Wszystko o składkach ZUS: rodzaje i wysokość składek przy różnych typach umów oraz przy JDG

ZUS – trzy litery, które potrafią wywołać dreszcz u przedsiębiorców, zleceniobiorców i pracowników. Składki, podstawy, stawki, ulgi, wyjątki… łatwo się w tym pogubić, zwłaszcza gdy zmieniasz formę zatrudnienia albo planujesz założyć własną działalność. Ile naprawdę kosztuje umowa o pracę? Kiedy zlecenie oznacza pełny ZUS, a kiedy tylko część składek? I dlaczego przy JDG jedni płacą kilkaset złotych na ubezpieczenia, a inni kilka tysięcy? W tym poradniku krok po kroku wyjaśniamy, jakie są rodzaje składek ZUS, kto i kiedy musi je opłacać oraz ile wynoszą przy umowie o pracę, umowie zleceniu, umowie o dzieło i jednoosobowej działalności gospodarczej. Jeśli chcesz świadomie planować swoje koszty i wiedzieć, za co naprawdę płacisz – jesteś w dobrym miejscu.

Jakie wyróżniamy składki ZUS?

Na początku warto jasno rozdzielić dwie rzeczy, które bardzo często są ze sobą mylone. Składki na ubezpieczenia społeczne i składka zdrowotna to nie to samo. Składka zdrowotna nie jest składką społeczną, choć potocznie bywa do nich zaliczana. W praktyce oznacza to inne zasady naliczania, inne podstawy oraz inne korzyści, jakie z nich wynikają.

Poniżej wyjaśniamy, jakie są rodzaje składek ZUS, czemu służą i dlaczego w ogóle je płacimy – dzięki temu lepiej zrozumiesz swoją sytuację, niezależnie od tego, czy pracujesz na etacie, umowie cywilnoprawnej, czy prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą.

Składki na ubezpieczenia społeczne

Składki społeczne mają zapewnić zabezpieczenie finansowe w różnych sytuacjach życiowych – choroby, wypadku, macierzyństwa czy po zakończeniu aktywności zawodowej. To właśnie z nich finansowane są świadczenia wypłacane przez ZUS.

Do składek na ubezpieczenia społeczne zaliczamy:

• składkę na ubezpieczenie emerytalne – buduje kapitał emerytalny i wpływa na wysokość przyszłej emerytury,

• składkę na ubezpieczenie rentowe – daje prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej,

• składkę na ubezpieczenie chorobowe – umożliwia otrzymywanie zasiłku chorobowego, macierzyńskiego czy opiekuńczego; w niektórych przypadkach jest dobrowolna,

• składkę na ubezpieczenie wypadkowe – chroni w razie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

Wszystkie te składki razem tworzą system ubezpieczeń społecznych. Wysokość i obligatoryjność składek zależy od rodzaju umowy lub formy prowadzenia działalności. Część składek finansuje pracownik, część pracodawca, a przy JDG przedsiębiorca opłaca je samodzielnie.

Składka zdrowotna

Składka zdrowotna nie jest składką społeczną, choć opłacana jest razem z nimi. Jej celem jest zapewnienie dostępu do publicznej opieki zdrowotnej finansowanej przez NFZ. Dzięki składce zdrowotnej masz prawo m.in. do darmowych wizyt u lekarza, leczenia szpitalnego, badań diagnostycznych, czy refundacji części leków.

Zasady naliczania składki zdrowotnej różnią się w zależności od formy zatrudnienia i – w przypadku przedsiębiorców – od formy opodatkowania.

Fundusze

Oprócz składek społecznych i zdrowotnej, w systemie ZUS funkcjonują także dodatkowe fundusze, które pełnią funkcję uzupełniającą. Wśród nich wyróżniamy:

• Fundusz Pracy (FP) – finansuje m.in. zasiłki dla bezrobotnych oraz programy aktywizacji zawodowej,

• Fundusz Solidarnościowy (FS) – wspiera osoby z niepełnosprawnościami i finansuje niektóre świadczenia społeczne,

• Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) – chroni pracowników w razie niewypłacalności pracodawcy.

Nie każdy musi opłacać te fundusze – obowiązek ich opłacania zależy m.in. od wysokości wynagrodzenia, rodzaju umowy oraz statusu osoby ubezpieczonej.

