Urlop dla poratowania zdrowia – komu przysługuje? Najważniejsze zasady

Autor: Paulina Szydłowska

Nawet 12 miesięcy płatnego urlopu zdrowotnego? Tak, to możliwe, jeśli należysz do odpowiedniej grupy zawodowej. Takie prawo przysługuje najczęściej nauczycielom, ale nie tylko. Dowiedz się więcej na temat urlopu dla poratowania zdrowia, poznaj zasady i sprawdź, jak złożyć wniosek.

Czym jest urlop dla poratowania zdrowia?

Urlop dla poratowania zdrowia to szczególne uprawnienie, które pozwala czasowo przerwać wykonywanie pracy, aby przeprowadzić zalecone leczenie. Nie jest tym samym co urlop wypoczynkowy ani zwolnienie lekarskie. Przysługuje wyłącznie przedstawicielom grup zawodowych wskazanych w odrębnych przepisach. Mówiąc prościej, możesz na określony czas odejść od obowiązków zawodowych i skupić się na leczeniu, a jednocześnie zachować zatrudnienie oraz prawo do wynagrodzenia na zasadach przewidzianych dla Twojej grupy zawodowej. Nie musisz też uwzględniać tego podczas liczenia dni urlopowych, kiedy ustalasz swój urlop wypoczynkowy.

W przypadku nauczycieli podstawą prawną jest art. 73 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Jej aktualny tekst jednolity został ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 515.

Komu przysługuje urlop dla poratowania zdrowia?

Należy mieć na uwadze, że urlop dla poratowania zdrowia nie jest powszechnym uprawnieniem wynikającym z Kodeksu pracy. Oznacza to, że nie możesz z niego skorzystać wyłącznie dlatego, że Twój stan zdrowia wymaga dłuższego leczenia. Prawo do takiego urlopu musi wynikać z ustawy regulującej zatrudnienie w danym zawodzie. Najbardziej rozbudowane przepisy dotyczą nauczycieli. Podobne rozwiązania przewidziano jednak również dla niektórych pracowników szkolnictwa wyższego, nauki, wymiaru sprawiedliwości oraz wybranych instytucji państwowych.

Urlop dla poratowania zdrowia dla nauczyciela

Karta Nauczyciela przewiduje urlop dla poratowania zdrowia dla nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony. Przy pierwszym urlopie konieczne jest również przepracowanie nieprzerwanie co najmniej 7 lat w szkole. Szczegółowe zasady liczenia tego okresu zależą między innymi od przerw w zatrudnieniu i okresów czasowej niezdolności do pracy.

Urlopu można udzielić w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia choroby, która zagraża powstaniem choroby zawodowej. Dotyczy to również choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania obowiązków mogą odgrywać istotną rolę. Osobną podstawą może być leczenie uzdrowiskowe albo rehabilitacja uzdrowiskowa.

Samo spełnienie warunków związanych z zatrudnieniem nie wystarczy. Potrzebę udzielenia urlopu musi potwierdzić uprawniony lekarz, a urlopu udziela dyrektor szkoły na podstawie orzeczenia lekarskiego albo potwierdzonego skierowania na leczenie uzdrowiskowe.

Zobacz oferty pracy w branży edukacyjnej!

Urlop na poratowanie zdrowia dla innych grup zawodowych

Prawo do urlopu na poratowanie zdrowia nie jest zarezerwowane wyłącznie dla nauczycieli szkolnych. Odrębne ustawy przyznają je również niektórym innym grupom zawodowym.

Należą do nich między innymi:

• nauczyciele akademiccy, którzy nie ukończyli 65 lat, pracują w pełnym wymiarze czasu pracy i mają co najmniej 10 lat zatrudnienia w uczelni,

• pracownicy naukowi zatrudnieni w określonych instytutach naukowych, w tym instytutach PAN,

• sędziowie,

• asesorzy sądowi,

• kuratorzy zawodowi,

• prokuratorzy,

• kontrolerzy zatrudnieni w Najwyższej Izbie Kontroli.

Każda z tych grup podlega innym przepisom. Różnice mogą dotyczyć wymaganego stażu pracy, maksymalnego okresu urlopu, organu wydającego decyzję oraz zasad zachowania wynagrodzenia. Warunków przewidzianych dla nauczycieli nie można więc automatycznie odnosić do sędziego, prokuratora czy nauczyciela akademickiego.

