Kiedy praca w niedziele i święta jest dozwolona? Jaka forma rekompensaty przysługuje pracownikowi?

Choć dla wielu z nas niedziela to czas odpoczynku i wytchnienia, dla innych jest to po prostu kolejny dzień pracy wpisany w codzienny grafik. W jakich przypadkach praca w niedziele i święta jest legalna, a kiedy może naruszać prawo pracy? I co najważniejsze – jakie prawa przysługują pracownikowi, który musi zrezygnować z rodzinnego obiadu na rzecz zawodowych obowiązków? Sprawdź, kiedy pracodawca może wymagać od Ciebie obecności w pracy w dni wolne oraz jaką formę rekompensaty powinien Ci zapewnić.

Praca w niedziele i święta – to warto wiedzieć

✅ Kiedy praca w niedziele i święta jest dozwolona?

• Gdy trzeba ratować życie, mienie lub usuwać awarie (np. lekarz, strażak, pogotowie).

• Gdy praca musi trwać bez przerwy (np. fabryka, elektrownia).

• Gdy pracujesz na zmiany (np. pielęgniarka) albo w systemie weekendowym.

• Gdy pracujesz w transporcie, ochronie ludzi i mienia, rolnictwie, hotelarstwie, gastronomii itp.

• Gdy pracujesz w usługach potrzebnych ludziom – np. stacja benzynowa, apteka, piekarnia.

✅ Co oznacza praca w niedzielę lub święto?

• Zwykle od 6:00 rano do 6:00 rano następnego dnia.

• Pracodawca może określić inny zakres godzin w regulaminie pracy.

✅ Co Ci się należy za pracę w niedzielę lub święto?

• Dzień wolny w zamian – niezależnie od tego, czy w niedzielę przepracujesz 8 godzin, czy mniej.

• Jeśli nie da się wykorzystać dodatkowego dnia wolnego – pracownikowi przysługuje dodatek do wynagrodzenia 100% (czyli podwójna stawka za każdą godzinę).

• Jeśli pracujesz więcej niż 8 godzin – dostajesz dodatkowe wynagrodzenie za nadgodziny albo więcej wolnego czasu.

• Musisz mieć co najmniej jedną niedzielę wolną w miesiącu (chyba że pracujesz w systemie weekendowym).

✅ Kiedy należy wykorzystać dzień wolny za pracę niedzielę lub święto?

• Dzień wolny za pracę w niedzielę należy wykorzystać w ciągu 6 dni przypadających przed albo po tej niedzieli. Jeśli to niemożliwe – najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego (np. miesiąca, kwartału – zależnie od ustaleń w firmie).

• Dzień wolny za pracę w święto należy wykorzystać w dowolnym dniu w okresie rozliczeniowym – nie ma ścisłego terminu 6 dni, jak w przypadku niedzieli.

👉🏻 Szukasz pracy z elastycznym grafikiem? Zobacz ogłoszenia na Asistwork!

Jaki zakres godzin obejmuje praca w niedzielę lub święto?

Praca w niedzielę lub święto obejmuje czas wykonywany między godziną 6:00 rano danego dnia a godziną 6:00 rano dnia następnego. Jednak pracodawca może ustalić w regulaminie pracy lub układzie zbiorowym inny przedział godzinowy, który będzie traktowany jako czas pracy w niedzielę lub święto. W takim przypadku obowiązuje ustalony przez pracodawcę zakres godzin, a nie standardowy od 6:00 do 6:00.

Kiedy praca w niedziele i święta jest dozwolona przez Kodeks pracy?

Praca w niedziele i święta w Polsce jest co do zasady zabroniona, ale Kodeks pracy przewiduje od tej reguły zamknięty katalog wyjątków. Oznacza to, że pracodawca może zlecić pracę w te dni tylko w ściśle określonych przypadkach, niezależnie od charakteru zakładu pracy – decyduje tutaj rodzaj wykonywanej pracy.

Art. 151^10 Kodeksu pracy określa, że praca w niedziele i święta jest dozwolona w następujących przypadkach:

• Konieczność prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska, albo w celu usunięcia awarii, np. praca strażaków.

• Praca w ruchu ciągłym, np. nadzór nad nieprzerwanymi procesami technologicznymi w zakładach produkcyjnych.

• Praca zmianowa, np. pielęgniarka pracująca na dyżurach dziennych i nocnych w szpitalu.

• Praca przy niezbędnych remontach, np. usuwanie awarii sieci wodociągowej przez pogotowie wodociągowe.

• Praca w transporcie i komunikacji, np. kierowcy autobusów.

• Praca w zakładowych strażach pożarnych i w zakładowych służbach ratowniczych, np. strażak zatrudniony w rafinerii.

• Praca przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób, np. ochroniarz na parkingu.

• Praca w rolnictwie i hodowli, np. opieka nad zwierzętami hodowlanymi.

• Praca weekendowa, czyli pracownicy zatrudnieni w systemie czasu pracy, w którym praca jest świadczona tylko w piątki, weekendy i święta.

• Świadczenie usług z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej (np. Internet, telefon) lub urządzeń telekomunikacyjnych, a odbiorca tych usług znajduje się za granicą Polski i zgodnie z jego lokalnymi przepisami te dni są u niego zwykłymi dniami pracy.

• Przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności.

Do prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności Kodeks pracy zalicza w szczególności:

• zakłady świadczące usługi dla ludności,

• gastronomię,

• zakłady hotelarskie,

• jednostki gospodarki komunalnej,

• zakłady opieki zdrowotnej,

• inne placówki służby zdrowia przeznaczone dla osób wymagających całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych,

• jednostki organizacyjne pomocy społecznej,

• jednostki organizacyjne wspierania rodziny,

• jednostki organizacyjne systemu pieczy zastępczej zapewniające całodobową opiekę,

• zakłady prowadzące działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku.

Praca w handlu w niedziele i święta

Praca w niedziele i święta w placówkach handlowych w Polsce jest regulowana przez specjalną ustawę z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni. Przepisy te są odrębne od ogólnych zasad Kodeksu pracy dotyczących pracy w niedziele i święta. Zgodnie z tą ustawą zakaz handlu w niedziele i święta obowiązuje sklepy, stragany stoiska, hurtownie, domy towarowe i inne miejsca, gdzie prowadzony jest handel i czynności z nim związane (np. inwentaryzacja). Zakaz handlu obowiązuje we wszystkie niedziele i święta z pewnymi wyjątkami (np. niedziela bezpośrednio przed Wielkanocą).

Przedsiębiorca będący osobą fizyczną może prowadzić handel w niedziele i święta osobiście, na własny rachunek. Może też korzystać z nieodpłatnej pomocy najbliższej rodziny (małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo, dziadkowie, wnuki), pod warunkiem że nie są oni pracownikami lub zatrudnionymi w tej placówce. Zakaz dotyczy pracowników, także tymczasowych, oraz osoby zatrudnione na umowy cywilnoprawne.

Zakaz handlu w niedziele i święta nie dotyczy szeregu miejsc, w tym m.in. stacji paliw, kwiaciarni, aptek, sklepów z pamiątkami i dewocjonaliami, sklepów z prasą, biletami, wyrobami tytoniowymi i kuponami gier, sklepów w hotelach, szpitalach, na lotniskach, a także piekarni, cukierni i lodziarni, zakładów pogrzebowych, sklepów i stoisk podczas festynów, jarmarków, imprez okolicznościowych i wielu innych.

WAŻNE: W przypadku niektórych placówek (np. piekarnie, cukiernie, kwiaciarnie) przeważająca działalność musi być potwierdzona odpowiednim wpisem i stanowić co najmniej 40% miesięcznego przychodu.

Lista dni ustawowo wolnych od pracy – niedziele i święta

Dniami wolnymi od pracy są niedziele oraz święta wymienione w ustawie z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy. Są to:

• 1 stycznia – Nowy Rok

• 6 stycznia – Święto Trzech Króli

• pierwszy dzień Wielkiej Nocy (Wielkanoc)

• drugi dzień Wielkiej Nocy (Poniedziałek Wielkanocny)

• 1 maja – Święto Pracy

• 3 maja – Święto Narodowe Trzeciego Maja

• Niedziela Zesłania Ducha Świętego (Zielone Świątki)

• Boże Ciało

• 15 sierpnia – Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny

• 1 listopada – Wszystkich Świętych

• 11 listopada – Narodowe Święto Niepodległości

• 25 grudnia – pierwszy dzień Bożego Narodzenia

• 26 grudnia – drugi dzień Bożego Narodzenia

WAŻNE: Od 2025 roku dniem wolnym od pracy będzie także Wigilia Bożego Narodzenia (24 grudnia).

Czy pracownikowi przysługuje dzień wolny za pracę w niedzielę lub święto?

Zgodnie z art. 151^11 Kodeksu pracy pracownikowi wykonującemu pracę w niedzielę lub święto przysługuje rekompensata w postaci dnia wolnego od pracy albo dodatku do wynagrodzenia w wysokości 100% za każdą godzinę pracy, jeśli udzielenie dnia wolnego nie jest możliwe.

Obowiązek udzielenia dnia wolnego

Za pracę w niedzielę pracodawca musi udzielić pracownikowi innego dnia wolnego w ciągu 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po tej niedzieli. Jeśli w tym terminie nie jest to możliwe, dzień wolny powinien być wyznaczony do końca okresu rozliczeniowego. Z kolei za pracę w święto dzień wolny powinien być udzielony w ciągu okresu rozliczeniowego. Jeśli święto przypada w niedzielę, to stosuje się przepisy dotyczące pracy w niedzielę.

WAŻNE: Jeśli pracujesz w niedzielę lub święto, to masz prawo do całego dnia wolnego w innym terminie. Nie ma znaczenia, czy pracujesz 1 godzinę, czy 8 – i tak dostaniesz cały dzień wolny od pracy.