Kto musi opłacać składki ZUS?

Obowiązek opłacania składek ZUS dotyczy zarówno osób pracujących, jak i podmiotów, które je zatrudniają, ale zakres i sposób finansowania składek różni się w zależności od formy współpracy. Przy umowie o pracę składki opłacają pracownik i pracodawca – część jest potrącana z wynagrodzenia pracownika, a część stanowi dodatkowy koszt po stronie pracodawcy. Podobnie jest przy umowie zleceniu, choć tu zakres obowiązkowych składek może być inny i zależy m.in. od sytuacji zleceniobiorcy (np. statusu studenta czy posiadania innego tytułu do ubezpieczeń).

To właśnie ten podział powoduje, że w praktyce występują trzy różne kwoty: koszt pracodawcy, wynagrodzenie brutto oraz wynagrodzenie netto („na rękę”). Różnice między nimi wynikają bezpośrednio z tego, kto i jakie składki finansuje.

Inaczej wygląda to w przypadku przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. Oni również muszą opłacać składki ZUS, ale robią to w pełnej wysokości – bez podziału na „część pracownika” i „część pracodawcy”. Oznacza to, że cały ciężar składek społecznych, zdrowotnej oraz ewentualnych funduszy spoczywa bezpośrednio na przedsiębiorcy.

Dodatkowo warto pamiętać, że obowiązek opłacania składek ZUS może wystąpić także w innych sytuacjach, niezwiązanych bezpośrednio z pracą czy prowadzeniem firmy – dotyczy to m.in. osób pobierających zasiłek macierzyński, świadczenie pielęgnacyjne, osób duchownych, a także innych grup objętych ubezpieczeniami na podstawie odrębnych przepisów.

Od jakiej podstawy wymiaru są obliczane składki ZUS przy UoP?

Podstawa wymiaru składek ZUS zależy od statusu ubezpieczonego – dla pracowników jest to zazwyczaj wynagrodzenie brutto, a dla przedsiębiorców zadeklarowana kwota z minimalnymi progami ustalonymi przez prawo. Różni się ona także w zależności od rodzaju ubezpieczenia (społeczne lub zdrowotne) oraz formy działalności.

W przypadku pracowników i zleceniobiorców podstawa składek społecznych (emerytalnej rentowej, chorobowej i wypadkowej) to całe wynagrodzenie brutto z umowy o pracę lub zlecenia. Ta podstawa nie może być niższa niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Z kolei składkę zdrowotną oblicza się od wynagrodzenia brutto, ale pomniejszonego o składki społeczne finansowane przez Ciebie.

W przypadku przedsiębiorców podstawa składek społecznych to kwota, którą sam deklarujesz, ale musi wynosić co najmniej 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Jeśli dopiero zaczynasz działalność, przez pierwsze 24 miesiące płacisz preferencyjny ZUS – od podstawy wynoszącej 30% minimalnego wynagrodzenia. Składkę zdrowotną oblicza się w zależności od wybranej formy opodatkowania – będziemy mówić o tym bardziej szczegółowo w dalszej części artykułu.

WAŻNE: W 2026 roku limit rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wynosi 282 600 zł, czyli 30-krotność prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Po przekroczeniu tej kwoty w danym roku kalendarzowym płatnik (np. pracodawca) zaprzestaje naliczenia i odprowadzania składek emerytalnych oraz rentowych z wynagrodzenia pracownika.

Ile wynoszą składki ZUS przy umowie o pracę?

Przy umowie o pracę składki ZUS są najbardziej rozbudowane, ale też najbardziej przewidywalne. Obowiązkowo opłacane są wszystkie składki społeczne, składka zdrowotna oraz odpowiednie fundusze. Co istotne, koszt składek jest podzielony między pracownika i pracodawcę, dlatego kwota brutto znacząco różni się od tego, co pracownik otrzymuje „na rękę”, a jednocześnie nie oddaje pełnego kosztu zatrudnienia pracownika.

Pracownik finansuje część składek społecznych oraz składkę zdrowotną – są one potrącane z jego wynagrodzenia brutto. Pracodawca opłaca pozostałe składki społeczne oraz fundusze – to dodatkowy koszt, który nie jest widoczny na pasku płac pracownika.

Składki ZUS – ile wynoszą w przypadku stosunku pracy z uwzględnieniem podziału na część pracownika i pracodawcy? Sprawdźmy!

Rodzaj składki	Składki ZUS pracownika	Składki ZUS pracodawcy	Łączna stawka
Składka emerytalna	9,76%	9,76%	19,52%
Składka rentowa	1,5%	6,5%	8,0%
Składka chorobowa	2,45%	–	2,45%
Składka wypadkowa	–	0,67%-3,33%	0,67%-3,33%*
Składka zdrowotna	9%	–	9%
Fundusz Pracy (FP)	–	1%	1%
Fundusz Solidarnościowy (FS)	–	1,45%	1,45%**
FGŚP	–	0,10%	0,10%

* Wysokość składki wypadkowej zależy m.in. od rodzaju działalności i liczby zatrudnionych pracowników.

** Składka na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy jest naliczana łącznie i w sumie wynosi 2,45% (1,00% FP + 1,45% FS).

Podsumowanie: Przy umowie o pracę całkowite obciążenie składkami ZUS jest podzielone między pracownika i pracodawcę, ale w bardzo różnym zakresie. Pracownik płaci łącznie 22,71%, w tym 13,71% na ubezpieczenia społeczne oraz 9% składki zdrowotnej. Te składki są potrącane bezpośrednio z wynagrodzenia brutto; po ich odjęciu zostaje pensja netto. Pracodawca, oprócz wynagrodzenia brutto ponosi dodatkowy koszt w wysokości od 20,48% do ok. 23,64% wynagrodzenia brutto, w tym od 16,43% do 19,59% składek na ubezpieczenia społeczne (w zależności od stawki ubezpieczenia wypadkowego) oraz 2,55% na fundusze.

Skorzystaj z naszego kalkulatora wynagrodzeń i w kilka sekund oblicz swoje wynagrodzenie brutto lub netto!

Składki ZUS przy minimalnej krajowej

Ile wynosi ZUS za pracownika? Zobaczmy to na przykładzie minimalnego wynagrodzenia w Polsce, które w 2026 roku wynosi 4 806 zł brutto.

Składki opłacane przez pracownika

• Wynagrodzenie brutto: 4 806 zł

• Składka emerytalna (9,76%): 469,07 zł

• Składka rentowa (1,5%): 72,09 zł

• Składka chorobowa (2,45%): 117,75 zł

• Składka zdrowotna (9%): 373,24 zł

• Podatek dochodowy (PIT): 168,00 zł

• Wynagrodzenie netto: 3 605,85 zł

Składki opłacane przez pracodawcę

• Wynagrodzenie brutto: 4 806 zł

• Składka emerytalna (9,76%): 469,07 zł

• Składka rentowa (6,5%): 312,39 zł

• Składka wypadkowa (1,67%): 80,26 zł

• FP (2,45%): 117,75 zł

• FGŚP (0,10%): 4,81 zł

• Całkowity koszt zatrudnienia pracownika: 5 790,28 zł

Podsumowanie: W przypadku minimalnej krajowej, która w 2026 roku wynosi 4 806 zł brutto, kwota netto, czyli pensja, którą pracownik otrzymuje na rękę po odliczeniu składek ZUS i podatku, wynosi 3 605,85 zł. Z kolei całkowity koszt zatrudnienia pracownika ponoszony przez pracodawcę wynosi 5 790,28 zł.

Ile wynoszą składki ZUS przy umowie zlecenia?

Umowa zlecenia jest najbardziej „elastyczną” formą zatrudnienia jeśli chodzi o składki ZUS. To, jakie składki i w jakiej wysokości będą opłacane, zależy nie tylko od kwoty wynagrodzenia, ale przede wszystkim od sytuacji życiowej i zawodowej zleceniobiorcy. Dlatego przy zleceniu nie ma jednego, uniwersalnego zestawu składek – możliwych wariantów jest kilka.

Umowa zlecenie jako jedyna forma zarobkowania

Jeżeli umowa zlecenia jest jedynym tytułem do ubezpieczeń (czyli zleceniobiorca nie pracuje nigdzie indziej na etacie i nie prowadzi działalności), obowiązują go składki takie jak w przypadku umowy o pracę, z jednym wyjątkiem – ubezpieczenie chorobowe jest w przypadku umowy zlecenia dobrowolne. Oznacza to, że zleceniobiorca opłaca ją tylko wtedy, gdy zgłosi taką chęć swojemu zleceniodawcy. Pozostałe składki społeczne oraz składka zdrowotna jest naliczana tak samo, jak przy etacie.

Umowa zlecenie + etat

Jeżeli zleceniobiorca pracuje równolegle na umowie o pracę i z etatu zarabia co najmniej minimalne wynagrodzenie, sytuacja wygląda inaczej: nie ma składek społecznych (emerytalnej, rentowej, wypadkowej oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego), a zleceniobiorca opłaca jedynie składkę zdrowotną. Wynagrodzenie netto z umowy zlecenia jest wtedy znacznie wyższe, a koszt zleceniodawcy jest dużo niższy niż przy etacie.

Przeczytaj także: Praca na pół etatu – co warto wiedzieć?

Umowa zlecenia dla studenta do 26. roku życia

Jeżeli zleceniobiorca ma status studenta i nie ukończył 26 lat, to nie płaci żadnych składek ZUS – ani składek społecznych, ani składki zdrowotnej, ani funduszy. Jego wynagrodzenie netto jest więc równe wynagrodzeniu brutto, podobnie jak koszt pracodawcy. Pozostaje tylko ewentualny PIT, ale osoby do 26. roku życia (nie trzeba być przy tym studentem) obowiązuje tzw. ulga dla młodych – nie płacą one podatku dochodowego od zarobków do limitu 85 528 zł w danym roku podatkowym.

Kilka umów zlecenia

Sytuacja, w której jedna osoba wykonuje kilka umów zlecenia równocześnie, jest w praktyce bardzo częsta. I właśnie tutaj składki ZUS potrafią sprawić najwięcej problemów, bo nie każda umowa jest oskładkowana w taki sam sposób, a kluczowe znaczenie ma kolejność oraz wysokość wynagrodzeń. Wiele osób zakłada, że „ZUS płaci się tylko z jednej umowy” – a to nie zawsze jest prawdą.

Najważniejsza zasada jest taka: składki na ubezpieczenia społeczne muszą być opłacane aż do momentu, gdy łączna podstawa wymiaru składek osiągnie co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę (dla przypomnienia to 4 806 zł w 2026 roku). Dopiero po przekroczeniu tej kwoty od kolejnych umów nie opłaca się składek społecznych, ale opłaca się składkę zdrowotną. Zobaczmy to na przykładach.

Przykład 1: Dwie umowy zlecenia – każda poniżej minimalnej. Umowa A: 2 500 zł, umowa B: 2 300 zł, łącznie: 4 800 zł. Obie umowy podlegają pełnym składkom społecznym i zdrowotnym, bo ich suma nie osiąga minimalnego wynagrodzenia.

Przykład 2: Pierwsza umowa powyżej minimum. Umowa A: 5000 zł, umowa B: 2500 zł. Z umowy A należą się pełne składki społeczne i zdrowotne, z umowy B wyłącznie zdrowotna, bo pierwsza umowa osiągnęła wysokość powyżej minimalnego wynagrodzenia.

Umowa zlecenia + jednoosobowa działalność gospodarcza

Połączenie umowy zlecenia z prowadzeniem jednoosobowej działalności gospodarczej jest częstą sytuacją, ale sposób oskładkowania takiego zlecenia zależy przede wszystkim od tego, jakie składki ZUS opłacane są z tytułu działalności. Największe znaczenie ma tu rozróżnienie pomiędzy tzw. „pełnym ZUS-em” a ulgami przysługującymi początkującym przedsiębiorcom.

Jeżeli przedsiębiorca opłaca z działalności pełne składki społeczne, czyli składkę emerytalną, rentową, wypadkową (oraz ewentualnie chorobową) od podstawy wynoszącej co najmniej 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, wówczas działalność gospodarcza stanowi główny i wystarczający tytuł do ubezpieczeń społecznych. W takiej sytuacji umowa zlecenia nie rodzi obowiązku opłacania składek społecznych. Od zlecenia naliczana jest wyłącznie składka zdrowotna.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy przedsiębiorca korzysta z ulg w ZUS, takich jak ulga na start lub preferencyjne składki społeczne. Przy uldze na start składki społeczne nie są opłacane w ogóle, a przy ZUS-ie preferencyjnym są naliczane od znacznie obniżonej podstawy. W ocenie ZUS taki tytuł do ubezpieczeń nie zapewnia pełnego zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji umowa zlecenia staje się obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń społecznych i od jej wynagrodzenia należy opłacać składki emerytalną, rentową i wypadkową, a składkę chorobową – na zasadach dobrowolności. Składka zdrowotna pozostaje obowiązkowa.

Umowa zlecenia zawarta z własnym pracodawcą

Szczególnym przypadkiem, który bardzo często prowadzi do nieporozumień, jest umowa zlecenia zawarta z własnym pracodawcą. Przepisy i praktyka ZUS są w tym zakresie jednoznaczne i wyjątkowo restrykcyjne. Jeżeli osoba zatrudniona na umowie o pracę zawiera dodatkową umowę zlecenia z tym samym pracodawcą, to taka umowa jest traktowana jak umowa o pracę.

Oznacza to, że wynagrodzenie z umowy zlecenia jest doliczane do wynagrodzenia etatowego i stanowi jedną, wspólną podstawę wymiaru składek. Od całości naliczane są wszystkie składki obowiązujące przy umowie o pracę: emerytalna, rentowa, chorobowa (w tym przypadku obowiązkowa), wypadkowa, składka zdrowotna oraz składki na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i FGŚP.

Ile wynoszą składki ZUS przy umowie o dzieło?

Standardowa umowa o dzieło nie podlega składkom ZUS. To właśnie dlatego bywa postrzegana jako atrakcyjna kosztowo zarówno dla wykonawcy, jak i zamawiającego. Warto jednak od razu zaznaczyć, że ta zasada nie ma charakteru absolutnego i istnieją sytuacje, w których umowa o dzieło zostaje oskładkowana.

Jeżeli umowa o dzieło jest zawarta:

• z podmiotem, który nie jest Twoim pracodawcą,

• i nie jest wykonywana na rzecz Twojego pracodawcy,

• oraz dotyczy rzeczywistego „dzieła” (czyli konkretnego, indywidualnego rezultatu),

to nie powstaje obowiązek opłacania składek ZUS. Oznacza to brak składek emerytalnych, rentowych, chorobowych, wypadkowych, składki zdrowotnej oraz brak składek na fundusze. W praktyce oznacza to, że koszt zamawiającego jest bardzo zbliżony do kwoty brutto z umowy, a wykonawca otrzymuje wynagrodzenie pomniejszone jedynie o podatek dochodowy. W zależności od charakteru dzieła możliwe jest zastosowanie 20% lub 50% kosztów uzyskania przychodu, co często dodatkowo obniża wysokość należnego podatku i sprawia, że kwota netto jest relatywnie wysoka w porównaniu z innymi formami współpracy.

Najważniejszy wyjątek dotyczy umowy o dzieło zawartej z własnym pracodawcą lub wykonywanej na jego rzecz. W takim przypadku ZUS traktuje umowę o dzieło jak umowę o pracę. Oznacza to, że wynagrodzenie z dzieła zostaje doliczone do wynagrodzenia etatowego i od całości naliczane są pełne składki ZUS – identycznie jak przy etacie.

Ile wynoszą składki ZUS przedsiębiorcy?

W przypadku przedsiębiorców składki ZUS trzeba zapłacić niezależnie od tego, czy firma w danym miesiącu zarabia dużo, mało, czy wcale.

Na pierwszy rzut oka zasady wydają się proste, ale w praktyce wysokość składek przedsiębiorcy zależy od kilku kluczowych czynników: etapu prowadzenia działalności (ulga na start, ZUS preferencyjny, pełny ZUS), obowiązku opłacania składek społecznych, a także sposobu naliczania składki zdrowotnej, który zmienia się w zależności od formy opodatkowania.

W kolejnej sekcji krok po kroku wyjaśniamy, jakie składki musi opłacać przedsiębiorca, od jakiej podstawy są one liczone oraz ile realnie wynoszą przy różnych wariantach prowadzenia działalności gospodarczej.

Składki na ubezpieczenia społeczne

W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej składki na ubezpieczenia społeczne nie są powiązane z faktycznym dochodem (z wyjątkiem Małego ZUS Plus), lecz z ustawowo określoną podstawą wymiaru. To oznacza, że przedsiębiorca płaci składki niezależnie od tego, czy w danym miesiącu osiąga zysk. System został jednak podzielony na kilka etapów, które mają stopniowo wprowadzać nową firmę w pełne obciążenia składkowe.

Do składek na ubezpieczenia społeczne w przypadku przedsiębiorców zaliczamy składkę emerytalną, rentową, wypadkową oraz – dobrowolnie – chorobową. Ich wysokość i obligatoryjność zależą od tego, na jakim etapie rozwoju znajduje się dana firma. Przejdźmy przez ten proces krok po kroku.

Ulga na start

Ulga na start to pierwsze i najbardziej preferencyjne rozwiązanie dostępne dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą. Przez pierwsze 6 pełnych miesięcy prowadzenia firmy przedsiębiorca nie opłaca żadnych składek na ubezpieczenia społeczne. Oznacza to brak składki emerytalnej, rentowej, wypadkowej i chorobowej. W czasie korzystania z ulgi na start przedsiębiorca opłaca wyłącznie składkę zdrowotną w pełnej wysokości.

Z jednej strony znacząco obniża to koszty na początku działalności, z drugiej jednak oznacza całkowity brak ochrony społecznej – okres ten nie wlicza się do stażu emerytalnego, nie daje prawa do zasiłku chorobowego ani macierzyńskiego.

Mały ZUS (preferencyjne składki ZUS)

Po zakończeniu ulgi na start przedsiębiorca może przez kolejne 24 miesiące opłacać tzw. preferencyjne składki ZUS. W tym okresie składki społeczne naliczane są od obniżonej podstawy, wynoszącej 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Dla przedsiębiorców oznacza to znacznie niższe składki emerytalne, rentowe i wypadkowe niż przy pełnym ZUS-ie. Składka chorobowa nadal pozostaje dobrowolna – jej opłacanie jest konieczne, jeśli przedsiębiorca chce mieć prawo do zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego. Składkę zdrowotną przedsiębiorca opłaca w pełnej wysokości.

Preferencyjny ZUS daje realne oszczędności przy jednoczesnym zachowaniu podstawowej ochrony ubezpieczeniowej. Po upływie 24 miesięcy przedsiębiorca przechodzi na pełny ZUS, chyba że spełnia warunki Małego ZUS Plus.

Mały ZUS Plus

Mały ZUS Plus to rozwiązanie skierowane do przedsiębiorców o relatywnie niskich dochodach. W przeciwieństwie do preferencyjnych składek, podstawa wymiaru składek społecznych zależy tu od faktycznego dochodu z działalności, a nie od stałej kwoty określonej w przepisach.

Z Małego ZUS Plus mogą korzystać przedsiębiorcy, których przychód z działalności w poprzednim roku nie przekroczył ustawowego limitu – obecnie limit ten wynosi 120 000 zł rocznie. Podstawa składek ustalana jest indywidualnie na podstawie dochodu, ale nie może być ani niższa niż określone minimum (30% minimalnego wynagrodzenia za pracę), ani wyższa niż standardowa podstawa pełnego ZUS (60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego). Mały ZUS Plus jest ograniczony czasowo – można z niego korzystać maksymalnie przez 36 miesięcy w ciągu 60 miesięcy prowadzenia działalności.

Duży ZUS

Duży ZUS to standardowy i docelowy poziom składek dla przedsiębiorcy. Składki społeczne naliczane są od podstawy wynoszącej co najmniej 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, niezależnie od faktycznych dochodów firmy.

W tym wariancie przedsiębiorca opłaca pełne składki emerytalne, rentowe i wypadkowe, a składka chorobowa nadal pozostaje dobrowolna. Duży ZUS nie ma limitu czasowego – obowiązuje tak długo, jak długo przedsiębiorca prowadzi działalność i nie spełnia warunków do skorzystania z ulg lub Małego ZUS Plus.

Zobacz podsumowanie tych czterech wariantów opłacania składek społecznych ZUS w minimalnej wysokości w 2026 roku w przypadku prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej.

Rodzaj składki	Duży ZUS	Preferencyjny ZUS	Mały ZUS Plus	Ulga na start
Podstawa wymiaru składek	60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, czyli 5 652 zł	30% minimalnego wynagrodzenia, czyli 1 441,80 zł	od 1 441,80 zł do 5 652 zł	brak składek na ubezpieczenia społeczne
Ubezpieczenie emerytalne (19,52%)	1 103,27 zł	281,44 zł	od 281,44 zł do 1 103,27 zł	0 zł
Ubezpieczenie rentowe (8%)	452,16 zł	115,34 zł	od 115,34 zł do 452,16 zł	0 zł
Ubezpieczenie chorobowe, dobrowolne (2,45%)	138,47 zł	35,32 zł	od 35,32 zł do 138,47 zł	0 zł
Ubezpieczenie wypadkowe (1,67%)*	94,39 zł	24,08 zł	od 24,08 zł do 94,39 zł	0 zł
Fundusz Pracy (2,45%)**	138,47 zł	0 zł	0 zł	0 zł
Razem składki społeczne	1 926,76 zł	456,18 zł	od 456,18 zł do 1 926,76 zł	0 zł

* Stawka wypadkowa przyjmowana standardowo przy jednoosobowej działalności.

** Fundusz Pracy naliczany przy pełnym ZUS, przy preferencyjnym i ulgach brak obowiązku jego opłacania.

Wakacje składkowe w ZUS

Wakacje składkowe w ZUS to ulga umożliwiająca przedsiębiorcom prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą i zatrudniającym do 9 pracowników zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za jeden wybrany miesiąc w roku kalendarzowym. Składki te finansuje budżet państwa, zachowując ciągłość ubezpieczenia i okres składkowy do emerytury. Zwolnienie dotyczy składek emerytalnych, rentowych, wypadkowych, chorobowych (dobrowolnych) oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Z wakacji od składek można skorzystać niezależnie od wybranej formy opodatkowania.

Wakacje składkowe nie obejmują składki zdrowotnej – tę nadal musisz opłacić, nawet w miesiącu objętym ulgą. Ulga nie dotyczy również składek, które przedsiębiorca opłaca za innych – np. za pracowników, współpracowników czy zleceniobiorców.

Składka na ubezpieczenie zdrowotne

W przeciwieństwie do składek społecznych, składka zdrowotna przedsiębiorcy jest obowiązkowa w każdym wariancie prowadzenia działalności, niezależnie od tego, czy korzysta się z ulgi na start, preferencyjnego ZUS-u czy Małego ZUS Plus.

Jej wysokość nie zależy od podstawy społecznej, lecz od formy opodatkowania przedsiębiorcy – inaczej liczy się przy podatku liniowym, inaczej przy ryczałcie, a jeszcze inaczej przy podatku na zasadach ogólnych.

WAŻNE: Do tej pory składka zdrowotna dla przedsiębiorców liczona była od 75% minimalnego wynagrodzenia, ale od 2026 r. podstawą będzie już 100% minimalnej pensji.

Opodatkowanie na zasadach ogólnych (skala podatkowa)

Przedsiębiorcy rozliczający się na zasadach ogólnych (PIT według skali 12% / 32%) płacą składkę zdrowotną w wysokości 9% od faktycznego dochodu z działalności gospodarczej. To oznacza, że składka zależy od tego, ile firma zarobiła w danym miesiącu – im wyższy dochód, tym wyższa składka.

Od 1 lutego 2026 r. minimalną podstawą do naliczenia tej składki będzie 100% minimalnego wynagrodzenia, a więc 4 806 zł. W efekcie minimalna miesięczna składka zdrowotna wyniesie 432,54 zł, nawet jeśli przedsiębiorca nie wypracuje dochodu lub wykaże stratę. To wzrost o ok. 117,58 zł wobec 2025 r.

Podatek liniowy

Przedsiębiorcy rozliczający się podatkiem liniowym (19% PIT) naliczają składkę zdrowotną w wysokości 4,9% od faktycznego dochodu. Jest to korzystniejsze niż 9% przy skali podatkowej, ale nadal minimalna składka od 1 lutego 2026 r. nie może być niższa niż 432,54 zł miesięcznie – ponieważ podstawą jest minimalne wynagrodzenie 4 806 zł.