Jakie warunki trzeba spełnić, aby otrzymać urlop dla poratowania zdrowia?

Wniosek o przyznanie uprawnienia będzie rozpatrywany zależnie od konkretnej grupy zawodowej. Jeśli chcesz otrzymać urlop dla poratowania zdrowia jako nauczyciel, musisz spełnić warunki związane z zatrudnieniem, stażem pracy oraz stanem zdrowia.

Najważniejsze wymagania obejmują:

• zatrudnienie na czas nieokreślony,

• zatrudnienie w pełnym wymiarze zajęć,

• co najmniej 7 lat nieprzerwanej pracy w szkole w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązkowego wymiaru zajęć,

• występowanie wskazań zdrowotnych określonych w Karcie Nauczyciela,

• uzyskanie orzeczenia lekarskiego albo potwierdzonego skierowania na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową.

Jak widać, nie otrzymasz prawa do takiego urlopu w pierwszym roku pracy. Przysługuje on w związku z odpowiednim stażem pracy i występowaniem wskazań zdrowotnych.

Wymiar etatu i staż pracy nauczyciela

Pełny etat jest wymagany w chwili ubiegania się o urlop. Sam okres siedmioletniej pracy może natomiast obejmować zatrudnienie w wymiarze wynoszącym co najmniej połowę etatu. Wymóg ten dotyczy wyłącznie pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia. Pamiętaj jednak, że nauczyciel zatrudniony obecnie na pół etatu nie może otrzymać urlopu dla poratowania zdrowia. W chwili udzielenia urlopu musi być zatrudniony na czas nieokreślony i w pełnym wymiarze zajęć.

Nie musisz przepracować całych 7 lat w jednej szkole. Okres pracy uznaje się za nieprzerwany również wtedy, gdy podjąłeś zatrudnienie w tej samej lub innej szkole nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania poprzedniego stosunku pracy. Do wymaganego stażu możesz wliczyć okresy czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby oraz urlopu innego niż wypoczynkowy, jeżeli łącznie nie trwały dłużej niż 6 miesięcy. Przy dłuższej nieobecności okres siedmioletniej pracy odpowiednio się wydłuża.

Jeżeli ubiegasz się o kolejny urlop, od dnia zakończenia poprzedniego urlopu musi upłynąć co najmniej rok. Łączny wymiar wszystkich urlopów dla poratowania zdrowia w całym okresie Twojego zatrudnienia jako nauczyciel nie może przekroczyć 3 lat.

Orzeczenie lekarza medycyny pracy

Spełnienie warunków formalnych nie oznacza jeszcze automatycznego przyznania urlopu. Potrzebę udzielenia nauczycielowi urlopu w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia musi potwierdzić lekarz medycyny pracy związany z jednostką, z którą szkoła zawarła umowę. Dyrektor szkoły udziela urlopu na podstawie orzeczenia lekarskiego. W przypadku leczenia uzdrowiskowego lub rehabilitacji uzdrowiskowej podstawą jest potwierdzone skierowanie.

Co z innymi grupami zawodowymi?

Dla innych grup zawodowych obowiązują odrębne warunki. Informacji należy szukać w ustawie regulującej zatrudnienie w danym zawodzie lub instytucji. Przepisy Karty Nauczyciela nie mają bezpośredniego zastosowania na przykład do nauczycieli akademickich, sędziów, prokuratorów czy kontrolerów NIK.

Przykładowo:

• nauczyciel akademicki musi mieć mniej niż 65 lat, pracować na uczelni w pełnym wymiarze i mieć co najmniej 10 lat zatrudnienia w uczelni. Kolejny urlop może otrzymać po 3 latach, a łączny okres takich urlopów nie może przekroczyć 3 lat,

• pracownik naukowy instytutu PAN musi być zatrudniony w pełnym wymiarze i przepracować w instytucie co najmniej 3 lata. Urlop może trwać maksymalnie rok,

• sędzia lub asesor sądowy może otrzymać płatny urlop, jeżeli zalecone leczenie wymaga powstrzymania się od pełnienia służby. Urlop nie może przekroczyć 6 miesięcy,