Dodatek za pracę w niedziele i święta

Jeśli w ciągu okresu rozliczeniowego pracownik nie może skorzystać z dnia wolnego, przysługuje mu dodatek w wysokości 100% wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w niedzielę lub święto. Wysokość dodatku ustala się, dzieląc miesięczne wynagrodzenie przez liczbę godzin do przepracowania w miesiącu, a następnie mnożąc przez liczbę przepracowanych godzin w niedzielę lub święto i przez 100% dodatku.

PRZYKŁAD: Pani Anna zarabia 5 000 zł brutto miesięcznie, a w sierpniu 2025 r. miała do przepracowania 168 godzin. Pracowała 8 godzin w niedzielę.

• Wynagrodzenie za 1 godzinę pracy: 5 000 zł ÷ 168 h = 29,76 zł

• Dodatek za 8 godzin pracy w niedzielę: 29,76 zł × 8 h × 100% = 238,08 zł

• Razem za pracę w niedzielę: 238,08 zł (wynagrodzenie podstawowe) + 238,08 zł (dodatek) = 476,16 zł brutto.

Praca w godzinach nadliczbowych w niedziele i święta

Pracując w niedzielę lub święto, pracownikowi przysługuje inny dzień wolny w zamian za przepracowane dobowo do 8 godzin. Jeśli jednak pracuje dłużej niż 8 godzin (czyli ma nadgodziny), oprócz tego dnia wolnego należy mu się dodatkowa rekompensata za nadgodziny. Jak to działa w praktyce?

Za pierwsze 8 godzin pracy w niedzielę lub święto pracownik dostaje dzień wolny do odebrania w ciągu 6 dni kalendarzowych przed lub po tej niedzieli (lub do końca okresu rozliczeniowego w przypadku świąt). Z kolei za każdą godzinę pracy powyżej 8 godzin (nadgodziny) pracownik otrzymuje albo:

• dodatek do wynagrodzenia w wysokości 100% stawki godzinowej za każdą nadgodzinę, albo

• dodatkowy czas wolny (na wniosek pracownika w wymiarze 1:1, czyli za każdą przepracowaną nadgodzinę 1 godzina wolna; bez wniosku w wymiarze 1,5 godziny wolnej).

PRZYKŁAD: Pan Tomasz pracuje od poniedziałku do piątku w standardowym systemie czasu pracy. W jedną niedzielę przepracował 11 godzin. Rozliczenie może nastąpić na 2 sposoby:

• Za 8 godzin pracy Pan Tomasz dostał dzień wolny do odebrania w innym terminie. Za 3 nadgodziny Pan Tomasz ma prawo do rekompensaty w postaci dodatku 100% do wynagrodzenia za te 3 godziny, lub dodatkowego czasu wolnego – jeśli poprosi o to pracodawcę, dostanie 3 godziny wolnego (1:1), a jeśli nie poprosi – 4,5 godziny wolnego (1:1,5).

• Za pierwsze 8 godzin pracy w niedzielę Pan Tomasz dostaje 100% dodatku za brak dnia wolnego (czyli podwójną stawkę) oraz 100% dodatku za przekroczenie tygodniowej normy czasu pracy (nadgodziny tygodniowe). Za kolejne 3 godziny pracy (nadliczbowe w niedzielę) Pan Tomasz otrzymuje 100% dodatku za brak dnia wolnego oraz 100% dodatku za nadgodziny dobowe. W efekcie za wszystkie 11 godzin pracy Pan Tomasz otrzymuje podwójną stawkę wynagrodzenia.

Prawo do wolnej niedzieli

Zgodnie z art. 151^12 Kodeksu pracy, pracownik, który wykonuje pracę w niedziele, ma prawo do co najmniej jednej niedzieli wolnej od pracy w okresie czterech kolejnych tygodni. Wyjątek stanowią pracownicy zatrudnieni w tzw. systemie weekendowym (art. 144 Kodeksu pracy), którzy mogą pracować we wszystkie niedziele bez prawa do wolnej niedzieli.

Pracodawca ma obowiązek tak zaplanować grafik, aby w każdym dowolnym okresie czterech następujących po sobie tygodni pracownik miał zapewnioną co najmniej jedną niedzielę wolną od pracy. Niedziela wolna powinna być wyznaczona z góry w harmonogramie pracy.

Co grozi za nieprzestrzeganie przepisów o pracy w niedziele i święta?

Za nieprzestrzeganie przepisów dotyczących pracy w niedziele i święta grożą pracodawcy poważne konsekwencje finansowe. Kara grzywny od 1 000 do 100 000 zł grozi pracodawcy, który wbrew zakazowi powierza pracę w handlu lub czynności z nim związane w niedziele i święta. Za naruszenie przepisów o czasie pracy w niedziele i święta, np. niewydanie dnia wolnego lub niewypłacenie dodatku za pracę w tych dniach, grozi kara grzywny od 1 000 do 30 000 zł.

Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) regularnie kontroluje przestrzeganie przepisów o pracy w niedziele i święta. W przypadku stwierdzenia wykroczeń, takich jak nieuzasadnione delegowanie pracowników do pracy w niedziele lub święta lub nieprzestrzeganie przepisów Kodeksu pracy o czasie pracy, PIP może nałożyć na pracodawcę grzywnę.