga świadomej decyzji jednej ze stron oraz oświadczenia woli, a wygaśnięcie umowy o pracę zachodzi automatycznie w wyniku obiektywnych zdarzeń określonych w Kodeksie pracy. Chodzi tu o śmierć jednej ze stron lub tymczasowe aresztowanie pracownika.

W niektórych przypadkach rozwiązanie umowy na czas określony następuje także, kiedy upływa koniec okresu, na jaki została podpisana i nie nastąpiło przedłużenie. Czasem taką sytuację mylnie określa się jako wygaśnięcie, ale w świetle prawa pracy jest to rozwiązanie, a wygaśnięcie opisują osobne przepisy.

Kiedy następuje wygaśnięcie umowy?

Przepisy precyzują trzy konkretne sytuacje, kiedy umowa o pracę może wygasnąć. Stanie się tak w przypadku:

• śmierci pracodawcy – wyjątkiem jest sytuacja, w której zakład pracy przechodzi na innego pracodawcę,

• śmierci pracownika – umowa wygasa, ale część praw, w tym do pośmiertnej odprawy, przechodzi na jego rodzinę,

• tymczasowego aresztowania pracownika – tutaj jednak muszą minąć 3 miesiące od pierwszego dnia nieobecności.

Warto również mieć na uwadze określony w odrębnej ustawie wyjątek, czyli sytuację, w której zostaniesz powołany do zawodowej służby wojskowej. Wówczas, z dniem wstawienia się do służby wygasa Twój stosunek pracy z obecnym pracodawcą. Natomiast okres pełnienia służby wlicza się do stażu pracy.

💡 Przeczytaj też: Rodzaje umów o pracę i ich charakterystyka

Wygaśnięcie umowy o pracę na czas określony – podstawa prawna

Podstawa prawna wygaśnięcia umowy o pracę znajduje się w Kodeksie pracy. Zagadnienie to regulują artykuły od 63 do 67, a poszczególne przepisy obejmują zarówno sytuacje, w których umowa wygasa, jak i prawa stron w tym zakresie.

Kodeks pracy o śmierci pracownika:

§ 1. Z dniem śmierci pracownika stosunek pracy wygasa.

§ 2. Prawa majątkowe ze stosunku pracy przechodzą po śmierci pracownika, w równych częściach, na małżonka oraz inne osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W razie braku takich osób prawa te wchodzą do spadku.

Art. 63¹ K.P.

Kodeks pracy o śmierci pracodawcy:

§ 1. Z dniem śmierci pracodawcy umowy o pracę z pracownikami wygasają, z zastrzeżeniem § 3–11.

§ 2. Pracownikowi, którego umowa o pracę wygasła z przyczyn określonych w § 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia.

Art. 63² K.P.

Kodeks pracy o tymczasowym aresztowaniu:

Umowa o pracę wygasa z upływem 3 miesięcy nieobecności pracownika w pracy z powodu tymczasowego aresztowania, chyba że pracodawca rozwiązał wcześniej bez wypowiedzenia umowę o pracę z winy pracownika.

Art. 66 § 1 K.P.

Dokumentem, do którego warto zajrzeć, jest także ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Precyzuje ona przypadek, kiedy pracownik zostaje powołany do służby wojskowej.

1. Pracownik powołany do zawodowej służby wojskowej zachowuje prawo do ostatnio pobieranego wynagrodzenia od pracodawcy do końca miesiąca kalendarzowego, w którym jest obowiązany stawić się do pełnienia tej służby.

2. Stosunek pracy z pracownikiem powołanym do zawodowej służby wojskowej wygasa z dniem stawienia się do tej służby.

Art. 189 ustawy o obronie Ojczyzny

Wygaśnięcie umowy o pracę z powodu śmierci pracownika

Chociaż nie jest to scenariusz, który większość z nas chce sobie wyobrażać, mimo wszystko warto wiedzieć, w jaki sposób prawo zabezpiecza bliskich pracownika w przypadku jego śmierci. Wówczas umowa o pracę wygasa natychmiastowo, ale prawa majątkowe przechodzą na małżonka i inne osoby uprawnione do renty rodzinnej.

Co więcej, rodzinie należy się również pośmiertna odprawa, co gwarantuje Kodeks pracy.

§ 1. W razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby, rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna.

Art. 93 K.P.

Wysokość odprawy zależna jest od długości zatrudnienia u danego pracodawcy. Będzie ona wynosić:

• wysokość jednomiesięcznego wynagrodzenia – jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat,

• wysokość trzymiesięcznego wynagrodzenia – jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat,

• wysokość sześciomiesięcznego wynagrodzenia – jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat.

Warto tutaj dodać ważne zastrzeżenie, że w sytuacji, gdy do odprawy uprawniona jest jedna osoba, otrzymuje ona jedynie połowę kwoty. Jeżeli natomiast jest więcej osób uprawnionych, całość kwoty dzielona jest proporcjonalnie.

Przepisy przewidują także sytuację, w której pracodawca ubezpieczył pracownika na życie. Wtedy rodzina zmarłego otrzymuje odszkodowanie od instytucji ubezpieczeniowej. Jeśli kwota jest niższa niż przysługująca według przepisów odprawa, pracodawca dopłaca różnicę.

💡 Przeczytaj też: Przestój w pracy – wynagrodzenie, prawa pracownika i obowiązki pracodawcy

Wygaśnięcie umowy o pracę z powodu śmierci pracodawcy

W wielu przypadkach śmierć Twojego pracodawcy spowoduje wygaśnięcie umowy o pracę, ale nie zawsze tak jest. Jeśli nie ustanowiono zarządu sukcesyjnego, umowa wygasa po 30 dniach (lub w dniu rozwiązania, jeśli przypada ono wcześniej). Kiedy jednak w dniu śmierci firmę przejmuje nowy pracodawca, stosunek pracy wciąż może trwać.

W najgorszej sytuacji, kiedy Twoja umowa wygasła, na mocy prawa należy Ci się odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Obowiązek jego wypłaty spoczywa na spadkobiercach pracodawcy. To wciąż niekomfortowa sytuacja, jeśli nie jesteś w stanie od razu przejść do innej firmy, jednak prawo pracy zabezpiecza Cię przynajmniej na czas ustawowego okresu wypowiedzenia.

Co więcej, jeśli sprawy firmowe uda się uporządkować, a spadkobiercy zostaną ustaleni i przejmą firmę, możesz liczyć na ponowne zatrudnienie, mimo wcześniejszego wygaśnięcia umowy. Wówczas sukcesorzy są zobowiązani przyjąć Cię na takich samych warunkach jak poprzednio, o ile zatrudniają w tej samej grupie zawodowej, a Ty zgłosisz zamiar powrotu w przeciągu miesiąca od ustanowienia zarządcy sukcesyjnego.

💡 Przeczytaj też: Norma czasu pracy 2026 – kompendium wiedzy dla pracowników zatrudnionych na UoP

Wygaśnięcie umowy o pracę z powodu tymczasowego aresztowania

Tymczasowy areszt, który przeciąga się do 3 miesięcy lub dłużej i jest przyczyną nieobecności pracownika, powoduje wygaśnięcie umowy. Następuje to po upływie 3 miesięcy, ale możliwe jest też wcześniejsze rozwiązanie umowy z winy pracownika.

Na szczęście prawo chroni osoby niesłusznie oskarżone. Jeśli więc pracownik zostanie uniewinniony lub postępowanie karne zostało umorzone, pracodawca ma obowiązek ponownego zatrudnienia. Warunkiem jest zgłoszenie powrotu do pracy w ciągu 7 dni od kiedy uprawomocni się orzeczenie. Jeśli mimo tego pracodawca odmówi przyjęcia do pracy, sprawa może skończyć się w sądzie pracy. Nie ma za to obowiązku ponownego zatrudniania, jeżeli postępowanie się przedawniło, umorzono je warunkowo albo z powodu amnestii.

💡 Przeczytaj też: Wypowiedzenie umowy o pracę za porozumieniem stron - jak działa to rozwiązanie?

Czy przy wygaśnięciu umowy o pracę pracownikowi należy się odszkodowanie?

W sytuacji, w której Twoja umowa o pracę wygaśnie, pracodawca bądź jego spadkobiercy mogą być zobowiązani do wypłaty odszkodowania lub odprawy. Wszystko jednak zależy od tego, jaki był powód wygaśnięcia.

• Śmierć pracownika – nie daje prawa do odszkodowania jako takiego, ale rodzina otrzymuje pośmiertną odprawę.

• Śmierć pracodawcy – przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia.

• Tymczasowe aresztowanie – nie przysługuje odszkodowanie ani odprawa od pracodawcy.

Odszkodowanie nie należy się także osobie, której stosunek pracy wygasł z powodu do powołania do zawodowej służby wojskowej.

Wygaśnięcie umowy o pracę a zasiłek dla bezrobotnych – czy należy Ci się świadczenie?

Zazwyczaj za wygaśnięciem umowy o pracę stoi nieprzyjemne zdarzenie, takie jak śmierć pracodawcy czy przekraczający 3 miesiące pobyt w areszcie tymczasowym. Możesz wówczas odkryć, że jesteś osobą bezrobotną i nie masz chwilowo lepszych możliwości zawodowych. W takiej sytuacji należy Ci się zasiłek dla bezrobotnych, o ile spełniasz podstawowe wymogi urzędu pracy.

By otrzymać zasiłek, musisz:

• zarejestrować się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna,

• udokumentować przynajmniej 365 dni przepracowanych w ciągu 18 miesięcy,

• mieć opłacone składki na Fundusz Pracy za wyżej wymieniony przepracowany okres i w czasie ich opłacania osiągać dochód w wysokości co najmniej najniższej krajowej.

Według przepisów prawa pracy umowa wygasa z przyczyn obiektywnych, więc jeśli spełniasz powyższe warunki, nie powinno być problemu z uzyskaniem zasiłku dla bezrobotnych.

Szukasz pracy? Zobacz najnowsze ogłoszenia!

Wygaśnięcie umowy o pracę – najczęściej zadawane pytania

Czy po wygaśnięciu umowy o pracę należy się świadectwo pracy?

Tak. Zgodnie z art. 97 Kodeksu pracy pracodawca ma obowiązek wydać Ci świadectwo pracy w dniu ustania stosunku pracy. Wyjątkiem jest sytuacja, w której zamierza ponownie Cię zatrudnić w ciągu 7 dni. Wówczas otrzymasz dokument na swój wniosek. Szczególne zasady obowiązują w przypadku śmierci pracownika. Pracodawca sporządza wtedy świadectwo pracy i umieszcza je w aktach osobowych, a uprawnieni członkowie rodziny mogą wystąpić o jego wydanie.

Czy wygaśnięcie umowy o pracę wymaga wypowiedzenia?

Nie. Wygaśnięcie stosunku pracy następuje automatycznie, z mocy prawa, w wyniku zdarzenia przewidzianego w Kodeksie pracy lub przepisach szczególnych. Nie wymaga więc składania wypowiedzenia ani zachowania okresu wypowiedzenia. Przykładowo, w przypadku tymczasowego aresztowania pracownika stosunek pracy co do zasady wygasa po upływie 3 miesięcy nieobecności z tego powodu.

Czy pracodawca musi poinformować pracownika o wygaśnięciu umowy o pracę?

Nie. Przepisy nie nakładają na pracodawcę ogólnego obowiązku przekazania pracownikowi osobnego zawiadomienia o wygaśnięciu stosunku pracy. Następuje ono niezależnie od złożenia takiego oświadczenia. Pracodawca musi jednak dopełnić obowiązków związanych z zakończeniem zatrudnienia, takich jak rozliczenie należności pracowniczych i wydanie świadectwa pracy.

Kiedy pracodawca ma obowiązek ponownie zatrudnić pracownika po wygaśnięciu umowy o pracę?

Jeżeli umowa o pracę wygasła po 3 miesiącach z powodu tymczasowego aresztowania, ale wobec pracownika umorzono sprawę karną lub został uniewinniony, pracodawca musi ponownie go zatrudnić. Pracownik musi jednak pamiętać, by zgłosić powrót w ciągu 7 dni od uprawomocnienia się orzeczenia.

Czy po wygaśnięciu umowy o pracę należy się ekwiwalent za urlop?

Tak. Zgodnie z art. 171 Kodeksu pracy, jeśli w momencie wygaśnięcia umowy masz niewykorzystany urlop wypoczynkowy, co do zasady przysługuje Ci ekwiwalent pieniężny. Pracodawca wypłaca go w ustalonym terminie wypłaty wynagrodzenia, a jeśli termin ten przypada przed dniem wygaśnięcia stosunku pracy, ma na to 10 dni od zakończenia zatrudnienia. W przypadku śmierci pracownika prawo do ekwiwalentu przechodzi na osoby uprawnione, zgodnie z art. 63¹ § 2 Kodeksu pracy.