• prokurator może otrzymać urlop na maksymalnie 6 miesięcy. Nie udziela się go jednak, jeżeli wcześniej przez rok nie wykonywał obowiązków z powodu choroby,

• kurator zawodowy może skorzystać z płatnego urlopu na okres do 6 miesięcy. Podobnie jak w przypadku prokuratora przeszkodą jest wcześniejsza roczna, nieprzerwana nieobecność z powodu choroby,

• kontroler NIK musi mieć co najmniej 5 lat zatrudnienia na stanowisku objętym tym uprawnieniem. Urlop można otrzymać najwyżej dwa razy, a jego łączny wymiar nie może przekroczyć 12 miesięcy.

💡 Przeczytaj też: Zasady wypowiedzenia umowy o pracę – prawa i obowiązki pracownika oraz pracodawcy

Na jakie schorzenia można otrzymać urlop dla poratowania zdrowia?

Karta Nauczyciela nie wskazuje konkretnych chorób, które automatycznie uprawniają do urlopu dla poratowania zdrowia. Znaczenie ma nie tylko rodzaj schorzenia, lecz także jego związek z wykonywaną pracą oraz potrzeba czasowego powstrzymania się od obowiązków zawodowych.

Urlop może zostać udzielony w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia:

• choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej,

• choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę.

W przypadku nauczyciela mogą to być między innymi schorzenia narządu głosu, układu ruchu, układu oddechowego, układu nerwowego lub układu krążenia. Podczas badania lekarz medycyny pracy ocenia właśnie te obszary, a także Twój ogólny stan zdrowia. Nie oznacza to jednak, że każda choroba dotycząca jednego z tych układów daje prawo do urlopu. Lekarz musi ocenić jej związek z warunkami lub sposobem wykonywania pracy oraz ustalić, czy konieczne jest przeprowadzenie leczenia poza pracą.

Urlop dla poratowania zdrowia nauczyciela można również otrzymać na leczenie uzdrowiskowe albo rehabilitację uzdrowiskową. W takim przypadku podstawą udzielenia urlopu jest potwierdzone skierowanie, a jego długość odpowiada okresowi leczenia wskazanemu w dokumencie.

Kto decyduje o przyznaniu urlopu dla poratowania zdrowia?

Decyzja o urlopie dla poratowania zdrowia przebiega dwuetapowo. Lekarz ocenia, czy Twój stan zdrowia uzasadnia przerwę w pracy, natomiast dyrektor szkoły formalnie udziela urlopu. Po otrzymaniu Twojego pisemnego wniosku dyrektor szkoły wydaje skierowanie na badanie lekarskie. Ma na to maksymalnie 7 dni roboczych. Na badanie kieruje Cię do uprawnionego lekarza wykonującego działalność w jednostce medycyny pracy, z którą szkoła ma zawartą umowę.

Orzeczenie lekarza medycyny pracy

O potrzebie udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia orzeka uprawniony lekarz medycyny pracy. Bierze pod uwagę:

• przeprowadzone badanie lekarskie,

• dokumentację z dotychczasowego leczenia,

• wyniki dodatkowych badań i konsultacji specjalistycznych, jeśli są potrzebne,

• stan zdrowia nauczyciela oraz specyfikę wykonywanej pracy.

W orzeczeniu lekarz wskazuje, czy potrzebujesz urlopu w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia, a jeśli tak, określa również konieczny czas jego trwania. Jeden egzemplarz orzeczenia otrzymujesz Ty, a drugi dyrektor szkoły.

Dyrektor nie ocenia samodzielnie Twojego stanu zdrowia i nie może zastąpić lekarza medycyny pracy. Sprawdza jednak, czy spełniasz formalne warunki określone w Karcie Nauczyciela, a następnie udziela urlopu na podstawie orzeczenia lekarskiego.

Odwołanie od orzeczenia lekarskiego

Z treścią orzeczenia może nie zgodzić się zarówno nauczyciel, jak i dyrektor szkoły. Każda ze stron ma prawo wnieść pisemne i uzasadnione odwołanie w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia. Składa się je za pośrednictwem lekarza, który wydał dokument.

