Kto i za kogo opłaca składki na Fundusz Pracy?

Fundusz Pracy to jeden z tych elementów systemu ubezpieczeń, o których słyszymy często, ale rzadko zastanawiamy się, kto faktycznie ponosi koszt jego finansowania i na jakie cele przeznaczone są te środki. Czy składki zawsze opłaca pracodawca? A co z osobami prowadzącymi własną działalność gospodarczą, zleceniobiorcami czy pracownikami na niepełnym etacie? W artykule wyjaśniamy, kto i za kogo opłaca składki na Fundusz Pracy oraz w jakich sytuacjach można być z tego obowiązku zwolnionym.

Fundusz Pracy – co to takiego?

Fundusz Pracy to państwowy fundusz celowy w Polsce, zarządzany przez ministra właściwego do spraw pracy, który w obecnej formie powstał w 1990 roku. Służy promocji zatrudnienia, łagodzeniu skutków bezrobocia oraz aktywizacji zawodowej obywateli. Główne świadczenie finansowane z FP to zasiłki dla bezrobotnych.

Fundusz Pracy gromadzi środki na finansowanie instrumentów rynku pracy, takich jak zasiłki dla bezrobotnych, dodatki aktywizacyjne, prace interwencyjne, roboty publiczne oraz szkolenia i przekwalifikowania bezrobotnych. Cele FP obejmują także rozwój pośrednictwa zawodowego, systemów informatycznych oraz badania rynku pracy.

Środki pochodzą głównie ze składek obowiązkowych opłacanych przez pracodawców w wysokości 2,45% podstawy wymiaru (w tym 1% na Fundusz Pracy i 1,45% na Fundusz Solidarnościowy), dotacji budżetowych, zwrotów pożyczek, opłat, kar oraz dochodów z działalności gospodarczej i oprocentowania depozytów. Składka dotyczy osób na umowach o pracę, na umowach zlecenia czy agencyjnych, z pewnymi wyjątkami.

Regulacje Funduszu Pracy wynikają z ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Fundusz Pracy – czy jest obowiązkowy?

Tak, składka na Fundusz Pracy (FP) jest obowiązkowa dla pracodawców w Polsce, ale z pewnymi wyjątkami. Pracodawcy muszą opłacać ją za pracowników objętych ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi, gdy ich wynagrodzenie osiąga co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę. Składka wynosi 2,45% podstawy wymiaru (1% na Fundusz Pracy i 1,45% na Fundusz Solidarnościowy) i jest finansowana wyłącznie przez pracodawcę, nie pracownika. Dotyczy to umów o pracę, zlecenia, agencyjnych oraz prowadzenia działalności gospodarczej.

Fundusz Pracy – kto płaci składkę?

Składka na Fundusz Pracy stanowi jeden z obowiązkowych kosztów zatrudnienia, które w całości obciążają pracodawcę. Nie jest ona w żadnym zakresie finansowana z wynagrodzenia pracownika – nie jest potrącana z jego pensji brutto. Pracodawca opłaca składkę na Fundusz Pracy z własnych środków, niezależnie od ustalonego wynagrodzenia, podobnie jak inne składki po swojej stronie. Dla pracownika oznacza to, że wysokość jego wypłaty pozostaje bezpośrednio niezależna od tego obciążenia, choć składka ta wpływa na całkowity koszt zatrudnienia ponoszony przez firmę.

Kto ma obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy?

Obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy zależy nie tylko od tego, czy dana osoba pracuje, ale także od formy zatrudnienia, rodzaju otrzymywanego świadczenia oraz podmiotu, który wypłaca wynagrodzenie. Poniżej wyjaśniamy, kto jest zobowiązany do opłacania składek na Fundusz Pracy oraz za jakie grupy osób powstaje ten obowiązek.

Pracodawcy i inne jednostki organizacyjne opłacają składki na Fundusz Pracy za osoby, które:

• pozostają w stosunku pracy lub stosunku służbowym,

• wykonują pracę nakładczą,

• świadczą pracę na podstawie umowy zlecenia lub umów o podobnym charakterze, a także osoby współpracujące przy wykonywaniu takich umów,

• wykonują pracę w okresie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,

• pobierają stypendia sportowe,

• otrzymują określone świadczenia: świadczenie socjalne przysługujące na urlopie górniczym, świadczenie górnicze, górniczy zasiłek socjalny oraz wynagrodzenie przysługujące w okresie świadczenia górniczego, stypendium na przekwalifikowanie lub kontraktu szkoleniowego,

• są żołnierzami lub funkcjonariuszami zwolnionymi ze służby po 31 grudnia 2005 r., którzy nie spełniają warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej i za których po zwolnieniu odprowadzono składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe,

• są funkcjonariuszami zwolnionymi ze służby po 31 grudnia 2005 r., którzy w chwili zwolnienia spełniają wyłącznie warunki do uzyskania policyjnej renty inwalidzkiej, pod warunkiem przekazania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Rolnicze spółdzielnie produkcyjne, spółdzielnie kółek rolniczych oraz spółdzielnie usług rolniczych opłacają składki na Fundusz Pracy za swoich członków, z wyjątkiem osób, które wniosły wkład gruntowy o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe.

Obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy dotyczy również innych osób objętych ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi lub zaopatrzeniem emerytalnym, w tym m.in. osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.

Fundusz pracy – kto nie płaci składek?

Obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy nie ma charakteru bezwzględnego. Przepisy przewidują bowiem liczne wyjątki, które zwalniają płatnika z tego obowiązku – zarówno ze względu na szczególną sytuację osoby ubezpieczonej, jak i jej status zawodowy, wiek czy rodzaj pobieranego świadczenia. Poniżej przedstawiamy najważniejsze grupy osób, za które składek na Fundusz Pracy się nie opłaca.

Świadczenia socjalne i opiekuńcze: Składek na Fundusz Pracy nie opłaca się za osoby, które pobierają określone świadczenia o charakterze socjalnym lub opiekuńczym. Dotyczy to w szczególności osób pobierających zasiłek stały na podstawie przepisów o pomocy społecznej, a także osób otrzymujących świadczenia rodzinne, takie jak świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy czy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Zwolnienie obejmuje również osoby pobierające zasiłek dla opiekuna.

Rolnicy, duchowni i służba wojskowa: Składki na Fundusz Pracy nie są należne za duchownych oraz osoby objęte ubezpieczeniem społecznym rolników. Obowiązek ten nie dotyczy także żołnierzy niezawodowych pełniących czynną służbę wojskową ani osób odbywających zastępcze formy służby wojskowej.

Urlopy związane z rodzicielstwem i opieką: Z opłacania składek na Fundusz Pracy zwolnione są osoby przebywające na urlopie wychowawczym oraz osoby pobierające zasiłek macierzyński. Wyjątek ten obejmuje również osoby sprawujące osobistą opiekę nad dzieckiem w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych (z określonymi w ustawie wyłączeniami).

Nianie, doktoranci i osoby szkolące się: Składek na Fundusz Pracy nie opłaca się także za nianie zatrudnione na podstawie umowy uaktywniającej. Zwolnienie obejmuje również doktorantów otrzymujących stypendium doktoranckie oraz osoby pobierające świadczenie szkoleniowe po ustaniu zatrudnienia.

Osoby z niepełnosprawnościami w szczególnych zakładach: Nie opłaca się składek na Fundusz Pracy za pracowników o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zatrudnionych przez wskazane w przepisach podmioty, takie jak zakłady aktywności zawodowej czy wyspecjalizowane organizacje i placówki działające na rzecz osób niewidomych i niesłyszących.

Czasowe zwolnienia dla pracodawców: Ustawodawca przewidział także czasowe zwolnienia z opłacania składek na Fundusz Pracy w określonych sytuacjach. Dotyczą one m.in. pracowników powracających do pracy po urlopie macierzyńskim i innych urlopach związanych z rodzicielstwem – w takim przypadku składek nie opłaca się przez 36 miesięcy od pierwszego miesiąca po powrocie. Zwolnienie przysługuje również przez 12 miesięcy w przypadku zatrudnienia osób po 50. roku życia, które wcześniej były zarejestrowane jako bezrobotne, a także młodych pracowników do 30. roku życia skierowanych do pracy przez powiatowy urząd pracy.

Zwolnienie ze względu na wiek: Składek na Fundusz Pracy nie opłaca się również za kobiety, które ukończyły 55 lat, oraz mężczyzn, którzy ukończyli 60 lat – niezależnie od formy zatrudnienia.

Ile wynosi składka na Fundusz Pracy?

Składka na Fundusz Pracy (FP) jest określana w ustawie budżetowej i ustalana procentowo. Od 1 stycznia 2021 roku wynosi 1,00% podstawy wymiaru składki. Jednak w praktyce, przy rozliczeniach z ZUS, składkę tę łączy się ze składką na Fundusz Solidarnościowy (FS), która wynosi 1,45% tej samej podstawy. Łącznie daje to 2,45% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W przypadku większości pracowników ta podstawa to po prostu ich wynagrodzenie brutto.

Całość składki w wysokości 2,45% finansuje wyłącznie pracodawca, co oznacza, że nie pomniejsza ona wynagrodzenia pracownika – wpływa jedynie na całkowity koszt zatrudnienia ponoszony przez firmę. W deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA składki na FP i FS wykazuje się w jednej, łącznej kwocie w bloku VII, w polu 01, co upraszcza formalności księgowe. Pomimo że często mówi się, że „składka na Fundusz Pracy wynosi 2,45%”, formalnie tylko 1% trafia do FP, a pozostałe 1,45% do FS.

Fundusz Pracy od umowy zlecenia

Składka na Fundusz Pracy nie jest automatycznie obowiązkowa dla wszystkich umów zlecenia. W przeciwieństwie do umowy o pracę, gdzie pracodawca zawsze odprowadza składkę na FP, w przypadku umowy zlecenia zależy to od tego, czy zleceniobiorca podlega ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu i rentowemu).

Jeśli zleceniobiorca nie podlega ubezpieczeniom społecznym (np. młoda osoba do 26. roku życia lub osoba, która już jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem z innego tytułu), składka na FP nie jest pobierana. Jeśli zleceniobiorca podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, pracodawca odprowadza składkę 1% na Fundusz Pracy i 1,45% na Fundusz Solidarnościowy, tak jak w przypadku umowy o pracę, a łącznie daje to 2,45% podstawy wymiaru składek.

Co istotne, zleceniodawca będący osobą fizyczną, który nie zatrudnia pracowników na umowę o pracę, nie ma obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy za osoby wykonujące na jego rzecz umowy cywilnoprawne.

Fundusz Pracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej

Jeśli prowadzisz własną działalność gospodarczą, warto zrozumieć, jak wygląda sprawa składek na Fundusz Pracy (FP). Temat wygląda inaczej, gdy mówimy o Tobie samym, a inaczej, gdy zatrudniasz pracowników.

W przypadku składek za siebie przedsiębiorca nie zawsze musi je odprowadzać. Nie jest to konieczne, jeśli korzystasz z Ulgi na start (czyli nie płacisz składek na ubezpieczania społeczne) lub Preferencyjnych składek ZUS (czyli płacisz składki od podstawy wynoszącej 30% minimalnego wynagrodzenia). W takiej sytuacji składka na FP nie jest obowiązkowa, podobnie jak w przypadku osiągnięcia wieku emerytalnego – 60 lat dla mężczyzn i 55 lat dla kobiet.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy zatrudniasz pracowników. Wtedy składka na Fundusz Pracy wynosi 2,45% od ich wynagrodzeń i jest obowiązkowa niezależnie od ulg czy wieku przedsiębiorcy. Obowiązują przy tym warunki i wyjątki omawiane w tym artykule.

Fundusz Pracy a minimalne wynagrodzenie

Pracodawcy mają obowiązek odprowadzać składki na FP tylko za tych pracowników, których miesięczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, po przeliczeniu, przekracza kwotę minimalnego wynagrodzenia. Oznacza to, że pracownicy otrzymujący niskie wynagrodzenie, na przykład poniżej minimalnej pensji lub zatrudnieni w niepełnym wymiarze czasu pracy, przy braku innych źródeł dochodu, zazwyczaj nie generują obowiązku odprowadzania składek na FP przez pracodawcę.

Z drugiej strony, prawo do zasiłku dla bezrobotnych jest powiązane z okresem zatrudnienia, w którym odprowadzano składki na FP. Aby uzyskać takie świadczenie, trzeba udokumentować co najmniej 365 dni pracy przy wynagrodzeniu na poziomie minimalnym oraz odprowadzaniu składek na FP. Oznacza to, że osoby pracujące poniżej minimalnej pensji mogą nie nabyć prawa do zasiłku dla bezrobotnych, ponieważ ich okres zatrudnienia nie jest liczony do tego wymogu.

Fundusz Pracy a Fundusz Solidarnościowy

Fundusz Pracy (FP) to państwowy fundusz celowy, którego środki przeznaczone są głównie na wspieranie rynku pracy. Finansuje on m.in. zasiłki dla bezrobotnych, szkolenia, staże, programy aktywizacyjne oraz dopłaty do wynagrodzeń dla pracodawców zatrudniających określone grupy osób. Fundusz Solidarnościowy (FS) ma charakter bardziej społeczny – jego środki są przeznaczane na pomoc osobom znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji, np. w wyniku klęsk żywiołowych, poważnych wypadków, chorób czy innych nagłych trudności życiowych. FS może też wspierać programy związane z ochroną zdrowia, rehabilitacją czy pomocą społeczną.

Składki na FP i FS są pobierane razem – 1% na Fundusz Pracy i 1,45% na Fundusz Solidarnościowy, razem 2,45%.

Fundusz Pracy a Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

Fundusz Pracy, jak już wspomnieliśmy, służy głównie aktywizacji zawodowej oraz wsparciu osób bezrobotnych. Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) ma natomiast ściślejszy związek z zabezpieczeniem praw pracowników w sytuacjach upadłości lub niewypłacalności pracodawcy. FGŚP zapewnia wypłatę wynagrodzeń, ekwiwalentów za niewykorzystany urlop oraz innych świadczeń pracowniczych, które pracodawca był zobowiązany wypłacić, ale nie może tego zrobić z powodu swojej niewypłacalności.

Często zadawane pytania

Fundusz Pracy – do jakiego wieku się płaci?

Składki na Fundusz Pracy opłaca się za wszystkich pracowników objętych obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, chyba że osoba osiągnęła określony wiek: kobieta po ukończeniu 55 lat, a mężczyzna po ukończeniu 60 lat zwolnieni są całkowicie z obowiązku opłacania tej składki przez pracodawcę.

Fundusz Pracy – ile procent wynosi składka?

Składka na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy wynosi 2,45% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe i jest opłacana w całości przez pracodawcę. Składka ta dzieli się na część właściwą FP oraz część przekazywaną do Funduszu Solidarnościowego (1% FP + 1,45% FS).

Do kiedy trzeba zapłacić składkę na Fundusz Pracy?

Składkę na Fundusz Pracy należy zapłacić w terminie opłacania składek na ubezpieczenia społeczne – czyli do 5., 15. lub 20. dnia miesiąca (w zależności od rodzaju płatnika) następującego po miesiącu, którego dotyczy składka, wraz z innymi składkami ZUS.

Czy od Funduszu Pracy zależy prawo do zasiłku dla bezrobotnych?

Tak – prawo do zasiłku dla bezrobotnych zależy od okresów objętych składkami na Fundusz Pracy, co oznacza, że aby nabyć prawo do zasiłku, trzeba mieć odpowiedni okres zatrudnienia, w którym składki na FP były odprowadzane.

Czy można zrezygnować z Funduszu Pracy?

Nie – Fundusz Pracy nie jest dobrowolny. Jeżeli podstawa wymiaru składek i status ubezpieczeniowy pracownika zobowiązują do jego opłacania, pracodawca musi odprowadzać tę składkę. Możliwe są jedynie zwolnienia ustawowe dla określonych grup (np. osoby powyżej wieku, o którym mowa wyżej), ale nie ma możliwości całkowitej rezygnacji ze składki.