Co ważne, część zapłaconej składki zdrowotnej można odliczyć lub zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu (w ograniczonym zakresie określonym przez ministerstwo finansów, które ogłosi limity w obwieszczeniu).

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Dla przedsiębiorców rozliczających się ryczałtem zasady naliczania składki zdrowotnej są bardziej złożone, ponieważ zależą nie od dochodu, lecz od wysokości przychodu oraz od wskaźników ogłaszanych przez GUS – w szczególności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z IV kwartału poprzedniego roku.

W systemie ryczałtowym obowiązują trzy progi składki zdrowotnej, które różnicują wysokość miesięcznej składki w zależności od przychodu rocznego:

• najniższy próg – dla przychodu do 60 000 zł rocznie,

• średni próg – dla przychodu od 60 000 zł do 300 000 zł rocznie,

• najwyższy próg – dla przychodu powyżej 300 000 zł rocznie.

Warto przy tym pamiętać, że minimalna składka i tak wyniesie co najmniej 432,54 zł miesięcznie.

Karta podatkowa

Jeżeli rozliczasz się w formie karty podatkowej, to składka zdrowotna liczona jest od minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku. Oznacza to, że w 2026 roku każda miesięczna składka wyniesie 432,54 zł, niezależnie od tego, ile zarabiasz.

Do kiedy należy zapłacić składki ZUS?

Składki ZUS należy opłacić w terminach zależnych od statusu płatnika:

• do 5. dnia następnego miesiąca dla jednostek budżetowych,

• do 15. dnia dla podmiotów z osobowością prawną (spółki akcyjne, spółki z o.o., fundacje, stowarzyszenia w KRS),

• do 20. dnia dla pozostałych przedsiębiorców i spółek osobowych (JDG, spółki jawne, komandytowe i wspólnicy).

Jeśli termin przypada w dzień wolny od pracy (np. weekend), płatność przesuwa się na następny dzień roboczy. Opóźnienie skutkuje odsetkami ustawowymi, naliczanymi od dnia następnego po terminie.

Składki ZUS – podsumowanie informacji

Składki ZUS to stały, comiesięczny koszt dla pracowników, zleceniobiorców i przedsiębiorców. Wysokość składek zależy od rodzaju umowy, podstawy wymiaru oraz statusu osoby opłacającej składki. Poniżej znajdziesz najważniejsze informacje na ten temat w pigułce:

• Składki ZUS dzielą się na społeczne (emerytalna, rentowa, wypadkowa, chorobowa), składkę zdrowotną i składki na fundusze (Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych).

• Obowiązek płacenia składek mają pracownicy, zleceniobiorcy, przedsiębiorcy oraz niektóre inne osoby (np. pobierający zasiłki, duchowni). Umowa o dzieło standardowo nie podlega składkom.

• Przy UoP i standardowej umowie zlecenia pracownik płaci 22,71% wynagrodzenia brutto (13,71% składki społeczne + 9% zdrowotna), a pracodawca dopłaca dodatkowo 20,48-23,64% (16,43-19,59% składki społeczne + 2,65% fundusze).

• Przedsiębiorca składki za siebie płaci samodzielnie, w pełnej wysokości, od ustalonej lub ustawowej podstawy, w zależności od etapu działalności i formy opodatkowania.

• Przedsiębiorcy na początku działalności mogą korzystać z ulgi na start, dzięki której przez pierwsze miesiące nie płacą żadnych składek społecznych. Po zakończeniu tego okresu mogą przejść na preferencyjny ZUS, w którym składki społeczne liczone są od 30% minimalnego wynagrodzenia. W przypadku Małego ZUS Plus wysokość składek zależy od faktycznego dochodu firmy, co pozwala dopasować je do realnych przychodów. Natomiast przy dużym ZUS-ie przedsiębiorca opłaca pełne składki społeczne, liczone od 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, niezależnie od tego, ile faktycznie zarobił.

• Składka zdrowotna przedsiębiorcy wynosi minimalnie 432,54 zł na miesiąc w 2026 roku, a jej ostateczna wysokość zależy od wybranej formy opodatkowania.