Odwołanie rozpatruje:

• wojewódzki ośrodek medycyny pracy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania nauczyciela lub siedzibę szkoły,

• najbliższy instytut badawczy w dziedzinie medycyny pracy, jeśli pierwsze orzeczenie zostało wydane przez lekarza zatrudnionego w wojewódzkim ośrodku medycyny pracy.

Lekarz przekazuje odwołanie i dokumentację właściwemu podmiotowi w ciągu 7 dni. Ponowne orzeczenie jest wydawane po przeprowadzeniu badania, najpóźniej w ciągu 30 dni od otrzymania odwołania. Jest ono ostateczne. W przypadku leczenia uzdrowiskowego lub rehabilitacji uzdrowiskowej procedura wygląda inaczej. Dyrektor szkoły udziela urlopu na okres wskazany w potwierdzonym skierowaniu na takie leczenie.

Jak złożyć wniosek o urlop dla poratowania zdrowia?

Procedurę rozpoczynasz od złożenia pisemnego wniosku o urlop dla poratowania zdrowia do dyrektora szkoły. Przepisy nie przewidują urzędowego wzoru takiego dokumentu. Wniosek powinien jednak jasno wskazywać, o jakie uprawnienie się ubiegasz.

W piśmie warto umieścić:

• imię i nazwisko,

• nazwę szkoły i zajmowane stanowisko,

• prośbę o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia,

• datę sporządzenia wniosku,

• własnoręczny podpis.

Nie musisz opisywać dyrektorowi swojej choroby ani dołączać dokumentacji medycznej. Dokumenty dotyczące dotychczasowego leczenia przedstawiasz później lekarzowi medycyny pracy.

Co dzieje się po złożeniu wniosku?

Dyrektor szkoły ma 7 dni roboczych od dnia złożenia wniosku na wydanie skierowania na badanie lekarskie. Skierowanie otrzymasz, jeśli spełniasz formalne warunki ubiegania się o urlop.

Następnie procedura obejmuje:

• zgłoszenie się na badanie w ciągu 30 dni od otrzymania skierowania,

• przedstawienie lekarzowi skierowania oraz dokumentacji z dotychczasowego leczenia,

• przeprowadzenie badania lekarskiego, a w razie potrzeby także dodatkowych badań lub konsultacji,

• wydanie orzeczenia lekarskiego określającego, czy urlop jest potrzebny i jak długo powinien trwać,

• udzielenie urlopu przez dyrektora szkoły na podstawie orzeczenia lekarskiego.

Koszty badania, dodatkowych badań i konsultacji ponosi szkoła.

Wniosek a leczenie uzdrowiskowe

Jeśli urlop ma być przeznaczony na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową, procedura wygląda inaczej. Dyrektor szkoły udziela urlopu na podstawie potwierdzonego skierowania na leczenie i na okres w nim wskazany. Nie jest wtedy potrzebne odrębne orzeczenie lekarza medycyny pracy o potrzebie udzielenia urlopu.

Ile trwa urlop dla poratowania zdrowia?

Jednorazowy urlop dla poratowania zdrowia nauczyciela może trwać maksymalnie rok. Dokładny okres wskazuje lekarz medycyny pracy w orzeczeniu lekarskim. W przypadku leczenia uzdrowiskowego lub rehabilitacji uzdrowiskowej urlop trwa tyle, ile przewiduje potwierdzone skierowanie. Kolejnego urlopu można udzielić najwcześniej po roku od dnia zakończenia poprzedniego urlopu. Łączny wymiar urlopu dla poratowania zdrowia w całym okresie zatrudnienia nauczyciela nie może przekroczyć 3 lat.

Jeżeli do nabycia prawa do emerytury brakuje Ci mniej niż rok, urlop przeznaczony na zalecone leczenie może trwać najwyżej do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nabędziesz uprawnienia emerytalne.

💡 Przeczytaj też: List motywacyjny – wzór ogólny i wskazówki do pisania

Czy podczas urlopu dla poratowania zdrowia przysługuje wynagrodzenie?

Podczas urlopu zachowujesz prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatku za wysługę lat. Nadal przysługują Ci również inne świadczenia pracownicze wskazane w przepisach. Nie oznacza to jednak, że otrzymasz wszystkie składniki wypłaty w takiej samej wysokości jak podczas wykonywania pracy. Chociaż dalej otrzymujesz wynagrodzenie zasadnicze, dodatki zależne od faktycznie realizowanych obowiązków mogą nie przysługiwać w okresie urlopu.

Czy pracodawca może odmówić udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia?

Dyrektor szkoły może odmówić udzielenia urlopu, jeżeli nie spełniasz warunków określonych w Karcie Nauczyciela. Dotyczy to na przykład braku wymaganego zatrudnienia, stażu pracy lub odpowiedniego orzeczenia lekarskiego. Dyrektor ma również prawo odwołać się od orzeczenia lekarza medycyny pracy. Nie może jednak samodzielnie oceniać Twojego stanu zdrowia. Jeżeli spełniasz warunki formalne i przedstawisz ostateczne orzeczenie potwierdzające potrzebę urlopu, dyrektor ma obowiązek go udzielić.

Czy można pracować podczas urlopu dla poratowania zdrowia?

W okresie urlopu dla poratowania zdrowia nie możesz nawiązać nowego stosunku pracy ani wykonywać innej działalności zarobkowej. Zakaz obejmuje również pracę zarobkową poza szkołą, która udzieliła Ci urlopu. Jeżeli dyrektor szkoły stwierdzi, że pracujesz lub prowadzisz działalność zarobkową, odwoła Cię z urlopu i wyznaczy termin powrotu do pracy.

Czy urlop dla poratowania zdrowia można przerwać?

Karta Nauczyciela nie przewiduje możliwości samodzielnego skrócenia urlopu na wniosek nauczyciela. Co do zasady trwa on do terminu wskazanego w orzeczeniu lekarskim lub skierowaniu na leczenie. Dyrektor szkoły odwoła Cię z urlopu wcześniej, jeśli stwierdzi, że w tym czasie podjąłeś pracę lub inną działalność zarobkową. Wskaże wtedy termin obowiązkowego powrotu do pracy. Po urlopie trwającym dłużej niż 30 dni konieczne są także badania kontrolne.

Urlop dla poratowania zdrowia a zwolnienie lekarskie – najważniejsze różnice

Urlop dla poratowania zdrowia i zwolnienie lekarskie pozwalają na usprawiedliwioną nieobecność w pracy z powodów zdrowotnych. Są to jednak dwa odrębne rozwiązania. Zwolnienie lekarskie przysługuje z powodu czasowej niezdolności do pracy, natomiast urlop dla poratowania zdrowia jest szczególnym uprawnieniem dostępnym tylko dla określonych grup zawodowych, w tym nauczycieli.

Urlop dla poratowania zdrowia nie zastępuje zwolnienia lekarskiego. Jeśli nie spełniasz szczególnych warunków określonych w Karcie Nauczyciela, ale choroba uniemożliwia Ci wykonywanie obowiązków, lekarz może wystawić zwolnienie lekarskie na zasadach ogólnych.

Urlop dla poratowania zdrowia a emerytura i staż pracy

Warto pamiętać, że urlop dla poratowania zdrowia nie przerywa zatrudnienia. W tym czasie nadal pozostajesz pracownikiem szkoły i zachowujesz prawo do wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatku za wysługę lat. Okres urlopu wlicza się więc do ogólnego stażu pracy.

Inaczej może wyglądać jego znaczenie przy ustalaniu uprawnień emerytalnych wymagających określonego okresu faktycznego wykonywania pracy nauczycielskiej. ZUS nie wlicza urlopu dla poratowania zdrowia między innymi do 20-letniego stażu pracy nauczycielskiej potrzebnego do uzyskania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. W czasie urlopu pozostajesz zatrudniony, ale nie wykonujesz pracy nauczyciela. Mówiąc prościej, urlop powiększa ogólny staż zatrudnienia, lecz nie zawsze zostanie potraktowany jako okres faktycznej pracy nauczycielskiej przy ustalaniu szczególnych świadczeń emerytalnych.

Jeżeli do nabycia prawa do emerytury brakuje Ci mniej niż rok, urlop przeznaczony na zalecone leczenie może trwać najpóźniej do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nabędziesz uprawnienia emerytalne. Ograniczenie to nie dotyczy urlopu udzielanego na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową.